Кіріспе

Американдық Азамат соғысы шайқасы

1861 жылдың 8-9 мамырында Конфедерацияның қоршау артиллериясы штаттық милиция лагеріне, Джексон лагеріне жеткенде жағдай одан әрі нашарлады. Джексон лагеріндегі сатқындыққа қатысты дәлелдермен танысқан Лион федералдық әскерлерді және жаңа Миссури еріктілерін милицияны тұтқындау үшін лагерге жетеледі. Лагерьді қоршап алып, Лион милицияны қарсыласуға мәжбүр етті және тұтқындарды Сент-Луис қаласына дейін, тіпті оның ішінде де өткізіп, қақтығысқа (Кэмп Джексон оқиғасы) және құрбандыққа әкелді. Бұл әрекет Миссури тұрғындарының наразылығын тудырды, тіпті Сент-Луис қаласының өкілдері Линкольнге Лионды қызметтен босатуды сұрады. Дегенмен, Лионның әрекетін Сент-Луис қаласының беделді одақтастарының көпшілігі, соның ішінде Линкольннің пошта министрі Монтгомери Блэрдің інісі, конгрессмен Фрэнсис П. Блэр қолдады. Блэр ағайындылары Лионды бригадир-генерал шеніне көтерді. Батыс департаментінің командирі генерал Уильям С. Харнидің штаттық билік органдарына жағдай жасауына байланысты беделді одақтастардың алаңдаушылығы 1861 жылдың 31 мамырында Харниді қызметтен алуға әкелді.

Кіріспе

1861 жылдың 10 маусымында Лион Сент-Луис қаласындағы «Плантерс-Хаус» қонақ үйінде губернатор Джексонмен және Миссури штатының гвардиясының генерал-майоры Стерлинг Прайспен кездесті. Бұл кездесу штат пен федералдық биліктің құқықтарын анықтау бойынша туындаған дауды шешудің соңғы тырысы болды, бірақ нәтижесіз аяқталды, өйткені екі тарап та қабылдамастай талаптар қойды. Төрт сағаттан соң Лион кездесуді күрт тоқтатты, ал Джексон мен Прайс Джефферсон-Ситиге қайта шегінді, өздерінен кейін теміржол көпірлерін өртеп жіберді. Лион Сент-Луис гарнизонының бөлімдерін Миссури өзенімен кемемен жоғары қарай жылжытып, штаттың астанасы Джефферсон-Ситиді басып алды. Полковник Франц Сигел Лионның шабуылына қарсы оңтүстікке шегінуі мүмкін Миссури штатының гвардиясының күштерін бөліп тастау үшін Сент-Луистен оңтүстік-батысқа қарай жылжыған федералды әскерлердің екінші бөліміне басшылық етті. 12 маусымда ол өзінің бірінші және екінші батальондарын, бес жаяу әскер ротасын, екі атушы ротасын және артиллериялық батареясын Спрингфилдке қарай жылжыта бастады. Джефферсон-Ситидегі Миссури штатының гвардиясы Бунвиллге шегінді, онда 17 маусымда шешуші шайқас болды. Лион қаланы жылдам басып алып, Миссури штатының гвардиясын оңтүстікке қуды. Логистикалық қиындықтарға байланысты Лион шегініп бара жатқан гвардияшыларды тоқтатып ала алмады. Лексингтондағы тағы бір гвардияшылар тобы да Бунвиллдегі жеңілістен кейін Стерлинг Прайс басшылығымен оңтүстікке қарай жылжыды. Сигелдің әскерлері Спрингфилдке жетіп, қаланы тез басып алды. Олар кері шегініп бара жатқан гвардияшыларды қуып жетемін деген үмітпен Карфагенге қарай жорыққа дайындалды. Джексон мен Прайс бөлімдері 3 шілдеде Ламарда кездесіп, ұйымдасуды бастады. Джексонның әскері 6000 адамға дейін жетті, олардың көпшілігі оңтүстікке қарай жорықтап бара жатып қосылды. Алайда, Ламардағы күштердің көпшілігі аң аулауға арналған мылтықтармен, оқ жабынмен, пышақтармен немесе тіпті қарусыз болды. Келесі күні, 4 шілдеде, Сигел 1100 адаммен Карфагенге келді. 4 шілдеде Сигелдің мәліметінше, Миссури штатының гвардиясы Ламар маңында, Карфагеннің солтүстігіне шамамен 18 мильдей жерде орналасқан. 4 шілде күні түнде гвардияшылардың алғы шебі Сигелдің Карфагеннің сыртындағы қарауылдарымен қақтығысты. Осылайша, екі тарап та бір-бірінің жақын маңайда екенін білді.

Шайқас

Сигелдің Карфагенге орналасқанын білген губернатор Джексон басқаруды қолға алып, кішкентай болғанымен, жақсы қаруланған Одақ әскеріне шабуыл жасау жоспарлады. 5 шілде күні таңында Джексон жас сарбаздарын оңтүстікке қарай бастады. Қарсыластар Карфагеннің солтүстігінде 10 миль жерде кездесті, ал Штат гвардиясы өз қатарының екі жағына Конфедерацияның екі жұлдызы мен таяқшалары бар туларын көтерді, олардың шегі жарты мильден астам созылды. Сигелдің әскері шайқасқа тұрып, Штат гвардиясының әскеріне 800 метрге жақындағанда әсерлі көрсетті. Сигел өзінің артиллериясымен шабуылды ашты. Джексон өз артиллериясымен жауап берді. Содан кейін Джексон мен Штат гвардиясы Сигелдің бригадасын қуды, оларды шайқасқа қатыстырып, Карфагеннің шетіне жеткенше оңтүстікке қарай 10 мильге итерді. Джексон өз әскерін бөліп, Сигелдің күштерін қоршауға тырысты; шайқас Карфаген қалалық алаңында екі күш кездескенше күні бойы үздіксіз жалғасты. Екі тарап та шайқасқа түсті. Осы кезде Сигел қала сыртындағы сол жақтағы орманға қарай үлкен гвардияшылар тобы – шындығында барлығы қарусыз жаңа сарбаздар – жылжып жатқанын білді. Бұл күш оның қанатын айналып өтеді деп қорқып, ол шегінуге бұйрық берді. Штат гвардиясы қуды, бірақ Сигел сәтті артқы күзет операциясын жүргізді. Кешке қарай Сигел Карфагенге қайтып келді. Қараңғылықта ол одан әрі Саркоксиге шегінді.

Салдары

Бұл шайқаста Миссури штатының күзетшілері стратегиялық жеңіске жетті, бұл үлкен дәрежеде капитан Джо Шелбимен бірге қызмет ететін тәуелсіз партизан рейнджерлерінің майданға енгізген жаңа тактикасының арқасында болды. Карфаген Миссуридің соғыс барысын анықтауда маңызды рөл атқарды, себебі ол оңтүстік полктеріне сарбаздарды тартуға көмектесті. Ауданның негізін қалаушы, шайқаста соғысқан және кейін 13-ші Миссури атқыштар полкінің және 5-ші Миссури жаяу әскерінің лейтенант-полковнигі болып сайланған адвокат Роберт Уэллс Кроуфорд, Миссуридегі Конфедерация армиясының рекрутері қызметін атқарды. Ол қызметке Миссуридің бұрынғы АҚШ сенаторы Уолдо П. Джонсон 1862 жылғы 24 қазанда Миссури губернаторы Джексонға жолдаған хатында ұсынды.

Маңыздылығы

Хронологиялық тұрғыдан алғанда, Линкольн 1861 жылғы 4 шілдеде Конгресске жолдаған үндеуінде соғыс жариялаудың орнына "соғыс өкілеттігін" қолданғаннан кейін болған алғашқы маңызды шайқас – Карфаген шайқасы. Бұл шайқас стратегиялық және тактикалық маңызға ие болды. Бұл оқиғада АҚШ штатының әрекеттегі губернаторы әскерге жетекшілік етіп, кейіннен өз штатының бөлігі болған Одаққа қарсы күштермен шайқасқан жалғыз жағдай. Губернатор Джексонның әскерінің алғы шебінде 150 тәуелсіз партизандық рейнджерлер Миссури фермері капитан Джо Шелбидің басқаруында болды. Сигелдің батареяларының атысы астындағы тактикалық маневрлерден бастап, Саркоксиге шегінісін қысымға дейін, Шелбидің рейнджерлері "Карфагендегі жеңісті Сигелдің қолынан ұрлап алды" және Миссуридегі Конфедерация тарапынан қолдау көрсетушілер алғашқы жеңістерін тойлады.