Кіріспе
Үнді инженері Винод Дхамның «Пентиум инженері» ретіндегі жетістіктері және Силикон аңғарынан шыққан үнді-американдық технологияның алға басушысы ретіндегі еңбектері Американы қалыптастыруға көмектескен үнді-американдықтар туралы Ұлттық табиғи тарих мұражайында өткен Оңтүстік Азия көрмесінде көрсетілді.
Vinod Dham's accomplishments as 'Pentium Engineer' and as an Indian American technology pioneer from Silicon Valley were observed at an exhibition on South Asians at the National Museum of Natural History, highlighting Indian Americans who have helped shape America.
Ерте өмір
Винод Дхам 1950-ші жылдары Үндістанның Пуне қаласында дүниеге келген. Оның әкесі әскери бөлімде азаматтық қызметкер болып жұмыс істеген, ол Үндістанның бөліну кезінде Пәкістанның Пәнджаб штатындағы Равалпинди қаласынан Үндістанға көшіп келген. Дхам 1971 жылы 21 жасында Дели инженерлік колледжін электр инженериясы бойынша бітірген. 25 жасында ол Үндістанның Дели қаласындағы отбасын қалдырып, АҚШ-та физика (қатты дене физикасы) саласында магистр дәрежесін алу үшін оқуға кетті, ол тек 8 доллармен келген. Ол Садханаға үйленген және екі ұлы бар. Оның үш інісі мен бір сіңлісі бар.
Мансап
1971 жылы электр инженериясы бойынша бітірген соң, Дхам Делиде орналасқан жартылай өткізгіш өндіруші Continental Devices компаниясына қосылды. Бұл компания сол кезде Үндістандағы жалғыз жекеменшік силикон жартылай өткізгіш стартаптарының бірі болды және АҚШ-тың Teradyne Semiconductor Company компаниясымен ынтымақтастық етті. Ол Делидегі зауытты құраған алғашқы команданың мүшесі болды және онда төрт жыл жұмыс істеді. Осы компанияда жұмыс істеген кезінде жартылай өткізгіштерге деген құмарлығы қалыптасты. Ол бұл саланың қызықты екенін анықтады, себебі инженер ретінде алған білімін жартылай өткізгіш құрылғыларының физикасын түсінуге деген өсіп келе жатқан қызығушылығына қолдана алды. 1975 жылы ол жұмысынан кетіп, Огайо штатындағы Цинциннати университетіне физика (қатты дене физикасы) бойынша магистратураға оқуға түсті. 1977 жылы магистратураны аяқтағаннан кейін, ол Огайо штатының Дейтон қаласындағы NCR Corporation компаниясына инженер ретінде жұмысқа орналасты. Ол онда озық, ұшпайтын жадты әзірлеу бойынша жұмыс істеді. Алайда, NCR компаниясына қосылу жоспарланған мансаптық қадам болған жоқ. Цинциннати университетінде NCR-ға көмек қажет болғанда, Дхам сыныпта жартылай өткізгіштер саласында ең көп жұмыс істеген студент болды. Оның ұшпайтын жадтағы алдыңғы қатарлы жұмысы 1985 жылы NCR компаниясына аралас диэлектрлік процеске және ұшпайтын жад құрылғысына патент алуға көмектесті. Содан кейін ол Intel Corporation компаниясына инженер ретінде қосылды, онда ол әлемге әйгілі Pentium процессорының әзірлеуін басқарды. Pentium микропроцессорын әзірлеудегі рөлі үшін оны "Pentium инженері" деп атайды. Ол сонымен қатар Intel компаниясының алғашқы Flash Memory Technology (ETOX) технологиясының дамушыларының бірі. Ол Intel компаниясының микропроцессорлар тобының вице-президенті лауазымына жетті. NCR Microelectronics үшін ұшпайтын жад бойынша жұмысын IEEE семинарында таныстырған кезде, Intel компаниясы оған ұсыныс жасады және 1979 жылы инженер ретінде Intel компаниясына қосылды. Ол ұшпайтын жад тобымен жұмыс істеді және Intel компаниясының алғашқы флэш жадының (ETOX) дамушыларының бірі болды. Кейін ол микропроцессорлар бөліміне ауысты, онда Pentium жобасын басқару дағдыларын жетілдіру үшін Intel 386 және 486 микропроцессорларының екі бұрынғы буынымен әртүрлі жобаларда жұмыс істеді. 1980 жылдары жеке компьютерлер жұмыс орнында өнімділікті арттырудың негізгі құралына айналды. Pentium жобасын бастаған кезде, Apple, IBM және Motorola жетекшілік еткен AIM консорциумы және 1991 жылы құрылған Compaq, Microsoft, DEC және MIPS Technologies жетекшілік еткен ACE (Advanced Computing Environment) консорциумы, сондай-ақ Sun, Fujitsu, Philips, Tatung және Amdahl компанияларынан құралған Sun Microsystems консорциумы сияқты көптеген белгілі және жаңа ойыншылар, жоғары RISC (Reduced Instruction Set Computing) технологиясын пайдаланып, компьютер индустриясы үшін жаңа идеялар бойынша белсенді жұмыс істей бастады және бұл жобалар Intel компаниясының осы сегменттегі үстемдігіне қауіп төндірді. Дхам Intel компаниясының алдыңғы буын микропроцессорларымен толық үйлесімділікті сақтай отырып, "назар аудару және орындау" қабілеті оның осы ірі бәсекелестердің көптегенінен табысқа жетуінің басты себебі екеніне сенеді. Business Week журналындағы Intel компаниясының жаңа процессорлары туралы мақалада Дхам 586 процессорлар тобының бас менеджері ретінде аталды (586 - жобаның ішкі атауы, ол іске қосылған кезде "Pentium" деп аталмайынша). 1995 жылы Intel компаниясынан кетіп, NexGen стартап компаниясына қосылды, кейіннен оны AMD сатып алды. Дхам бәсекелес AMD Co компаниясында "Pentium killer" процессордың K6 шығарылымында маңызды рөл атқарды. Ол AMD компаниясының есептеу өнімдері тобының вице-президенті болды. Содан кейін ол 1998 жылдың сәуірінде Silicon Spice стартап компаниясын басқарды, оны VOIP чипін жасауға бағыттап, 2000 жылы Broadcom компаниясына сатты. Ол кейін NewPath Ventures инкубаторын құрды, онда ол Үндістанның чип дизайнындағы жаңа таланттарын пайдалану мақсатында компанияларды құрды. Қазіргі уақытта ол Indo US Venture Partners компаниясының басқарушы директоры және негізін қалаушы. Ол жылдар бойы ондаған жеке және мемлекеттік компаниялардың кеңесшісі және техникалық кеңесшісі болды. 2015 жылдың ақпан айында Дхам өзінің кәсіпкерлікке қайта оралуын жариялады және Tutorvista компаниясының негізін қалаушылары Кришнан Ганеш және Мина Ганешпен бірлесіп Acadgild онлайн білім беру платформасын құрды. Acadgild бүгінгі күнгі жылдам дамып келе жатқан цифрлық әлемге қатысты бағдарламалық қамтамасыз етуді 10-сынып оқушысы сияқты кез келген адамға үйретуді мақсат етеді. Көптеген онлайн курстардан айырмашылығы, Acadgild студенттерге нақты қосымшаларды құру үшін тікелей жетекшілік пен қатысу мүмкіндігін ұсынады. Студенттерді жұмысқа орналасуға дайын дағдылармен қамтамасыз ету үшін екі қосымша құру да қарастырылады, сондай-ақ болашақ жұмыс берушілер оларды бағалау үшін тиімді жол ұсынылады.
NexGen
Dham Intel компаниясына қосылғанда оның кірісі 1 миллион долларды құрады. 1995 жылы ол кеткен кезде Intel компаниясының кірісі 16,2 миллиард долларға дейін өсті. Дхам Энди Гроувтың микропроцессор бизнесінде Intel компаниясының сәттілігі үшін стратегия мен ұйымды қалай құрғанын жақсы байқағанын айтты. Intel-де Дхам ҒЗЖ-дан кетуге шешім қабылдағанда процессорлармен жұмыс істеуді жөн көрді. Intel-ден кеткен кезде оның жетістіктері зор даңққа ие болды. Сол кезде Силикон аңғарындағы кәсіпкерлік революция да өріс алды. Ол NexGen деген сегіз жылдық процессорларды жобалайтын компанияға тап болды және бас операциялық директор (COO) ретінде қосылды. NexGen компаниясының жобалау инженерлік тобы өте қабілетті екенін көрсетті, бірақ компанияда Pentium-пен үйлесімді шина болмады, бұл Intel басымдығын сақтайтын PC индустриясы үшін маңызды функционал еді. Дхам өзінің мол тәжірибесімен NexGen стратегиясына өзгерістер енгізді, себебі NexGen интеллектуалдық меншікті (IP) лицензиялауы керек еді, ол PC индустриясының қалған бөлігі жасаған инфрақұрылымға сүйенуге тиіс болды, сондай-ақ Intel-мен бәсекелесе алатын чиптерді жасау үшін қалыптасқан компаниялармен серіктесіп, өндірістік мүмкіндіктерге және озық технологияларға қол жеткізу қажет еді. NexGen үшін дұрыс серіктес іздегенде Дхам Advance Micro Devices (AMD) Inc. компаниясының компьютерлік аппараттық индустриядағы Intel компаниясының басты бәсекелесі екенін анықтады, бірақ оның микропроцессорлық өнімі K5, Intel Pentium процессорына жауап ретінде ұсынылған болатын, өзінің уәдесін орындамады. Дхам NexGen басшылығын екі компанияны біріктірудің тиімді синергиясын зерттеуге көндірді. NexGen-де өнім болды, бірақ зауыттары мен технологиялық процесі болмады, ал AMD-де зауыттар мен озық технологиялар болды, бірақ өнім жоқ еді. Оның көрегендігі дұрыс болды, және AMD NexGen өнімдері мен технологиялық процесін 857 миллион долларға сатып алды. AMD-нің келесі өнімі K6 NexGen-нің негізгі технологиясын пайдалана отырып жасалды. Біраз уақыт бойы ол әлемдегі ең жылдам процессор болды. Бұл Intel-ді өзінің жылдамдық бәсекесінде алғаш рет жеңген оқиға еді. K6 сәттілігінің тағы бір маңызды жағы бар еді: микропроцессорлардың құны жоғары болды, сондықтан компьютерлер 1500 доллардан астам бағамен сатылуы керек еді. Дхамның микропроцессор бизнесіндегі басшылығымен AMD K6 бағасын 1000 доллардан төмен компьютер жасау үшін белгіледі. AMD-нің Intel-ге тиімді бәсекелестік көрсетуі және 1000 доллардан төмен бағадағы компьютерлерді жасауы 1000 доллардан төмен бағалы категорияны құруда маңызды рөл атқарды. Бұл жағдай Intel-ді Celeron брендімен қысқартылған Pentium-пен жауап беруге мәжбүр етті. (Қазіргі таңда десктоп компьютерлердің бағасы 300 доллардан төмен.) NexGen компаниясын сатып алғаннан кейін бір жыл AMD-де жұмыс істегеннен кейін, Дхам 1998 жылдың сәуірінде тағы бір стартапқа - Silicon Spice компаниясына бас директор және президент болып қосылды.
Кремнийлі дәмдеуіш
Микропроцессорлар арқылы мансап құрған Дхам енді тек чиптерге ғана қызығушылық танытпады, байланыс процессорларына қызығушылық арттырды. Оның пікірінше, Интернет – барлық маңызды қолданбалардың анасы еді, егер байланыс кедергілері болмаса, ол ең көп есептеу қуатын пайдалана алатын еді. Осы кедергілерді жоюға көмектесетін адам миллиардтаған долларлық табыстың кілтін ұстайтын болар еді. "Персоналды компьютер есептеу үшін жасалған, емес, байланыс үшін. Микропроцессор өзінің мақсатынан асып кетті", - деді ол. Басқаша айтқанда, аппараттық жабдық қазіргі есептеу талаптарынан әлдеқайда жоғары", - деді ол. Коммуникацияға қатысты чиптерге сұраныс жылына 20% өсіп келе жатқандықтан, Дхам және Silicon Spice компаниясының үш MIT бітірушісі пирогтың бір бөлігін алуды қалады. Silicon Spice New Enterprise Associates және Kleiner, Perkins, Caufield & Byers компанияларынан 34 миллион доллардан астам венчурлық қаржы жинады. Silicon Spice бастапқыда инновациялық қайта конфигурацияланатын технологияны қолданып чиптерді жобалаумен тәжірибе жасады. Бірақ осылай жасалған чиптердің қажетті өнімділігі мен құны коммерциялық пайдалану үшін жеткіліксіз екені анықталды. Осы аралықта, инженер Дхам бірнеше клиенттермен жұмыс істеу барысында Интернет арқылы дауысты тиімді жеткізуге арналған чиптерді жасау қажеттілігі туындағанын білді. Дхам түсіндірді: "Интернет протоколы негізінен деректерді жеткізу үшін пайдаланылды, ал Интернет арқылы дауыс беру, деректерді жеткізуге арналған жүйеде технологиялық тұрғыдан қиын мәселе еді". Дхам компанияны VoIP (Интернет-протокол арқылы дауыс беруді) қолдайтын жаңа чип жасауға бағыт берді, ол сол кездегі әлемдегі алғашқылардың бірі болды. Silicon Spice технологиясы үміттендірді. Екі жылдан астам уақыттан кейін (2000 жылдың тамызында) инженер Дхам Silicon Spice компаниясын Broadcom компаниясына 1,2 миллиард долларға, толығымен акциялармен сатып жіберді. Бұл Broadcom компаниясының (сатып алу кезінде) ең ірі мәмілесі және 2000 жылы жасалған жетінші мәмілесі болды. Broadcom компаниясының бұрынғы бас директоры Генри Николас Silicon Spice компаниясының коммуникациялық процессорларға арналған архитектурасы, чиптердің жиынтығын кремнийдің бір бөлігімен алмастыруға мүмкіндік беретіні, Broadcom компаниясының ең стратегиялық сатып алуы екенін және "көп миллиардтаған долларлық" мүмкіндіктерді ашатынын айтты. "Бұл операторлық деңгейдегі байланыс жабдықтарының қасиетті тостағаны", - деді Николас. "Silicon Spice жасаған нәрсе – компьютер үшін микропроцессордың маңызындай жаңа есептеу элементі". "Мен алған ең маңызды сабақтардың бірі – өнімді анықтау кезінде клиенттермен ерте қатысудың маңыздылығы", - деді Дхам.
Ментор және венчурлық капиталист
2001 жылдың желтоқсан айында Дхам Үндістанға сапар шегіп, бірнеше компаниямен кездесті. Ол АҚШ-тың бағдарламалық жасақтамасын Үндістанға аутсорсингтеуге негізделген Үндістанның IT индустриясының жетістігіне тәнті болды және Үндістанға аппараттық құралдар мен чиптерді жобалау бойынша ұқсас АҚШ-Үндістан моделін қайта құру үшін не қажет екенін ойлады. 2002 жылдың сәуір айында басқа венчурлік капиталистерден алған бастапқы капиталмен ол New Path Ventures инкубаторын құрды. Ол Telsima (WiMAX чиптері), Montalvo Systems (төмен қуатты чиптер), Silica (мультимедия және цифрлық басып шығару процессорларына арналған чиптер) және Nevis (қауіпсіз желілер) сияқты чиптер мен жүйелерді жобалау компанияларына, АҚШ нарығы үшін Үндістандағы даму командаларымен инвестиция жасады. Уақыт дұрыс болды, Силикон аңғары чиптерді дамыту саласындағы шығындарды азайтуға тырысып жатқанда. Дхам серігімен бірге осы компаниялардың күнделікті жұмысына белсенді түрде көмектесті. Алайда, тәжірибе көрсеткендей, бағдарламалық жасақтамаға көп назар аударғандықтан, Үндістан әлі де чиптерді жобалау жұмысы үшін қажетті білік деңгейіне және «аутсорсинг» моделін қолдау үшін мамандандырылған бағдарламалық жасақтама тәжірибесіне қол жеткізе қойған жоқ. Бұл стартаптар кейіннен сатып алынды. Үндістанда венчурлік қаржымен қолдауға болатын стартаптардың мүмкіндіктері, көбінесе Үндістанның өсіп келе жатқан тұтынушылар тобының қажеттіліктерін қанағаттандыруға қажетті қызметтерге байланысты екенін түсінген соң, Дхам 2006 жылы NEA a Indo US Ventures-ті құрды, бұл трансшекаралық, Үндістанға бағытталған қор. Кейіннен компанияның атауы Indo US Venture Partners болып өзгертілді. Қазіргі уақытта Дхам өзінің екі Бенгалурудегі инвестициялық серіктесімен бірге IUVP-ті басқарады. IUVP-нің басты назарында мобильді технологиялар, білімді процеске беру (knowledge process outsourcing), интернет, білім беру және денсаулық сақтау салаларындағы үнді компанияларына инвестиция салу тұр.
Қайырымдылық
Дхам мен оның әйелі Садхана АҚШ және Үндістандағы көптеген қайырымдылық қорына көмектеседі. Ол 2001 жылдан бері Америка-Үндістан қорының (AIF) қамқорлық кеңесінің мүшесі. Бұрынғы президент Билл Клинтон – құрметті төраға. 2006 жылдың шілдесінде ол директорлар кеңесіне мүше болып сайланды және "Цифрлық теңестіруші" (DE) бағдарламасының төрағасы болып тағайындалды, оның мақсаты – Үндістанның мүмкіндігі шектеулі балаларына цифрлық технологияны қолдану арқылы білім алу мүмкіндігін кеңейту. DE бағдарламасының төрағасы ретінде ол бағдарламаның стратегиялық бағытын және дамуын басқарды. Ол қаржы жинауға белсенді түрде қатысты және 2010 жылы Монтек Сингх Алувалиядан DE бағдарламасы үшін "Көрегендік сыйлығымен" марапатталды.
Тану
1993 жылы Дхам АҚШ компьютер индустриясының ең үздік 25 басшысының бірі деп танылды. 1999 жылы ол онжылдықтың ең ықпалды 100 азиялық американдығының бірі атанды. 2000 жылы президент Билл Клинтон оны Азиялық американдықтар мен Тынық мұхиты аралдарының тұрғындары жөніндегі Президенттік консультативтік комиссиясына мүше етіп тағайындады. 1 қаңтарда Үндістанның «India Today» журналы Дхамды «Жаһандық жетістіктерге жеткен үндістер» тізіміне енгізді. Дхамның айтуынша, Силикон аңғарындағы үндістердің табысының кілті – өмірге жандашу инстинктісі. Дхам 2007 жылы Үндістанның Сыртқы істер министрлігі ұйымдастырған «Правси Бхартиа» күніне қатысты. Бұл шара Амар Бос, Индра Нуи, Винод Хосла, Арун Сарин және Лакшми Миттал сияқты еңбек еткен үндістерге арналған жоғары награда саналды. Scribd Дхамды осы ғасырдың ең ұлы үндістерінің қатарына қосты. Дхам 2009 жылдың қазан айында Нью-Делиде орналасқан коммерциялық емес ұйым NRI институтының ұйымдастырған NRI Global Summit-те «NRI жетістіктері» сыйлығымен марапатталды. NRI институты 30 жылдан бері Сэм Питрода (Үндістанның Ұлттық білім комиссиясының төрағасы), лорд Сварадж Пол (британдық парламентарий және Caparo тобының негізін қалаушысы) және Каран Билимория (Cobra сырасының бароны) сияқты «Правси» (шет елде тұратын) өкілдерін танып отыр. Дхам Азия-Тынық мұхиты америкалықтары бағдарламасы арқылы алғашқы және ең танымал үнді-американдық жетістіктердің бірі ретінде танылды, бұл бағдарлама HomeSpun: Smithsonian Indian American Heritage Project аясында Үндістаннан келген иммигранттар мен олардың американдық ұрпақтарының тарихын жазып беруге арналған. 2011 жылдың 22 сәуірінде «Таймс оф Индия» тобының «Индияның нұры» сыйлығының «Ғылым және технология» номинациясында Дхам «Халық таңдауы» және Арнайы қазылар алқасының сыйлықтарын алды, бұл сыйлық шетелдегі үнді жетістіктерін мойындауға арналған.
Дәйексөздер
"Мен үшін ең жақсы нәрсе – Intel компаниясына қосылу болды, ал ең жақсы нәрсе – Intel компаниясынан кетуім болды". "Электрондар Intel немесе AMD-де бірдей жылдамдықпен қозғалады". "Білесіздер, егер сіз Силикон аңғарында 10-15 жыл болсаңыз және стартап ашпасаңыз, сізде бір нәрсе дұрыс емес". "Pentium-ды жобалағанда біз үшін жылдамдық – құдай еді. Біз тек ең жылдам BMW немесе Lamborghini сияқты чип жасадық, және сіз – батыр болдыңыз. Енді бұл тиімді Prius немесе Nano құрастыру сияқты. Ол өте жылдам болмаса да, аз қуатты тұтынады. Чип индустриясында толыққанды парадигмалық өзгеріс болды. Бұл ARM чиптерінде көрініп тұр, олар жаңа құрылғыларды жасау үшін қолданылады. Бұл чиптер соншалықты жылдам жұмыс істемейді, бірақ сіздің iPad немесе нетбугіңізді апталар бойы жұмыс істеуге жетеді. 80-90 жылдары мұндай болмаған". "Ел жаһандық бәсекеге қабілетті болу үшін жастарын инженерлік мамандықтарға бағыттауда жақсырақ жұмыс істеуі керек". Винод Дам АҚШ-та инженерлердің жетіспеушілігі туралы ескертетін технологиялық басшылардың арасында. "Санд-Хилл-роудтың (Силикон аңғарындағы венчурлік капиталдар үшін маңызды орын) ақшасы көбірек Үндістанға ағылып жатыр. Үндістанның уақыты келгені анық". Дам ұялы телефондарды пайдалану және оның болашағы туралы: "Excel кестелерінен басқа, ұялы телефонмен істеуге болмайтын ештеңе жоқ. Сіз электрондық пошта жіберуге, SMS, MMS жолдауға болады. Суреттермен бөлісе аласыз. Ең жақын мейрамхананы таба аласыз. Бұлардың соңғысын ноутбукте жасау мүмкін емес. Бұл әлдеқайда бай орта. Үйде үлкен экрандар көп болады, ұялы телефон олармен бәсекелесе алмайды. Бірақ сіз үйден шықпайтын, әрқашан сізбен бірге болатын құрылғы – ұялы телефон. Үндістанда балық аулап жүргендер телефон шалып, қанша балық аулап, қашан қайтатынын айтады. Бұл сатып алушылармен нақты уақыт нарығын құрады".