Кіріспе

Spuzzum – Канаданың Британдық Колумбиясының оңтүстік-батысындағы Төменгі Фрейзер каньоны аймағындағы тіркелмеген елді мекен. Бұл жер Фрейзер өзенінің батыс жағасында және Спуцум өзенінің солтүстік жағасында орналасқан. BC Highway 1 тас жолындағы бұл елді мекен Hope қаласынан солтүстікке және Lytton қаласынан оңтүстікке қарай жолмен шамамен орналасқан.

Алғашқы халықтар және өзара іс-қимыл

Алғашқы халықтар бұл шатқалды мыңдаған жылдар бойы мекендеген. 1808 жылғы маусым айында Саймон Фрейзер түнде қонақтап, оны құдайша санаған. Фрейзер тау ешкісінің жүнінен және иттің түгінен жасалған жамылғылар мен тік бағаналарға орнатылған жерлеу лақаттарын атап өткен. Сол кезде Нлака’памукс халқының Спуззум және Швимп деген екі ауылы болған, бірақ кейіннен «кішкентай жазық» деген мағынаны білдіретін Спуззум деген ортақ атауға ие болды. Жоғарғы Сто:ло (Тейт) және Нлака’памукс халықтарының шекарасы Саумилл-Крикке дейін оңтүстікке қарай созылған. 1858 жылдың ортасында алғашқы кеншілер бұл аймақтан өтіп, екі мәдениеттің бірге өмір сүруі мен аралас некелерін бастады. Сол тамызда екі кенші Спуззумның төменгі жағында Алғашқы халықтармен кездескенде қаза тапты. Жаза ретінде Йельден шамамен 40 адам Бостон Барға дейін солтүстікке сапар шегіп, шайқаста бірнеше адамды өлтіріп, ауылдарын толығымен өртеп жіберді. Тарихи тұрғыдан алғанда, жазғы және қысқы тұрақтар, балық аулау, аң аулау және жинау орындары кең аумақты қамтыған. 1860 жылдан бастап жерлер жолдарға, Карибу жолына, көпірлерге, теміржолдарға және отарлаушылардың иелігіне өтті. 1863 жылға қарай жерге орнатылған қақпалар жергілікті халықтың құқығын көбінесе сағаның оңтүстік жағымен шектеді. 1870 жылдары Александра аспалы көпірінің оңтүстігінде 149 түпкілікті адам тұрды, ал шамамен жер егістікте болды, негізінен картоп егілді. Spuzzum First Nation – бұл жергілікті тайпалық үкіметтің атауы. Александра көпірлерінен төмен ағыс бойындағы қорықтар солтүстіктен оңтүстікке қарай: Скует 6, Папсилква 2Б, Папсилква 2, Папсилква 2А, Спуззум 1 (бұрынғы Спуззум Ранчери), Спуззум 7 және Спуззум 1А.

Атау шығу тегі

1848 жылы Гудзон шығанағы компаниясы (HBC) Саймонның үйін дүкен ретінде салды, онда тері бригадалары Фрейзер өзенін кесіп өтті. Одан он жыл өткен соң, Фрейзер каньонындағы алтын асығы кезінде бұл атау Spuzzum деп өзгертілді. Дегенмен, Rancheria деген ат та кейде қолданылды. Солтүстік-батыстағы Спуззм тауы – Жағалау тауларының Лиллоэт таулары бөлімшесінің бір бөлігі.

Топография

Спуцзумде өзен тар әрі көпіршікті. Үлкен тоған алтын іздеушілермен өңделген. Бұл орналасқан жер Фрейзер каньонының Йель тас жолының туннелінен солтүстікке қарай тарлаған бөлігінде; аймақ гранитті немесе гнейстік тау жыныстарымен ерекшеленеді. Өзеннің оңтүстігіндегі жер төмен және батпақты, көктемде су тасқынына ұшырайды. Өзеннің солтүстігіндегі жер биік және тегіс.

Жалпы қоғамдастық

Алтын іздеу кезінде Фрэнк Мэй, паром операторы, жақын жерде жол үйі салған, кейде оны Калифорния үйі деп атаған. Үлкен, бір қабатты ағаштан салынған құрылыс болғанымен, 1860 жылы келген епископ оны жол бойындағы қарапайым үйшік және жолаушыларға арналған жеке нан пісіретін үй деп сипаттаған. Пошта бөлімі 1897–1975 жылдары жұмыс істеді. Мектеп 1897–1906 жылдары ашық болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери лагерь салынды. Темір жолдың шығыс жағындағы екі қабатты бұрынғы дүкен ғимараты 1920 жылдардың соңында ашылды. Кейін орнатылған жанармай бекеттері Gulf, содан кейін BA, ал соңында Esso болды. Бұл ғимарат содан бері тұрғын үйге айналды. 1923 жылы 38191 Front St мекенжайында жеті кең бөлмелі үй салынды, ол 1926 жылы жаңа трасса ашылғанда қонақ үй ретінде пайдалануға арналған. 1930 жылдары ауылда полиция бөлімшесі құрылды. 1941 жылға қарай екі офицер тұрды, бәлкім олар қонақ үй ғимаратын пайдаланған болуы мүмкін. 1940 жылдардың соңында интернирленгеннен босатылған жапон канадалықтары қонақ үй ғимаратын толығымен иеленді. Невилл ағаш өңдеу зауыты шамамен 1950 жылы жабылғаннан кейін жұмыс орындары азайды және ауылда үш жапон отбасы ғана қалды. Ғимарат қайтадан тұрғын үйге айналды. Бұл ғимарат содан бері тұрғын үй болып табылады. 1959 жылы медбике дипломын алғаннан кейін, ол курстағы ең үздік студент ретінде танылды. 1958 жылы жалпы дүкен/ жанармай бекеті қазіргі трассадағы жаңа ғимаратқа көшірілді. Күтілген оқиға болған жоқ. 1996 жылы BC Hydro подстанциясы 10,3 миллион долларға жаңартылды. Spuzzum Café деп белгілі болған дәмхана 1995 жылдың сәуірінде және 1997 жылдың қарашасынан 1998 жылдың қарашасына дейін сатылымға қойылды. 2001 жылы толығымен өртенген бұл мүлік 14 адамдық қауымдастықтағы жалғыз бизнес болып қалды.

Тілдік сілтемелер

Шағын қала кішілігіне байланысты көбінесе әдемі әзілдерде еске алынады. Мысалы: "Сәтке көз жұмсасаң, қалып қоясың", "Үміттен тыс", "Егер Спуззамды көрмесең, еш жерде болған емессің", және "Спуззам технология институты". Бір кезде тас жол белгісінің екі жағында да "Қазір Спуззамнан шығып бара жатырсыз" деп жазылған. Тас жол 1962 жылға дейін бұл кішкентай елді айналып өтпесе де, оның мазаққа түсуі кем дегенде он жыл бұрын жақсы түсінілген.

Темір жолдар

1982 жылдың маусым айында CP теміржолының солтүстікке қарай жылжуы Йельден Спуцум арқылы өтіп, Александра көпірінде уақытша аялдамаға жетті. Сол тамызда Спуцумның жанындағы жолдарда пойыз бір адамды қағып өлтірді. 1885 жылы локомотивке тиген соққыдан учаскелік бригада мүшесі қаза тапты. 1890 жылы жүк пойызы жолдың үстінде ұйықтап жатқан мас адамды қағып өлтірді. 1892 жылы жақын маңдағы қол арбадан құлап, оның үстінен өтіп кеткен CP қызметкері ауыр жарақат алды. 1895 жылы жүк вагоны теміржолшыны қағып, ол аяғын ампутациялағаннан кейін ауруханада қайтыс болды. 1896 жылы шығысқа қарай бара жатқан жолаушылар пойызы туннельде мас адамды қағып, ол оқиға орнында көз жұмды. Екі айдан кейін жүк және жұмыс пойызының 6 шақырым оңтүстікте соқтығысуы жылжымалы құрамға елеулі зиян келтірді. 1898 жылы оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде жүк вагоны екі вагондардың арасына түсіп, басы кесілді. 1901 жылы Спуцумнан солтүстікке қарай туннельде өрт сөндіру кезінде Эдмунд Джушеро Душней, Тынық мұхиты бөлімінің бас инспекторының көмекшісі, құлаған тасқа түсіп қаза тапты. 1909 жылы екі локомотив машинисі қаза тауып, 30-ға жуық адам жеңіл жарақат алды. Бұл оқиға Спуцумнан оңтүстікке қарай 6 шақырым жерде батысқа қарай келе жатқан жолаушылар пойызының қар көшкініне түсіп, рельстен шығып, екі локомотиві мен төрт вагоны өзенге құлаған кезде болды. 1913 жылдың мамырында Канаданың Солтүстік теміржолының (CNoR) шығысқа қарай жылжуы Спуцумның қарама-қарсы жағалауына жетті. 1919 жылы CP туннеліне тас құлағанда жол шебері бас сүйегін жарып қайтыс болды. 1884 жылы салынған стандартты үлгідегі (Бохидің 5-тізі) бір қабатты станса ғимараты, екі қабатты шатыры және люкстері (Киферс сияқты) 1964 жылы жер сілкінісінен қирады. Пойыз кестесі (Тұрақты аялдама немесе Ту аялдамасы) Миль 1887 1891 1898 1905 1909 1912 1916 1919 1929 1932 1935 1939 1943 1948 1954 1960 1964 1965 Киферс 110.8 Чамокс 116.5 Солтүстік Бенд 121.5 Қытай Бар 6.1 Спуцум 15.5 Седдлрок 20.1 Йель 27.1 Чоат 34.0 Хоуп 40.1 Хайг 40.1 1923 жылы CP жүк пойызы жол күзетшісін қағып өлтірді. 1930 жылы шығысқа қарай келе жатқан жүк пойызы сегіз жасар баланы қағып, ол ауруханада қайтыс болды. 1932 жылы жақын жерде 30 вагоны бар CP пойызы рельстен шығып, бір жүк вагоны қаза тауып, екеуі ауыр жарақат алды. 1942 жылы Спуцумнан бір шақырымдай жерде пойыз CP жол күзетшісін қағып, ол оқиға орнында көз жұмды. Алты айдан кейін шығысқа қарай келе жатқан CP жүк пойызының сегіз вагоны жақын жерде рельстен шығып кеткенде, зиян аз болды және ешкім жарақат алмады. 1943 жылы CP пойызы жолмен келе жатқан адамды қағып, ауыр бас және арқа жарақатын алды. 1951 жылы үш бригада мүшесі жақын маңдағы CP жүк пойызының апатында қаза тапты. 1953 жылы 1459 фут (445 метр) ұзындықтағы туннель үлкен жүктемелерге арналған етіп кеңейтілді. 1968 жылы 17 вагоны бар жүк пойызының бесеуі солтүстікке қарай бір шақырымдай жерде рельстен шығып кетті. 1982 жылы 56 вагоны бар CP жүк пойызының 15 вагоны оңтүстікке қарай Saddle Rock-та рельстен шығып кетті. 2002 жылы бір ер адам Saddle Rock туннеліне жақын жерде жолмен келе жатқанда пойыздың соққысына ұшырап, ауруханаға жеткізілді. 2016 жылы Канаданың Ұлттық теміржолының (CN) тоғыз вагоны бар астық пойызы оңтүстікке қарай CP жолында рельстен шығып, бірнеше вагондар Фрейзер өзеніне құлады.

Карталар

Төменгі Фрейзер каньоны карталары 1832–1867.