Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Загори (Ζαγόρι; ) – Грекияның солтүстік-батысындағы Эпирдегі Пинд тауларында орналасқан аймақ, муниципалитет және ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра тізіміне енген нысан. Муниципалитет орталығы – Аспрангелой ауылы. Оның ауданы шамамен 989,796 км² және 46 ауылды қамтиды, бұл ауылдар Загори ауылдары (немесе Загорохория) деп аталады, олар кері бұрылған теңқабырлы үшбұрыш пішіндес. Облыстың орталығы – Иоаннина қаласы үшбұрыштың оңтүстік нүктесінде орналасқан, ал оңтүстік-батыс жағы Мицикели тауымен (1810 м) шектеседі. Аос өзені, Тимфе тауынан солтүстікке қарай ағып, солтүстік шекараны құрайды, ал оңтүстік-шығыс жағы Варда өзені бойымен Мецово маңындағы Мавровуни тауына (2100 м) дейін созылады. Аймақтың халқы шамамен 3400 адамды құрайды, бұл бір шаршы километрге 3,4 адамнан келеді, бұл Грекияның жалпы орташа көрсеткішімен (73,8 адам) салыстырғанда өте сирек халық тығыздығы болып табылады.
Zagori (Ζαγόρι; ), is a region, a municipality, and a designated UNESCO World Heritage Site, in the Pindus mountains in Epirus, in northwestern Greece. The seat of the municipality is the village Asprangeloi. It has an area of some and contains 46 villages known as Zagori villages (or Zagorochoria or Zagorohoria), and is in the shape of an upturned equilateral triangle. Ioannina, the provincial capital, is at the southern point of the triangle, while the south western side is formed by Mount Mitsikeli (1,810m). The Aoos river running north of Mt Tymphe forms the northern boundary, while the south eastern side runs along the Varda river to Mount Mavrovouni (2,100m) near Metsovo. The municipality has an area of 989.796 km2. The population of the area is about 3,400, which gives a population density of 3.4 inhabitants per square kilometer, very sparse when compared to an average of 73.8 for Greece as a whole.
География
Загори – ұлы табиғи сұлулыққа толы аймақ, керемет геологиясымен және екі ұлттық паркімен ерекшеленеді. Біреуі Аос өзені мен Викос шатқалын, екіншісі қар басыған Тымфе тауының шығысында орналасқан Валия Калданы қамтиды. Загоридің шамамен 46 ауылы тау жолдары және дәстүрлі аркалы тас көпірлер арқылы байланысты болған, дейін 1950 жылдары қазіргі заманғы жолдар салынғанша. Тас аркалы көпірлер 18 ғасырда эмигрант-саудагерлердің қайырымдылығымен салынды және бұрынғы ағаш көпірлердің орнына келді.
Zagori is an area of great natural beauty, with striking geology and two National Parks, one including the river Aoos and the Vikos Gorge, the other around Valia Kalda, to the east of the imposing snow capped Mt Tymphe. The 46 or so villages of Zagori were interconnected by mountain roads and traditional arched stone bridges until modern roads were opened in the 1950s. The stone arched bridges were built by benefactions from expatriate merchants in the 18th century and replaced older wooden bridges.
Тарих
Бұл аймақ таулы болғандықтан тарихи түрде қол жеткізу қиын болған, бұл оның ерекше ерекшеліктеріне әсер еткен болуы мүмкін. Осы аймақта кездесетін саракасан халқы басқа жерде сирек кездесетін солтүстік грек диалектісінің бірнеше грек сөздерін қолданады. Осы себепті, кейбір зерттеушілер оларды осы аймақтың жергілікті халқы деп санайды.
The region has been historically difficult to access due to its mountainous terrain which likely contributed to its unique character. The Sarakatsani people who can be found in this area use several Greek words of a Northern Greek dialect not commonly found in Greek elsewhere. They are consequently considered by some as indigenous to the area.
Ерте тарих
Бұл аймақта адамның болғандығына алғашқы дәлелдер 17 000 – 10 000 жыл бұрын қарайды. Воидоматис өзенінің жағасындағы Клейди үңгірінен маңызды эпипалеолиттік артефакттар қазылып алынды. Ежелгі заманда Загори аймағын тимфалықтар мекендеген, ол ежелгі Молос патшалығының бір бөлігі болған. Молос патшалық үйі Эпирді қазіргі Коницаның жанында, Загоридің солтүстік шекарасында, Воидоматис, Аоос және Сарантапорос өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан "Молоссис" ежелгі қаласынан басқарған. Молосстықтар ірі мастифтер тұқымын өсіргенімен белгілі, оларды қасқырлар мен аюлардан малларын қорғау үшін пайдаланған, тіпті соғыста да қолданған. Олардың этнонимдік атасы Молоссос, Ахиллдің ұлы Неоптолем мен Троялық Гектордың әйелі Андромаханың одағынан туған делінеді. Неоптолем, сондай-ақ сары шашы үшін Пирр деп аталған, эллинистік дәуірдегі Пирр патшаға дейінгі Эпирот патшаларының біріншісі болды, ол Италияда римдіктерге қарсы бірнеше жорықтар ұйымдастырды. Ұлы Александрдың анасы Олимпия – Молос ханшайымы болған. Скамнелидегі киклоптық қабырғалардың қалдықтары да адамның осы жерде ерте заманнан бері қоныстанғанын көрсетеді. Б.з.д. 9–4 ғасырларда Монодендри мен Вица арасында шағын Молос қонысы болған, онда тастан салынған үйлер мен маңызды археологиялық жағдайлар табылган екі зират болған. Сонымен қатар, Скамнелиде эллинистік кезеңге жататын бекіністердің және қабірлердің негіздері табылды. Дегенмен, тарихи тұрғыдан алғанда, жергілікті халықтың саны сирек болған.
The first evidence of human presence in the area is dated between 17,000 and 10,000 years ago. Important epipaleolithic artifacts have been unearthed from Kleidi Cave on the banks of Voidomatis. In antiquity, the region of Zagori was inhabited by the Tymphaeans and formed a part of the ancient kingdom of the Molossians, a Greek tribe of Epirus that gained control over all of Epirus in classical times. The Molossian royal house ruled Epirus from the ancient town of "Molossis" which was located near modern Konitsa, in the northern boundary of Zagori, where the rivers Voidomatis, Aoös and Sarantaporos come together. The Molossians were known among else for a breed of great mastiffs they used to guard their flocks from wolves and bears and which were even used in war. Molossus, their eponymous ancestor, was said to have been born of a union between Neoptolemus (son of Achilles ) and Andromache (the wife of Hector of Troy). Neoptolemus, also called Pyrrhus for his blond hair, was first in a line of Epirotan kings leading to the king Pyrrhus of Hellenistic times who launched several campaigns against the Romans in Italy. Olympias, the mother of Alexander the Great, was a Molossian princess. Remains of cyclopean walls in Skamneli also testify to the antiquity of human occupation. During the 9th–4th centuries B. C., a small Molossian settlement existed between Monodendri and Vitsa, including stone houses and two cemeteries which have yielded important findings. Additionally, foundations of fortifications and graves from the Hellenistic period have been found in Skamneli. However, throughout most of the historical time the local population was sparse.
Византия дәуірі
Византияның ерте кезеңінде славяндардың қоныс аударуы көптеген жер-атаулар арқылы куәландырылған. «Загори» деген жер-атауының өзі, славян тіліндегі «загор» сөзінен шыққан болуы мүмкін, ол «таулардың ар жағы» деген мағынаны білдіреді. Византия империясы тұсында Загориге кейде ауылдар салып, онда қоныстанған әскерлер тобы жиналатын. Бірнеше монастырьлар патшалық сыйлықтары болды, соның ішінде Гревенити ауылының жанындағы Воца монастырі, Клейдония маңындағы Трансфигурация монастырі, 7-ғасырда Византия императоры Константин IV Погонатус және 1028 жылы император Романос III Аргиростың қарындасы құрған Цепелово маңындағы Роговаудың Иоанн монастырі. 1204 жылдан 1337 жылға дейін аймақ Эпир деспоттығының құрамына кірді. 14-ғасырда түрлі албандық рулар Эпирге шабуыл жасаған кезде, Загори Иоаннина гарнизонында қызмет еткен әскерлердің көзі болды. Өз кезегінде, грек үкіметінің орталығы ретінде Иоаннина Загориді албандық шабуылдардан қорғады. 1337 жылы Андроник III Палеологтың жорықтарының нәтижесінде Эпир деспоттығы және, демек, Загори, Иоаннина және айналасындағы аймақпен бірге қысқа мерзімге Византия билігіне қайта келді. 1348 жылы аймақ серб билігіне өтті, ал Эпир деспоттығы қайта құрылды және 1430 жылы Иоаннина мен Загори түріктерге түскенде Карло II Токконың латын билігінде болды, сол кезде сұлтан Мұрат II билік етіп тұрған. Загори (сол кезде тек 14 ауылдан тұратын) «тізе бүкті», яғни екі тараптың делегациялары арасында міндеттемелер болды және өте маңызды жеңілдіктер – автономия, әкімшілік тәуелсіздік және түріктердің аймаққа өтуіне тыйым салу үшін белгілі бір салық мөлшері туралы келісімге келді.
The passage of the Slavs during the early Byzantine period is testified to by numerous placenames. The placename "Zagori" itself is probably derived from the Slavic Zagore meaning "beyond the mountains". Under the Byzantine Empire, Zagori occasionally attracted groups of soldiers who built villages and settled there. Several monasteries were royal endowments, including the monastery of Votsa near the village of Greveniti and the monastery of the Transfiguration near Kleidonia, founded in the 7th century by the Byzantine Emperor Constantine IV Pogonatus and the monastery of St John of Rogovou near Tsepelovo founded in 1028 by the sister of Emperor Romanos III Argyros. From 1204 to 1337 the region was part of the Despotate of Epirus. In the 14th century, when various Albanian clans made incursions into Epirus, Zagori was the source of soldiers that served in the Ioannina garrison. In turn, as the center of Greek rule, Ioannina shielded Zagori against Albanian attacks. As a result of the campaigns of Andronikos III Paleologos in 1337, the Despotate of Epirus and, therefore, Zagori along with Ioannina and the surrounding region came again briefly under Byzantine rule. The region came under Serbian rule in 1348 and the Despotate of Epirus was reformed and was under Latin rule by Carlo II Tocco when Ioannina and Zagori fell to the Turks in 1430, at the time of Sultan Murad II. Zagori (which then only consisted of 14 villages) "bowed the knee", which meant in practice that there were obligations between delegations of the two sides and a sum in tax was agreed upon in exchange for very considerable privileges: autonomy, administrative independence, and a ban on Turks crossing the borders into the area.
Осман дәуірі
Загорис лигасы немесе Загорис коиноны (Κοινόν Ζαγορισίων) 1431 жылы Синан-пашамен жасалған келісімнен кейін құрылды. Осы келісім жергілікті тәуелсіздік беретін "Войньико" деп аталды. Тәуелсіздік Осман билігінің жергілікті істерге араласпауына кепілдік берді. Загори тұрғындары өз істерін Демогеронтия (Δημογεροντία) деп аталатын Ақсақалдар кеңесіне тапсырды, оның төрағасы Веклис (Βεκύλης) болды. Келісімге сәйкес, олар Сипахи атты әскерін (σπαχήδες) ұстады, әрбір ауыл өз мүмкіндігіне қарай оған атты әскерлерді жіберді. Келісім бойынша Осман билігінің араласуына жол берілмеді, және Осман қарулы күштерінің Загориге аяқ басуына рұқсат болмады. 1480 жылы Аромандар тұратын Шығыс Загори ауылдары келісімге қосылды. Солтүстік және Шығыс Загориде Аромандардың этимологиясы бар көптеген топонимдер кездеседі, ал Батыс және Оңтүстік Загориде грек немесе славян этимологиясы бар топонимдер басым. 1986 жылы 3546 жергілікті топонимді зерттеу көрсетті, қазіргі түрінде шамамен 70% грек тілінен, ал 30% грек емес тілдерден келген: 13% Аромандар, 8,3% славяндар, 5,2% албандар және 2,2% түріктер. Тілдік шығу тегі бойынша 56% грек, ал грек емес (жергілікті грек тіліне енген қарыз сөздерді қоса алғанда): 14% Аромандар, 11,5% славяндар, 6% албандар, 4,8% түріктер, 3,3% аралас тілдік шығу тегі және 2,5% латын тілі. Жергілікті қоғамдардың негізгі табыс көзі алыс жерлерге көшіп-қонуға себеп болған сауда болды. Бұл белсенділік 18 ғасырда ең жоғары деңгейге жетті. Загори диаспорасының өркендеген саудасының арқасында көптеген игіліктер тіркелді: көпірлер, тас жолдар, фонтандар, мектептер, шіркеулер мен монастырлар, сондай-ақ әлеуметтік қайырымдылық. Осман билігінің соңына дейін Загор тұрғындары басқа топтарға қарағанда әлеуметтік жағдайымен жоғары болды, және табысты, әлеуметтік танылған кәсіптермен айналысты. Загор тұрғындары арасында байлығы мен мәртебесімен ерекшеленген топ – архонттар болды. Ғасырлар бойы кем дегенде 12 Загори ауылына православиелік албандар (жергілікті тұрғындар арваниттер деп атады) қоныстанды. 15 ғасырда Загориде албандардың саны аз болған болуы мүмкін. Албан қонысының көп бөлігі кейінгі кезеңге жатуы мүмкін, және Загориден жергілікті тұрғындардың көшіп кетуіне байланысты болды, бұл жергілікті экономикалық қызметке көмектесу үшін жаңа тұрғындарға қажеттілік тудырды. Көптеген православиелік албандар Загори қауымдарына үйленді немесе Загори отбасыларына асырап алынды. Олар көбінесе әскери қорғаусыз Загори ауылдары мен егістіктерін күзетті, бірақ кейде қарақшылыққа да жүгінетін. Сондықтан албан иммигранттары жұмыс орындарының бұл бос орындарын толтырып, жергілікті халықтың бір бөлігіне айналды. Олардың көпшілігі гректермен ұлттық күрес кезінде клепт ретінде қатысып, тәжірибелі жауынгерлер болды. Коницадан (Горгопотамос, Хионад) келген кейбір албандар Загориде тас қалаушылар немесе суретшілер болып жұмыс істеді, бірақ олар онда сирек қоныстанды. Христиандық православиелік албандар кем дегенде 12 Загори ауылында қоныстанды, соның ішінде Тристено, Аристи, Мегало Папинго, Антракитис, Аспрангелай, Каваллари, Кипи, Лептокарья, Монодендри, Цепелово, Вица, Врадето және мүмкін Капесово. Жергілікті албандық іздер, кейбір топонимдерді қоспағанда, жоғалып кетті. Сол кезде православиелік рома отбасылары ауылдардың көпшілігінде аз санда қоныстанды. Олар Загориде музыканттар мен теміршілер болып жұмыс істеді. Арваниттер мен ромалар metoikoi (әдеби: шетелдіктер) деп есептелді және аймақтағы төменгі әлеуметтік тапты құрады, Загори саясатында азаматтық және меншік құқықтары жоқ ауылдардың шетінде тұрды және ассимиляцияланды. Дегенмен, Загори өзінің грек сипатын басқару жүйесі және грек білімін қолдаған экспаттардың игіліктері арқылы сақтап қалды. Загористердің коиноны 1670 жылы қол қойылған келісіммен қайта құрылды, оның аясында Загорилер Сурутия деп аталатын айтарлықтай артықшылықтарға ие болды, оларды сұлтан 1868 жылы толық жойды. Бұл шешім жаулап алушылар мен жаулап алынғандарға ыңғайлы болды, өйткені ол Загориді табиғи бекініс еткен географиялық факторларға заңды ережелер қосты. Нәтижесінде, Загори ешқашан түрік жер иелері арасында бөлінбеді. Оның экономикасы Румыния, Украина, Ресей және Константинопольде белсенді экспат саудагерлерінің арқасында өркендеді, олар отбасыларына ақша жіберу және көптеген игіліктер арқылы Түрік билігі кезеңінде Загоридің салыстырмалы өркендеуіне үлес қосты. Ұлдарға, ал 18 ғасырдан бастап қыздарға да арналған мектептер салынды. Сонымен қатар, жаңа шіркеулер мен астық ұнтақтау үшін су диірмендері салынды, ал су көздері көбінесе әсем фонтандармен безендірілді. 17 ғасырда Батыс Загори ауылдары да келісімге қабылданды, сондықтан 1678 жылға қарай Загоридегі ауылдардың саны 60-қа жетті. "Викос дәрігерлері" деп аталатын дәстүрлі медицина гүлденді, олар дайындықтары үшін Викос шатқалынан шөптер жинады. Осылайша Загори халық медицинасының маңызды орталығына айналды. Өркендеген экономика, Фанарыоттардың Загори тегінен алған артықшылықтары және экспаттардың игіліктерінің арқасында бірнеше мектептер салынды, олардың кейбіреуі әлі де сақталған, мысалы, Монодендридегі грек оқуының ортақ мектебі (грек тілінде: Κοινή Σχολή Ελληνικών Μαθημάτων), Мантос және Георгиос Ризарис ағайындармен 1835 жылы салынған. Ағайындар Афинадағы Ризариос шіркеу мектебін де (1844) құрды, ал Загори толық Осман билігінде болды. Дилофодан Иоаннис және Димитриос Анагностопулос өз үйлерінде Анагностопулейості құрды және Иоаннинадағы Зосимаия мектебінің шығындарына үлес қосты. Папингодан Михаил Анагностопулос Папингодағы Каллиней мектебін және Коницадағы Анагностопулейості салды. Көптеген мектептердің арқасында грек тілі аймақта сақталды. Таулар Осман империясының тікелей билігінен тыс болғандықтан, олар Осман билігінен қашқан гректерге пана берді. Грек ағартуының бірнеше көрнекті ғалымдары, мысалы, Неофит Дукас, Георгиос Геннадиос және Афанасий Псалидас 1820 жылы Иоаннинаны Осман әскері қиратқаннан кейін осында пана тапты. Олардың кейбіреулері Цепеловоның жанындағы Рогову монастырында университет құруды жоспарлады. 1820 жылы Әли-пашаның көтерілісінен кейін Исмаил-паша бастаған 1500 түрік әскері Загориге келді, бұл Әли-пашаға қарсы жіберілген 20000 әскердің бір бөлігі болды. Капесоводан Алексис Нуцос, Philike Hetairia мүшесі, Исмаил-пашаға қарсы күштерге басшылық етті. Алайда, Сұлтан әскері жеңіске жетті. Исмаил-паша жергілікті губернаторды (Веклис) тағайындау құқығынан басқа барлық артықшылықтарды жойды, бірақ оның өкілеттіктері номиналды болды. Исмаил-паша өте ауыр салық енгізді, ол бір адамға 250 күміс тиынға және табиғаттағы қосымша салықтарға тең болды. Загори 1913 жылы Балқан соғысында азат болды.
The Zagorisian League or Koinon of the Zagorisians (Κοινόν Ζαγορισίων) was formed after the treaty of 1431 with Sinan Pasha. At that point the arrangement that granted local autonomy was called "Voiniko". The autonomy guaranteed non interference in the local affairs by the Ottoman overlords. Zagorisians had their affairs entrusted to a Council of Elders called Demogerontia (Δημογεροντία), headed by a president or governor called Vekylis (Βεκύλης). As part of the treaty they maintained a force of Sipahi cavalry (σπαχήδες), with each village contributing a number of horsemen to that force according to its means. Under the terms of this agreement no intervention by the Ottoman authorities was allowed, nor did any Ottoman armed units had the right to set foot on Zagori. The villages of Eastern Zagori, inhabited by Aromanians, entered the Treaty in 1480. Many toponyms in northern and eastern Zagori that have Aromanian etymology, while toponyms with mainly Greek or Slavic etymology are present in western and southern Zagori. In a 1986 study of 3546 local toponyms ~70% are mediated via Greek and ~30% via non Greek languages in their modern form: 13% Aromanian, 8,3% Slavic, 5,2% Albanian and 2,2% Turkish, while in terms of linguistic origin 56% Greek, and about non Greek (including loanwords that were already incorporated in the local Greek language): 14% Aromanian, 11.5% Slavic, 6% Albanian, 4.8% Turkish, 3.3% of mixed linguistic origin and 2.5% Latin. The main source of income for the local communities came from commercial activities which resulted in migration to distant places. This activity peaked at the 18th century. Due to the thriving trade activities of the Zagorisian diaspora several instances of donations were recorded: bridges, cobblestones, fountains, schools, temples and monasteries and social charity. Up to the end of the Ottoman rule the native Zagorians preserved their social superiority over the other classes, as well they were engaged in lucrative and socially recognized professions. Among the Zagorians the most distinguished class due to their wealth and status were the archontes. Over the centuries, some groups of Orthodox Albanians (locally known as Arvanites) settled in at least 12 villages of Zagori. Albanian settlers in Zagori must have been very few in the 15th century. Most of the Albanian settlement can be attributed to a later era and was fuelled by outward migration from Zagori of locals, which created the need for new inhabitants to help with local economic activities. Many Orthodox Albanians intermarried into the communities of Zagori or were adopted by Zagorisian families. They often served as guards for the villages of Zagori and their fields which had no military protection, however would occasionally resort to banditry. Hence Albanian immigrants filled these labour gaps and quickly became part of the local population. Most of them had already participated in the Greek national struggles as Klephts and were experienced warriors. Some Albanians from Konitsa (Gorgopotamos, Chionades) worked as masons or painters in Zagori but rarely settled there. Christian Orthodox Albanians have settled in at least 12 Zagori villages, including Tristeno, Arísti, Megalo Papingo, Anthrakitis, Asprangeloi, Kavallari, Kipi, Leptokarya, Monodendri, Tsepelovo, Vitsa, Vradeto and possibly Kapesovo. Local Albanian traces, with the exception of some toponyms have disappeared. At that era Orthodox Roma families settled in most villages in low numbers. They served as musicians and blacksmiths in Zagori. Arvanites and Roma were considered metoikoi (literary: foreigners) and comprised the lower social class in the region and lived at the outskirts of the villages without civil and property rights in Zagori politics, and were assimilated. Nevertheless, Zagori retained much of its Greek character through its system of government and the benefactions of its expatriates that favoured Greek education. The Koinon of the Zagorisians was reformalised by a treaty signed in 1670, under which Zagori enjoyed considerable privileges called Surutia, which were only rescinded fully by the Sultan in 1868. This solution suited the conquerors and the conquered, as it added statutory rules to the geographical factors which had made Zagori a natural refuge. Consequently, Zagori was never broken up to be shared out among Turkish landowners. Its economy flourished thanks to expatriate merchants active in Romania, Ukraine, Russia and Constantinople, who through remittances to their families and numerous benefactions contributed to the relative prosperity Zagori enjoyed during the period of Turkish rule. Schools for boys and, from the 18th century onwards, also for girls were built. Additionally, new churches and watermills to grind the corn were constructed, while the water wells were often decorated with ornamental fountains. In the 17th century, the villages of Western Zagori were also admitted to the Treaty, so that by 1678 the total number of villages in Zagori had increased to 60. Traditional medicine flourished in the form of "Vikos doctors", who gathered herbs for their preparations from the Vikos gorge. As such Zagori became a major center of folk medicine. The growing prosperity, aided by privileges obtained by Phanariotes of Zagorisian descent and benefactions from expatriates, allowed the building of several schools, some still surviving, for example the Common School of Greek Studies (Greek: Κοινή Σχολή Ελληνικών Μαθημάτων) in Monodendri built by the brothers Manthos and Georgios Rizaris (1835). The brothers also funded the building of the Rizareios Ecclesiastical School in Athens (1844), while Zagori itself was under full Ottoman rule. The brothers Ioannis and Demetrios Anagnostopoulos from Dilofo founded the Anagnostopouleios in their home village and contributed to the expenses for the Zosimaia School in Ioannina. Michael Anagnostopoulos from Papingo built the Kallineios School in Papingo and the Anagnostopouleios School in Konitsa. As a result of the numerous schools, the Greek language was preserved in the area. As the mountains were outside the direct rule of the Ottoman Empire, they offered a haven for Greeks on the run from the Ottoman authorities. Several prominent scholars of the Greek Enlightenment, such as Neofytos Doukas, Georgios Gennadios and Athanasios Psalidas sought refuge here, after the Sultan's army destroyed Ioannina in 1820. Some among them even made plans to set up a university in the monastery of St John of Rogovou, near Tsepelovo. In 1820, after the rebellion of Ali Pasha, a Turkish force of 1500 under Ismael Pasha arrived in Zagori, part of the total army of 20,000 sent against Ali Pasha. Alexis Noutsos from Kapesovo, a member of the Philike Hetairia, was in command of the force opposing Ismael Pasha. However, the Sultan's armies prevailed. Ismael Pasha removed most privileges other than the right to appoint a local governor (Vekylis), whose powers however became nominal. Ismael Pasha introduced very heavy taxation, amounting to 250 silver coins per person and additional taxation in kind. Zagori was liberated in 1913 during the Balkan Wars.
Қазіргі заман
Балқан соғыстарынан кейін Грециямен біріккеннен кейін, аймақ демографиялық құлдырауға ұшырады, бұл грек қалалық орталықтарына эмиграцияның салдарынан болды. 1940 жылы Италияның Грецияға жасаған шабуылынан Загори маңындағы Эпир аймағы ең көп зардап шекті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде немістер мен Наполеон Зервас партизандары арасындағы қақтығыстар осы аймаққа қосымша әсер етті. Сол кезде Загоридің бірнеше ауылы мен Воца монастыры неміс жазалау шараларының нәтижесінде өртенді. 1946-1949 жылдардағы Греция азамат соғысы кезінде көптеген ауылдар құмға айналды. 1980 жылдардан бері мемлекеттік бастамалар ауылдардың дәстүрлі ерекшеліктерін және табиғи ландшафтын сақтауға бағытталған. 2023 жылдың қыркүйегінде ЮНЕСКО Загориді «Мәдени ландшафттар» тізіміне енгізіп, Загори сәулетінің әмбебап құндылығын дәстүрлі, тастан салынған елді мекендердің көрнекті мысалы ретінде мойындады. Бұл мойындау Балқан аймағындағы Византия және Осман сәулетінің ортақ мұрасындағы оның маңыздылығын көрсетеді.
Following the union with Greece after the Balkan Wars, the area suffered a demographic decline partly due to emigration to Greek urban centres. The area of Epirus around Zagori bore the brunt of the Italian attack on Greece in 1940. The area became additionally affected by the conflicts between the Germans and the partisans of Napoleon Zervas during the Second World War. At that time several of the villages of Zagori and the monastery of Votsa were burned in German reprisals. Most of the villages became deserted during the Greek Civil War of 1946–49. Since the 1980s, state initiatives aim to preserve the traditional character of the villages and the natural landscape. In September 2023, UNESCO added Zagori to the list of Cultural Landscapes, acknowledging the universal value of Zagori's architecture as a representative example of traditional, stone built settlements. This recognition highlights its significance in the shared heritage of Byzantine and Ottoman architecture within the broader Balkan region.
Фольклорлық
Еллиндік немесе христиандық мерекелермен байланысты ерекше дәстүрлер бар. Ірі шіркеулер мен монастырлар өздерінің қасиетті әулиелерінің мерекесін бірнеше күнге созылатын тоймен атап өтеді. Қайтыс болғандарға арналған аза тұту әндері (моирология) жоқтау рәсімдеріне сүйемелдейді. Қорымдық рәсімдерге 1–3 жыл өткен соң қайтыс болғанның сүйектерін қайтадан шолу кіреді. Сүйектер жуылып, хош иістендіріліп, ағаштан жасалған лараксқа салынып, әр ауылдағы сүйек сақтау орындарында сақталады.
Unique customs are associated with Hellenistic or Christian festivals. The larger churches and monasteries celebrate their nominal saint feast with a festival that can last several days. Characteristic songs of mourning (moirologia) accompany the lamentation of the dead. Funerary rites include the exhumation of the bones of the deceased following a period of 1–3 years. The bones are washed, perfumed and placed in a wooden larnax and kept in ossuaries in each village.
Дәстүрлі сәулет
Тарихи тұрғыдан алғанда, Загори аймағының барлық ауылдары жолдар немесе кішкентай жолдар жүйесімен байланысты болды және олар жеке қауымдастықтар ретінде емес, біртұтас организмдей жұмыс істеді. Ауылдар орталық алаңның төңірегінде салынған, бұл алаң мезохори (ауыл орталығы) деп те аталады, онда үлкен шіркеу, платан ағашы және қоғамдық бұлақ орналасқан. Тасты көшелер мен жаяу жолдар ауылдың қалған бөлігін біріктіреді. Әр шағын ауданда кішкентай шіркеу бар.
Historically, all the villages of the Zagori region were connected by a system of paths or small roads and they functioned more like a single entity rather than as separate communities. Villages are built around a central square, also called mesochori (village centre) with a large church, a plane tree and a public fountain. Cobbled streets and footpaths interconnect the rest of the village. Each individual neighbourhood has a smaller church.
Шіркеулер
Загоридегі көптеген шіркеулер 17-18 ғасырлардан бастап салынған, бірақ көне негіздердің де қалдықтары сақталған. Көптеген ауылдардағы басты шіркеу – тастан салынған, ағаш шатыры тақтатаспен жабылған кең базилика. Олар негізінен Эпир аймағының иконографтарымен Византия дәстүрінде безендірілген. Шіркеуге кіреберіс бағаналы галереямен қорғалуы мүмкін. Қоңырау мұнарасы көбінесе шіркеуден бөлек тұрады.
Most churches in Zagori date from the 17–18th centuries onwards, although some older foundations survive. In most villages the main church consists of a sizeable basilica built of stone with a wooden roof covered by slate. They are decorated by mainly Epirotan iconographers in the Byzantine tradition. The entrance to the church may be protected by a colonnaded arcade. The campanile is usually detached from the church.
Үйлер
18 ғасырға дейін үйлер қарапайым тікбұрышты тұрғын үйлер болды, көбінесе тек бір қабаттан тұрып, жертөлесі мал шаруашылығына арналған қосалқы орын ретінде пайдаланылды. Шындығында, Вица маңындағы Молоссиан учаскесінде қазылған тұрғын үйлер осы құрылыс стилімен салынған сияқты. Үйлер жергілікті таспен салынған және төбелері тас плиткалардан (әктас немесе құмтас) жасалған. Плиткалар цементсіз, тек жоғарыдағы плиткалардың салмағымен бірге ұсталады. Сондықтан тас төбеге үнемі күтім қажет, өйткені ол қыс айларында көп қарға ұшырайды. Бұл ескі тип 18-19 ғасырларда бай отбасылардың көп қабатты сарайларына дейін дамып, күрделі стильдерге ие болды. Көптеген үйлердің алдында қоршалған аула немесе бақ болады. Аула қақпасы – бұл үйді елді мекеннің қалған бөлігімен байланыстыратын, тас төбемен жабылған дербес құрылыс. Үйден басқа, қосалқы ғимараттар да бар, әдетте "магерио" (ас үй), ас үйден ең алыс бұрышта орналасқан сыртқы дәретхана және мал қоралары. Негізгі үйдің қабырғалары бір метрге дейін жуық қалыңдыққа ие, ал ішкі қабырғаларында суықтан қорғайтын құммен толтырылған бөліктері болуы мүмкін. Үйге кіре беріс "hagiati" деп аталатын кіреберіске ашылады, ол "ondas" немесе "mantzato" деп аталатын жатақ бөлмелерге алып келеді. "Hagiati" бастапқыда үйдің алдындағы жартылай ашық кеңістік болған және кейде қазір де солай болады. Бұл атау, шамасы, парсы тіліндегі "хаят" сөзінен шыққан, ол парсы бағының павильондар немесе басқа да құрылыстармен жабдықталған стилі. "Mantzato" – қыс айларында от жағылатын, "тавла" (үстел) және "басия" деп аталатын төсек ретінде пайдаланылатын отыру орындары бар негізгі бөлме. От жағына қарсы "месантра" деп аталатын қабырғалы шкаф орналасқан. "Mantzato" функциясын оңайлату үшін, көбінесе үйдің оңтүстік жағында орналасқан. "Hagiati" еденінен жоғарғы қабатқа ағаштан жасалған баспалдақпен "креватта" деп аталатын алаңға өтіледі. Бұл жатақ бөлмелері арасындағы кеңістік. Сирек жағдайларда "креватта" ағаш төбемен жабылған шағын балконға ашылады. "Главане" – шатырға кіретін кішкентай есік. Үйдің жертөлесінде шарап сақтауға арналған жертөлелер және басқа да қоймалар орналасқан, оларды жануарларға қосымша жай ретінде де пайдалануға болады. Ескі сарайлардың көпшілігі сақталмады, олардың көпшілігі күйреуге ұшырады. Сақталғандарының ішінде "ondas" бөлмесі ең кеңірек, үлкен камині бар және гүлдермен суреттелген болуы мүмкін. Ол қонақтарды қабылдау үшін пайдаланылған.
Houses until the 18th century were simple rectangular dwellings, often with only a ground floor and with ancillary areas in the basement used as stables. Indeed, this appears to be the style of construction of the dwellings in the excavated Molossian site near Vitsa. Houses are built of local stone and have a roof made of stone tiles (either of limestone or sandstone) which are held together without cement, only by the weight of the tiles above them. The stone roof therefore requires continual upkeep, subjected as it is to heavy snowfalls during the winter months. That older type was developed through the 18–19th centuries into more complex styles all the way to the multi storied manors of the wealthier families of the late 18th century. Many houses are fronted by a walled courtyard or garden. The courtyard gate is an edifice in itself, covered by a stone roof and connecting the house to the rest of the village. In addition to the house, there are ancillary buildings, usually a "mageirio" (kitchen), an external toilet at the furthest corner from the kitchen, and stables. The main house is built with walls up to a meter thick that may have an internal sand compartment for insulation against the cold. The house entrance opens into the foyer called "hagiati" which leads to adjoining rooms called "ondas" or "mantzato". The hagiati originally was and sometimes still is a partially open area in front of the house. The name is probably derived from the Persian word Hayāt, a style of Persian garden with pavilions or other edifices. The mantzato is the main room for the winter months with a fireplace, a "tavla" (table) and seating areas that can be used as beds, called "basia". Opposite the fireplace there is a walled closet called "mesantra". As an aid to its function, the mantzato often has a location in the south of the house. A usually wooden staircase leads from the hagiati to the upper floor landing called "krevatta". This is a space between the bedrooms. In rare cases, the krevatta opens into a small balcony covered by a wooden roof. "Glavané" is a small entrance to the attic. The basement of the house contains cellars and other storage areas that may be used as additional quarters for animals. Few of the old manors survive, most having fallen victim to disrepair. In those that survive, the ondas room is the most spacious, has a large fireplace and may have floral frescoes. It was used for the reception of guests.
Көпірлер
Загоридің кең аумағында 160-тан астам аркалы көпірлер салынды, олардың көпшілігі әлі де тұр және аймақтың көптеген өзендері мен ағыстарын кесіп өтуге көмектеседі. Олар негізінен 18-шы және 19-шы ғасырларда жергілікті шеберлермен жергілікті тас қолданып салынған. Бұл көпірлер әдетте грек тілінде "kamares" деп аталатын бірден үш аркаға дейін иеленеді. Ең әйгілілерінің бірі – Кипои (Κἠποι) ауылының жанында орналасқан, сондай-ақ Калогерико деп те белгілі Плакидастың үш аркалы көпірі.
More than 160 arched bridges were built in the greater area of Zagori, many of which still stand helping travelers to cross the numerous rivers and streams of the region. They were mostly built during the 18th and 19th centuries by local master craftsmen using local stone. These bridges usually have one to three arches called "kamares" in Greek. One of the most iconic is the three arched bridge of Plakidas, also known as Kalogeriko, near the village of Kipoi (Κἠποι).
Викос ойысы
Викос шатқалы немесе Викос каньоны Викос-Аоос ұлттық паркінің ортасында орналасқан аймақтың ең таңғажайып табиғи нысаны болып табылады. Маусымдық өзен Викос шатқалы арқылы ағып өтеді, оның ұзындығы шамамен 38 км. Шатқалдың ең терең бөлігі 12 км-ге жуық. Басты бөлігінің ортасында, жолдар мен елді мекендерден қашықта, оны Мегас Лаккос деп аталатын, сондай тереңдіктегі қосалқы шатқал кесіп өтеді. Воидоматис өзені Викос шатқалынан бастау алып, содан кейін кішкентай шатқалы арқылы Аоос өзеніне құяды. Викос шатқалы Монодендри жанында 990 метр тереңдікке жетеді, ал ол орналасқан Тимфе тауының ең жоғары нүктесі 1350 метрді құрайды. Бұл әлемдегі ең терең шатқалдардың бірі, тіпті еніне шаққандағы тереңдігі бойынша ең тереңі. Викос шатқалы ғылыми тұрғыдан да маңызды, себебі ол адамның араласуынан дерлік таза, жаңартылмаған табиғи күйде сақталған. Бұл – жойылып бара жатқан түрлердің панасы және әртүрлі экожүйелерге толы.
The Vikos Gorge or Vikos Canyon at the heart of the Vikos–Aoös National Park, is the most impressive natural feature of the region. A seasonal river runs through the Vikos Gorge which is about 38 km long. The deepest part of the gorge is about 12 km long. In the middle of its main part, far from road access or villages, it is traversed by Megas Lakkos, an equally deep secondary gorge. The Voidomatis river has its source in the Vikos Gorge and then continues to flow through its own smaller gorge into the river Aoös. The Vikos Gorge at 990m deep near Monodendri while Mt Tymphe, in which it lies, is 1350 m at its highest peak. It is one of the deepest gorges in the world, indeed the deepest in proportion to its width. The Vikos Gorge is also a site of major scientific interest, because it is in an almost pristine natural condition, untouched by human activity. It is a haven for endangered species and contains many and varied ecosystems.