Кіріспе

Лития паркі – АҚШ-тың Орегон штатындағы Ашленд қаласының ең үлкен және орталық паркі. Ол Ашленд өзенінің айналасындағы орманды шатқалды жерлерден тұрады, қаланың орталық алаңынан басталып Ашленд тауының бастауына дейін созылады. Парктің аты литий оксиді (Li2O) немесе "литиядан" шыққан, ол парктегі суға сорылатын өзен суында кездеседі. Паркте екі үлкен жасыл алаң, халыққа арналған музыкалық өнернаймаларға арналған ашық сахна, екі қаз тұратын көл, үлкен ойын алаңы, теннис корты, қоғамдық ғимараттар және қыс мезгілінде коньки тебуге арналған алаң бар. Сондай-ақ, демалуға арналған орындар мен көптеген шақырымға созылатын жаяу жолдары да бар. Парк 1982 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Онда жапон бағы да бар.

Тарих

Қазіргі уақытта Лития паркіне кіретін аймақ 1852 жылы құрылған Абель Хелман мен Эбер Эмеридің ұн диірмені орналасқан жер болды – қазіргі Ашленд қаласының алғашқы құрылысы. Қала (сол кезде Ашленд Миллс деп аталған) айналасында өскен кезде, ескі диірмен көзге жағымсыз көрініс тудырып, малмен ластанды және іс жүзінде тасталып кетті. Чаутауква қозғалысы Ашлендте зор ықпалға ие болды, ал «Леди Чаутауква» клубының көптеген мүшелері «Әйелдердің азаматтық жақсарту клубын» құрды. Клубтың басты мақсаты – Ашленд қаласында саябақ құру еді. 1908 жылы қалалық кеңеске үгіт жүргізгеннен кейін, қалалық хартаға түзету енгізіліп, сайланатын саябақ комиссиясы құрылды және Ашленд өзенінің жағасындағы қаланың барлық меншіктік жері саябақ ретінде пайдалану үшін бөлінді. 1907 жылы шығысқа қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан Эмигрант-Крик өзенінде литиялы су көзі табылды. Талдау көрсеткендей, суда литийдің концентрациясы кез келген табиғи бұлақтағы екінші ең жоғары көрсеткішті құрады (ең жоғарысы – Нью-Йорктегі Саратоганың әйгілі бұлақтарында). 1911 жылы журналист Берт Грир Ашлендке көшіп келіп, «Ashland Tidings» газетін сатып алды. Ол Ашлендте минералды су курортын құру идеясын жақтады және саябақты жақсартуға байланысты минералды бұлақтарды қаржыландыру үшін облигациялар шығару науқанына қатысты. 1914 жылы облигациялар шығарылымы мақұлданды, ал саябақ комиссиясы Сан-Францискодағы «Голден Гейт» паркінің ландшафт сәулетшісі Джон Макларенды саябақты жақсарту жобасын жасауға шақырды. Сонымен қатар, «Смит, Эмери және Компания» «пайдалы» минералды суды саябаққа жеткізу үшін қажетті құбырларды салуға алынды. Одан кейін ақша жұмсау және саябақты басқару мәселелері бойынша көптеген даулар туды. Облигациялардың шығарылуы билікті Минералды бұлақтар комиссиясына (Грир басқарды) жүктеді, ал 1916 жылы Ашленд тұрғындары (қазіргі атауымен) Лития Спрингс паркін саябақ комиссиясына қайтаруға дауыс берді. Осы кезеңде, 1915 жылы саябақ комиссиясы саябақтың шетінде тегін автотұрақ ашты, ол жабылып қалғанша, кемпингтер мен жабдықтарды бірнеше рет жақсарту арқасында танымал болды. Минералды су курортына деген қызығушылық азайды (бірақ 1920 жылдары қысқа мерзімге қайта жанданды). 1937 жылы тағайындалған басқарушы Chet Corry басшылығымен WPA саябақ кіреберісінің ландшафтын жақсартты. Корри сонымен қатар көптеген жергілікті өсімдіктер мен саябаққа ландшафттық элементтерді әкеліп, жаңа тәсіл енгізді. Келесі бірнеше жыл ішінде саябақ комиссиясы Ашлендте көптеген саябақтар құруға кеңейді; алайда Лития паркі өзінен-өзі тозып кетті. Қаржылық және күтімге байланысты қиындықтар парктің көптеген элементтерінің бұзылуына әкелді, ал вандалдар бірнеше ескерткіштерді қиратты. 1974 жылы су тасқыны саябақтың көп бөлігін шайып кеткенде, саябаққа зор нұқсан келді. Ашленд тұрғындары тағы да саябаққа қосымша қаржы бөлуге дауыс берді, ол дауылдан келген зиянды жөндеуге, сондай-ақ жақсартулар мен жөндеулерге жұмсалды. 1997 жылдың басында болған су тасқыны саябақтың көп бөлігін және Ашленд Плазасының орталық аймағын зақымдады. Осы су тасқынынан кейін Ашленд өзенінде және саябақ көпірлерінде жүргізілген маңызды құрылымдық жұмыстар одан әрі апаттың алдын алуға көмектесті және Лития паркін бүгінгі қаланың орталық нүктесіне айналдырды. 2014 жылы парктің Американың 10 үздік қоғамдық кеңістігінің бірі екені Америка жоспарлау қауымдастығы тарапынан жарияланды.