Кіріспе

Романдағыдай, Райан ЦРУ-ның (барлау) директордың міндетін атқарушысы (ДДИ) болып тағайындалады және Колумбиядағы есірткі картеліне қарсы құпия соғыс жүргізіп жатқан әріптестерінен ақпаратты жасырып отырғанын біледі, бұл президенттің келісімімен жасалып жатқан сияқты. Фильм 1994 жылдың 3 тамызында АҚШ кинотеатрларында көрсетілді және бүкіл әлем бойынша 215 миллион доллардан астам табыс әкеліп, сыншылардың мақтауына және коммерциялық сәттілікке ие болды.

Сюжет

АҚШ Жағалау күзетінің кемесі Кариб теңізінде американдық яхтаны тоқтатады және тексеру жүргізеді. Алған мәліметтерге сәйкес, кеме иесі және жолаушылары – американдық бизнесмен Питер Хардин мен оның отбасы Колумбиялық жалдамалы экипаж тарапынан өлтірілген. ЦРУ талдаушысы Джек Райан Хардиннің Оңтүстік Америкадағы Кали картелі үшін ақшаны жымқырып отырғанын анықтайды. Есірткі бароны Эрнесто Эскобедо Хардинді есірткіден түскен миллиондаған долларды жемқорлық жолымен иеленгені үшін өлтіруге бұйрық береді. АҚШ Президенті Беннетт, Хардиннің жақын досы, Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісі Джеймс Каттерге Колумбияда картельді жою мақсатында жасырын операциялар жүргізуге құпия рұқсат береді. Райан Адмирал Джеймс Грирдің бүйрек қатерлі ісігінен ем қабылдап жатқан кезде барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалады. Райан Конгреске есірткі картельдерімен күресуге Колумбияға қаржылай көмек беруді ұсынады, сонымен қатар АҚШ әскери күштерінің қатыспайтынына сендіреді. Райан Каттердің бұл қаражатты РЕЦИПРОЦИТЕТ (RECIPROCITY) деп аталатын, ЦРУ оперативтігі Джон Кларк құраған және ЦРУ Операциялар жөніндегі директорының орынбасары Роберт Риттердің көмегімен құрылған арнайы күштер тобын құру үшін пайдаланатынын білмейді. Президент Беннетт Райанды Колумбия үкіметімен келіссөздер жүргізуге жібереді, мақсаты – АҚШ-қа Эскобедоның активтерін, соның ішінде офшорлық шоттарда сақталған 650 миллион долларды тәркілеуге рұқсат алу. Эскобедоның барлау офицері, полковник Феликс Кортес, картельге Райанның кортежін тосқауылға алуды бұйырады. Джек аман қалады, бірақ бірнеше әріптестері, соның ішінде Дэн Мюррей және ФБР директоры Эмиль Джейкобс қаза табады. Кортестің кім екені Джейкобстың хабаршысы болған, бірақ бұл туралы білмеген Мойраны өлтіргеннен кейін анықталады. Шабуылға кінәлі деп танылған Эскобедо картель басшыларымен кездесу ұйымдастырады. РЕЦИПРОЦИТЕТ бұл туралы хабар алып, кездесу орнына әуе шабуылы ұйымдастырады. Эскобедо мен Кортес жиналысқа бара жатқанда, мүжілген күйі қашып құтылады. Кортес американдықтардың кінәлі екенін біліп, Каттермен келісімге келеді: Кортес Эскобедоны өлтіріп, жетекшілікті өз қолына алады, содан кейін АҚШ-қа есірткі жөнелтуді азайтады және американдық құқық қорғау органдарына тұтқындаулар жасауға мүмкіндік береді, бұл АҚШ есірткі соғысында жеңіске жетіп жатыр деген пікірді қалыптастыруға көмектеседі. Қарсылығында Кортес РЕЦИПРОЦИТЕТтің орналасқан жерін және ЦРУ-дың барлық қолдауын жоюды талап етеді, осылайша картельдегі өзінің беделін нығайтады. Каттер Кортестің ұсынысын қабылдап, Кларк командасын қиын жағдайға түсіреді, олар Кортестің жалдамалы сарбаздарымен толы орманда қоршалады. Бірақ Куттердің білмегені – АҚШ бақылауы Кортезбен болған әңгімесін тіркеп алған. Райан Риттердің компьютеріне кіріп, Колумбиядағы заңсыз операциялар туралы дәлелдерді табады. Риттер Райанға операцияны қаржыландырғанын еске салып, Конгресс Райанды ғана жауапты деп тағайындайтынын ескертеді, ал Риттер мен Каттер Президент Беннеттен алдын ала кешірім алған. Джек Кларкты іздеу үшін Боготаға ұшып келеді, бірақ Каттер мен Риттер Кларкқа Райанның РЕЦИПРОЦИТЕТке сатқандығын жалған айтады. Райан мен Кларк Риттер мен Каттердің екеуін де алдағанын түсінгеннен кейін бірігіп жұмыс істейді. Райан мен Кларк тікұшақпен РЕЦИПРОЦИТЕТтің соңғы белгілі орнына ұшып келеді. Олар команданың мергеншісі Чавесті табады, ол көптеген адамның қаза болғанын, капитан Рамирес пен бір ғана сарбаздың тұтқынға алынғанын хабарлайды. Райан Эскобедомен кездесіп, Кортестің алдауын айтады, ал Кларк Эскобедоның кокаин операциясының жамылғысы болған кофе зауытында тұтқынға алынған адамдарды құтқару операциясын бастайды. Эскобедо Кортеске қарсы тұрады, бірақ Кортестің серіктесі оны өлтіреді. Райан Кларк пен босатылған тұтқындармен бірге қашып құтылады. Чавес қашу кезінде Кортесті өлтіріп, Райанды құтқарады. АҚШ-қа оралған Райан Президент Беннеттпен кездесіп, құпияны жасыруға көмектесуден бас тартады. Ол Конгресс бақылау комитетінің алдында соңғы оқиғалар туралы куәлік береді.

Даму

"Қызыл қазанға аңшылық" фильмін аяқтағаннан кейін Джон МакТирнан "Ашық және қазіргі қауіп" романының экранизациясын режиссерлік еткісі келді, бірақ Джон Милиустың алғашқы сценарийі "Патриот ойындары" пайдасына қабылданбағаннан кейін жобадан шығып кетті. Милиустың алғашқы нұсқасы түпнұсқа кітапқа соңғы фильмге қарағанда жақын болды, содан кейін ол Джек Райанға жол талқыбында шабуыл жасалған эпизодты қосты. Оның сөзіне қарағанда, бастапқы соңында Кортес Вашингтонға Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісін өлтіру үшін барады, бірақ оны есірткіге тәуелділер тонап өлтіреді. Клэнси "Патриот ойындарынан" қанағаттанбағандықтан, ол өзінің туындыларын одан әрі бейімдеуге келіспеді, бірақ Paramount Pictures компаниясымен келіссөздер жүргізіп, үлкен қаржылық келісімге келгеннен кейін рұқсат берді. 1992 жылдың наурыз айында Дональд Э. Стюарт Джек Райанға экранда көбірек орын беру үшін Милиустың сценарийін қайта жазуға шақырылды. Клэнси сценарийді ашық сынағаннан кейін Стивен Зайлиан оны одан әрі өңдеді, оның мақұлдауын алуға тырысты. Милиус түсірілім кезінде әрекет сахналары бойынша кеңес беру үшін сақталды.

Өндіріс

Фильм Мексикада түсірілді, себебі студия Колумбияда түсірудің тым қауіпті екенін шешті, мексикалық астана Боготаның орнына келді, ал Куэрнавакадағы Сан-Габриэль-де-ла-Пальмас ранчосы Эскобедо штаб-пәтерінің түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды. Айырықша жағдай, фильмді Мексикада түсіру туралы шешім Чиапас қақтығысының басталуына байланысты қосымша қиындықтарға соқты. Фильм жоспардан айнып, бюджеттен асып кетті, ал АҚШ-та түсірілген түсірілімдердің бір бөлігі 1994 жылғы Нортридж жер сілкінісі салдарынан жойылды. Сынақ көрсетілімдерінен кейін алынған теріс нәтижелерге байланысты фильмнің бөліктері Стюарт пен Зайлиан жазған жаңа көріністермен қайта түсірілді. Metacritic сайтында, сыншылардың пікірлеріне негізделген 100 балдық шкала бойынша, «Clear and Present Danger» фильмі 14 сынға сүйене отырып 74 бал алды. CinemaScore жүргізген сауалнама бойынша көрермендер фильмді A+ - F шкаласында «A» бағасымен бағалады. Сан-Франциско хроникасы үшін жазған Мик ЛаСалл фильмнің «билік құралдарына, яғни ракеталық қондырғылар мен жоғары технологиялық зымырандарға, туларға, салтанатты шараларға және саяси екіұшты сөздерге балаша қуанышпен қарағанын» атап өтті. ReelViews үшін жазған Джеймс Берардинелли: «Clear and Present Danger – бұл тек сюжет, кейіпкерлер жоқ. Экранда жүгіріп жүрген адамдардың тереңдігі Харрисон Фордтың маңдайындағы тердің жылтырауындай ғана. Джек Райан – ең көңіл көшірген кейіпкер. Ол тым ізгі, жақсылық пен әділдік үшін мінсіз күрескен, плащы жоқ Супермен. Мен фильмнің жартысын осы жігіттің өзін адам ретінде танытатын бірдеңе көрсете ме деп ойланып өткіздім». «Reel Power: Hollywood Cinema and American Supremacy» кітабының авторы Мэтью Альфорд фильмді сынап, Каттер мен Риттер сияқты қосалқы кейіпкерлердің күш қолдануға қатысты әдейі алаңдауын атап өтті. Ол: «АҚШ ұлттық қауіпсіздік құрылымдарының Латын Америкасы халықтарына деген осындай сезімталдығы қайда?» деп сұрады. Ол былай деп қорытындылады: «Жауаптар барлығына да анық, тек шмальцке құмар, шындықты қасақана білмейтін және билікке құл болған Голливуд үшін ғана емес».

Кассалық жинақ

Clear and Present Danger АҚШ кассасында сәтті дебют жасады, алғашқы апта соңында 20 348 017 доллар тапты, бұл оны The Mask, Forrest Gump және The Little Rascals фильмдерінен озыстырып, бірінші орынға шығарды. АҚШ-та ол шамамен 122 миллион доллар, ал шетелде 94 миллион доллар жинап, жалпы әлемдік кассада 216 миллион доллар көрсетті.

Марапаттар

Фильм екі «Оскар» сыйлығына – «Ең үздік дыбыс» (Дональд О. Митчелл, Майкл Хербик, Фрэнк А. Монтаньо және Арт Рочестер) және «Ең жақсы дыбыс эффектілерін өңдеу» (Джон Левек және Брюс Стамблер) номинациялары бойынша ұсынылған, бірақ екі сыйлықты да «Speed» фильмі жеңіп алды.