Кіріспе

Америка Құрама Штаттары армиясының корпусы, АҚШ-тың IX корпусы – Америка Құрама Штаттары армиясының корпусы. Операциялық тарихының көп бөлігінде IX корпусы Жапонияда немесе оның маңында орналасқан және Қиыр Шығыстағы АҚШ армиясының басшылығына бағынған. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылған бұл корпус, екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, шамамен 20 жылдан соң ғана қолданысқа енгізілді. Екінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігін АҚШ-тың Батыс жағалауындағы қорғанысты басқарумен өткізді, содан кейін Гавайи және Лейтеге көшіп, Тынық мұхиты арқылы жылжыған АҚШ күштері үшін операцияларды жоспарлау және ұйымдастырумен айналысты. Соғыс аяқталғаннан кейін IX корпусы Жапонияның құрлық бөлігін оккупациялауға қатысты. Корпустың жалғыз жауынгерлік қатысуы Корея соғысында болды. Ол АҚШ-тың Сегізінші армиясының жоғары басшылығы ретінде, соғыс барысында көптеген шабуылдар мен қарсы шабуылдарда БҰҰ-ның алдыңғы қатардағы күштеріне басшылық еткенімен танымал. Корпус соғыстың көп бөлігінде майдан желісінде болды және бір уақытта бірнеше жауынгерлік дивизияны басқарды. Корея соғысы аяқталғаннан кейін IX корпусы бірнеше жыл Кореяда қалды, содан кейін Жапонияға көшірілді. Корпус сол жердегі АҚШ армиясының әкімшілік басшылығы ретінде 40 жылға жуық қызмет етті, әкімшілік функцияларды бақылап, бірақ жауынгерлік қимылдарға қатыспады. 1994 жылы ол тоқтатылып, қайта құрылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

IX корпус 1918 жылдың 25-29 қарашасы аралығында Францияның Лигни-ан-Барруа қаласында құрылды. 1919 жылдың 5 мамырында Францияда демобилизацияланды. IX корпус Екінші АҚШ армиясының құрамында болды, штаб-пәтерін Сент-Михельге көшіргеннен кейін, оның күштері Жонвилл-ан-Воэвр мен Фреснес-ан-Воэвр арасындағы келісім сызығында орналасқан күштерді басқарды, содан кейін таратылды. Адельберт Кронхайт корпустың алғашқы командирі, ал Уильям К. Нейлор – алғашқы штаб бастығы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы келесі командирлердің қатарында Джозеф Э. Кун да болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

IX корпус 1919 жылғы 5 мамырда Франциядағы Ногент-ан-Бассиньиде демобилизацияланды, штаб-пәтер ретінде. Ол 1921 жылғы 29 шілдеде Ұйымдастырылған резервте IX корпус (штаб-пәтер компаниясы бір мезгілде құрылды) ретінде қайта құрылды, Тоғызыншы корпус аймағына бөлінді және Үшінші армияға бекітілді. Тоғызыншы корпус аймағының №29 жалпы бұйрығына сәйкес, корпустың штаб-пәтері мен штаб-пәтер компаниясы 1921 жылғы 7 қазанда Калифорния штаты, Сан-Франциско қаласындағы Президиода Регулярлы армия және Ұйымдастырылған резерв қызметкерлерімен іске қосылды. Оған көп ұзамай иық жеңінің белгісі тағайындалды. Корпустың штабы армия, корпус және басқа да дивизиялық емес резервтік бөлімшелерді, тоғызыншы корпус аймағындағы далалық және жағалау артиллериясын қамтамасыз ету, ұйымдастыру, жабдықтау және оқытуды жоспарлауға жауапты болды. Штаб 1924 жылғы 9 мамырда активті қызметтен босатылды және Регулярлы армияның барлық қызметкерлері тағайындамасынан босатылды. Штаб-пәтер мен штаб-пәтер компаниясы резервте активті күйінде қалды. Сонымен қатар, корпустың бейбіт уақыттағы ұйымдастыру мақсатындағы штаб-пәтері Сан-Францискодан Вашингтон штаты, Сиэтл қаласына көшірілді. Корпус штабына тағайындалған резервтік қызметкерлер Сан-Франциско Президиосында жазғы оқу-жаттығуларға қатысты. Штаб офицерлері де Вашингтон штаты, Форт-Льюис қаласындағы 3-дивизия штабында белсенді оқудан өтті. Штаб 1927 жылғы 5-19 маусым аралығында Сан-Франциско Президиосында 30-шы жаяу әскер штабымен бірге штабтық оқулар өткізді. IX корпустың штабы мен штаб-компаниясы 1933 жылғы 1 қазанда Ұйымдастырылған резервтен алынып, Регулярлы армияға берілді. Сонымен қатар, корпус штабы 9-шы корпус аймағының штабынан және корпус аймағының резервтік қызметкерлерінен Регулярлы армия қызметкерлерімен ішінара активтендірілді. 1933 жылғы 1 қазанда күшіне енген төрт армия жоспарының бөлігі ретінде IX корпус Үшінші армиядан босатылып, Төртінші армияға бекітілді. 1933 жылдан 1940 жылға дейін "Регулярлы армияның активті емес" бірлігі ретінде корпус штабы кейде 9-шы корпус аймағының штабынан тағайындалған резервтік офицерлер мен штаб офицерлерін пайдалана отырып, қысқа мерзімге уақытша ұйымдастырылды. Бұл кезеңдерге 1930 жылдардағы Төртінші армияның бірнеше командалық оқу-жаттығулары және 1940 жылғы тамызда Форт-Льюис қаласындағы Төртінші армия маневрлері кірді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

IX корпустың штабы 1940 жылғы 24 қазанда, қосалқы құрамсыз, Форт-Льюис қаласында құрылды, онда ол 3-ші және 41-ші дивизияларға басшылықты және бақылауды қабылдады. Корпус 1941 жылғы мамыр-тамыз аралығында Калифорниядағы Хантер Лиггет әскери резервациясында Төртінші армияның маневрлеріне қатысты. Маневрлерден кейін корпус штабы 1941 жылғы 7 желтоқсанда Форт-Льюиске оралды. Ол дереу жауынгерлік бөлімдерді орналасуға дайындау үшін жаттығуларға кірісті. Бір жыл өткен соң IX корпус Вашингтондағы Мюррей лагеріне басшылық етті, ол әскери қызметтегі және резервтік бөлімдерді оқытумен қатар, Ұлттық гвардия күштерін оқытуға да жауапты болды. 1941 жылдың соңында Жапонияның Перл-Харборға жасаған шабуылынан кейін IX корпусы АҚШ-тың Батыс жағалауындағы қорғаныс міндеттеріне бекітілді, атап айтқанда жағалаудың орталық және солтүстік бөліктерінде. Шабуылға кіріспес бұрын, 1945 жылдың тамызында Жапония Хиросима мен Нагасакиге ядролық қару қолданғаннан кейін капитуляциялады.

Кәсібі

Бас тартудан кейін IX корпусына Хоккайдоның солтүстік аралындағы оккупациялық күштерге басшылық ету міндеті жүктелді. IX корпусы 1945 жылдың қазан айында оккупациялық міндеттерді орындау үшін бас штабын Саппороға көшірді. Оккупациялық міндеттер орындалған соң, әскерлер үйге қайта оралғанда және бөлімшелері таратылғанда оккупациялық күштер азайтыла берді. 1950 жылға қарай Алтыншы армия Жапониядан кетіп, оккупациялық күш екі корпус және төрт толық емес дивизияны басқаратын Сегізінші АҚШ армиясына дейін қысқартылды: 24-ші жаяу әскер дивизиясы мен 25-ші жаяу әскер дивизиясын басқаратын I корпус және 1-ші кавалериялық дивизия мен 7-ші жаяу әскер дивизиясын басқаратын IX корпус. IX корпусы оккупациялық күштердің азайтылуына байланысты қайта орналасуымен бірге Сейдаиға көшірілді. Тағы да азайтудың бір бөлігі ретінде, IX корпусы 1950 жылдың 28 наурызында таратылды, ал оның басқару жауапкершілігі басқа бөлімшелермен біріктірілді.

Корей соғысы

Бірнеше ай өткен соң Корея соғысы басталды, және Жапониядан Оңтүстік Кореяға әскер бөлімдері үлкен ағынмен келе бастады. Конфликтке жетекшілік еткен Сегізінші армия, өсіп келе жатқан БҰҰ күштерінің басқаруы үшін үш корпус штабын құруды сұрады. IX корпус 1950 жылғы 10 тамызда Иллинойс штатындағы Форт-Шеридан бекінісінде құрылды.

Пусан периметрі

IX корпус 1950 жылдың 22 қыркүйегінде Кореядағы Пусан периметріне келді және келесі күні 2-ші және 25-ші жаяу әскер дивизияларына басшылық еткеннен кейін операцияға кірісті. Ол периметрдің батыс жағын қорғады, Солтүстік Кореяның Корея халық армиясының (ҚХА) шабуылдарына қарсы Нактонг өзені аймағында тұрды. Инчонға X корпустың десанттық операциялары ҚХА күштеріне артынан шабуыл жасады, бұл 16 қыркүйекте I корпустың Пусан периметрінен шығуына мүмкіндік берді. Төрт күннен кейін I корпустың әскерлері ҚХА қарсылығының әлсіреуіне қарсы солтүстікке қарай жалпы шабуылға шықты, 7-ші жаяу әскер дивизиясының оңтүстікке қарай жылжуымен байланыс орнатуға тырысты. Бұл шабуылда ҚХА-ның маңызды бөлімдері жойылды және оқшауланды; байланыс 26 қыркүйекте Сувонның оңтүстігінде орнатылды. Шабуыл солтүстікке қарай Сеулден өтіп, 1 қазанда Солтүстік Кореяға 38-ші параллельден өтті. Шабуылдың қарқыны сақталды және Солтүстік Кореяның астанасы Пхеньянға шабуыл 19 қазанда Корея Республикасы армиясының (ҚРА) 1-ші жаяу әскер дивизиясы мен АҚШ-тың 1-ші кавалерия дивизиясының бөлімшелері қаланы басып алғанда аяқталды. Ілгерілеу жалғасты, бірақ күтпеген қарсылық күшейді. Қытай Халық ерікті армиясы (ҚХЕА) Солтүстік Корея жағынан соғысқа қосылды және қазан айының соңында алғашқы шабуылдарын жасады. Қазан айының соңында Солтүстік Кореяның Ялу өзенінің шекарасынан 64 шақырым қашықтықта орналасқан Чонджу қаласы басып алынды. IX корпус армияның орталық бөлігімен, I корпусы батыс жағалауымен және X корпусы шығысқа қарай тәуелсіз түрде жылды. Командирлер шабуыл соғысты "Рождествоға дейін" аяқтайды деп үміттенді.

Қытайдың араласуы

БҰҰ күштері 24 қарашада шабуылдарын қайта бастады, бірақ 25 қарашада басталған ПВА екінші кезеңдік шабуылымен тоқтатылды. Кунуридегі IX корпустың алға жылжуының алдында тұрған 2-ші жаяу әскер дивизиясы 29 қарашада Кунури шайқасында 40-шы армия корпусының ПВА күштерімен және 38-ші армия корпусының бөлімдерімен барлық жағынан қоршалып алынды. 1 желтоқсанда дивизия дерлік толығымен жойылды, ауыр техникасы мен көлік құралдарының барлығын жоғалтты, сондай-ақ 4940 әскері қаза тапты немесе хабарсыз кетті. IX корпус Анжу арқылы батыс жағалауға қарай қауіпсіз жерге шегінді. Шегініс салдарынан, дезорганизацияланған Сегізінші армия желтоқсан айының соңында қайта топтасты және қайта құрылды. 2-ші және 25-ші жаяу әскер дивизиялары тым көп шығынға ұшырағандықтан, екі дивизия да жауынгерлік қабілетсіз деп танылды және қайта құру үшін Сегізінші армияның резервіне жіберілді. IX корпусына 1-ші атқыштар дивизиясы, 24-ші жаяу әскер дивизиясы, 1-ші теңіз әскер дивизиясы және Корея Республикасының 6-шы жаяу әскер дивизиясы, сондай-ақ 187-ші әуедегі шабуылдық полк тобы берілді. 1951 жылдың 1 қаңтарында 500 000 ПВА әскері Имджин өзенінде Сегізінші армияның қорғаныс шебіне шабуыл жасап, оларды 80 шақырымға (50 миль) кері шегінуге мәжбүр етті және ПВА-ға Сеулді басып алуға мүмкіндік берді. Елорданың оңтүстігінде қорғаныс орнатылғаннан кейін генерал Мэттью Б. Риджвей 25 қаңтарда I, IX және X корпустарға ПВА күштеріне қарсы жалпы қарсы шабуыл жасауға бұйрық берді – «Көкпар» операциясы. Үш корпус солтүстікке қарай Хань өзенінің екі жағында, IX корпусы желінің ортасында алға жылды. Корпустар Сеулді басып алғанға дейін, ауыр артиллериямен және әуе көмегімен қорғалып, тұрақты түрде солтүстікке қарай жылжуы керек еді. IX корпусына Сеулдің оңтүстік-шығысында орналасқан Чипьонниді басып алу және басқа екі корпусты қолдау міндеті жүктелді. Алайда, ол Чипьоннидің төбелі аймағына бекінген ПВА күштерінің күшті қарсылығына тап болды және 2 ақпанға дейін әлі де шайқаста болды. ПВА күштері тау беткейлерінде пулемет ұяларын құрып, корпустың алға жылжуын баяулату үшін жолдарды миналады. Осыған жауап ретінде X корпусы IX корпустың қысымын азайту және ПВА-ны Сеулді тастауға мәжбүрлеу мақсатында «Дөңгелек» операциясын бастады. Ақпан және наурыз айларында корпус «Қатты соққы» операциясына қатысып, ПВА күштерін Хань өзенінің солтүстігіне итерді. Бұл операцияға тез арада «Жартылыс» операциясы қосылды, ол наурыз айында Сеулді қайта басып алды. Осыдан кейін сәуір айында «Қатаң» және «Батыл» операциялары Сегізінші армия күштерінің 38-ші параллельдің солтүстігіне қарай жылжуына және Канзас және Юта шебінде қайта орналасуына әкелді. 486 000 ПВА әскері I корпус пен IX корпусының шебіне шабуыл жасады. БҰҰ күштерінің көпшілігі өздерінің позицияларын ұстап тұруға қабілетті болды, бірақ ПВА Капьонгта жарылыс жасады, онда ПВА-ның 13-ші армия корпусы ПВА-ның 6-шы дивизиясын жойды, ол шепке еніп, американдық дивизияларды батыстан қоршауға әкелуі мүмкін еді. 1-ші теңізші дивизиясы мен 27-ші Британдық одақтастық бригадасы 13-ші армия корпусын кері шегерді, ал 24-ші және 25-ші дивизиялар 25 сәуірде шегінді. Келесі айдағы екінші шабуыл да сәтті болмады, өйткені ПВА және КХА күштері ауыр шығынға ұшырады, бірақ Сегізінші армия күштерін кері қайтара алмады. Мамыр-маусым айларында БҰҰ ПВА-ның көп бөлігін жойып, тағы бір қарсы шабуыл жасады.

Қақтығыстар

Қыркүйек айында БҰҰ күштері Хвачон су қоймасының батысындағы желінің ортасында 24-ші жаяу әскер дивизиясымен тағы бір қарсы шабуылды бастады. Соңынан I корпустың үш дивизиясы Командо операциясы аясында 24-ші жаяу әскер дивизиясының артынан жылды. 24-ші дивизия Кумхуадан өтіп, 20-шы және 27-ші армиялармен қақтығысты. Қарашада ҚХА осы шабуылға қарсы тұруға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Осыдан кейін, екі тарап бір-бірімен бірнеше рет қарсы шабуылдар жасап, бір ғана аумақ үшін қызыл қан төгісті, содан кейін ғана бейбіт келіссөздер басталды. 1952 жылдың қаңтарында IX корпус қайта ұйымдастырылды, енді оның құрамында 7-ші жаяу әскер дивизиясы және жаңадан келген 45-ші жаяу әскер дивизиясы болды. Екі айдан кейін, ол 2-ші жаяу әскер дивизиясы, 40-шы жаяу әскер дивизиясы және Корея Республикасының 2-ші, 3-ші және Астана дивизияларымен қайта құрылды. Сонымен қатар, ҚХА күштері 2-ші жаяу әскер дивизиясы ұстап тұрған, 3 км қашықтықтағы Ароухед төбесіне шабуыл жасады. Екі төбе де бірнеше рет иесіз қалды, бірақ екі аптадан кейін және шамамен 10 000 адам қаза болғаннан кейін, ҚХА екі мақсатты да басып алуға қол жеткізе алмады және шегінді. 1952 жылдың 14 қазанында IX корпус өзінің қорғаныс шебін жақсарту мақсатында «Шоудаун» операциясын бастады, бұл төбелер кешенін басып алып, ҚХА шебін кері шегіндіруді көздеді. Бұл кешенге Пайк Пик, Джейн Рассел төбесі, Сэнди төбесі және Кумхуаның солтүстік-шығысындағы Үшбұрыш төбесі кірді. 7-ші жаяу әскер дивизиясы алға жылжыды және ҚХА 15-ші армиясының қарсылығына тап болды. Үшбұрыш төбесі үшін болған шайқаста екі тарап та төрт төбені бірнеше рет басып алып, қайта басып алды, бұл жылдың ең қатыгез шайқасы болды. Ақырында БҰҰ күштері өз мақсаттарына жете алмады. БҰҰ күштері 9 000 адамнан, ал ҚХА 19 000 адамнан қаза тапты немесе жарақат алды. Шайқастың нәтижесі IX корпусының позицияларында шамалы жақсаруға әкелді, өйткені ҚХА позициялары БҰҰ күштері үшін басып алып, ұстап тұру үшін тым жақсы бекітілген еді. Жылдың қалған бөлігінде БҰҰ және ҚХА күштері бір-бірінің шебіне бірнеше шағын шабуылдар жасады, қарулы келіссөздер сәтсіз жалғасқандықтан, ірі қақтығыстардан аулақ болды. Қарашада ҚХА осы операциялар кезінде жоғалтқан жерлерін қайтару үшін тағы бір шабуыл жасады, бірақ БҰҰ күштері оны қайтадан кері қайтарды. 1953 жылдың қаңтарында IX корпус соңғы рет қайта ұйымдастырылды және енді толығымен Корея Республикасының күштерінен тұрды. Ол Корея Республикасының 3-ші жаяу әскер дивизиясы мен Астана дивизиясының бақылауын сақтап, 9-шы жаяу әскер дивизиясының бақылауын алды. 1953 жылдың шілдесінде Корея Республикасының II корпусының шебіне қарсы ірі шабуыл жасалса да, IX корпус және оның дивизиялары тек шектеулі шайқастарда ғана қатысты, әдетте соғыс аяқталғанға дейін ҚХА-ға қарсы бекітілген позицияларды басып алуға немесе қорғауға арналған роталармен. 1953 жылдың шілдесінде соғыс аяқталды, ал келісімге қол қойылғанға дейін корпусқа қарсы ірі шабуылдар жасалмады.

Кореядан кейін

Соғысты тоқтатудан кейін IX корпус Кореядағы алдыңғы қатарда, жағдайлар қайтадан ушығу мүмкіндігіне байланысты қалды. 1954 жылдың 1 қаңтарында ол 8-ші армиядан алынып, Қиыр Шығыс АҚШ Армиясы күштеріне қайта бағындырылды. Бұл 1979 жылдың қыркүйегінде Окинавадағы АҚШ Армиясы гарнизоны статусына қайта өзгертілді. 1986 жылдың ақпан айында бөлім 10-шы аймақтық қолдау тобы ретінде қайта тағайындалды және Окинавада орналасқан барлық Армия бөлімшелері үшін орналасу командасы ретінде қызмет етті. Содан кейін, 1986 жылдың 18 ақпанында 10-шы аймақтық қолдау тобы (Уақытша) деп ресми түрде қайта құрылды. Уақытша мәртебе 1987 жылдың 16 қазанында алынып тасталды. Осы кезеңде штаб-пәтер Тории станциясына көшірілді. 10-шы аймақтық қолдау тобы Окинавадағы барлық Армия ұйымдары үшін орналасу командасы ретінде қызмет етті және Тынық мұхиты аймағындағы күштерге шұғыл көмек көрсетті. АҚШ Армиясының Тории станциясы гарнизоны 2011 жылдың 11 шілдесінде іске қосылды және ресми түрде батальон деңгейіндегі команда ретінде мойындалды. 2014 жылдың 4 наурызында АҚШ Армиясының Тории станциясы гарнизоны АҚШ Армиясының Окинава гарнизоны деп қайта тағайындалды. 1972 жылдан бастап IX корпус аймақта АҚШ Армиясы күштеріне оқу және бақылау жүргізіп келді, сондықтан ол ешқашан басқа АҚШ Армиясының кездейсоқ жағдайларын қолдау үшін жұмылдырылмады. IX корпус 1994 жылға дейін Жапониядағы АҚШ Армиясының құрамындағы командалық бөлім болды, содан кейін ол таратылды. Осы кезде корпустың мұрагері 9-шы театрлық армияның аймақтық командалау орталығы болды, ол оның орнына белсенділенді. АҚШ Армиясының Рюкю аралдары (USARYIS) кем дегенде 1969 жылдың 22 сәуірінен 1970 жылдың 21 қазанына дейін белсенді болды.

Құрметтер

IX корпус Екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін бір науқандық лента алды, ал Корея соғысындағы қызметі үшін тоғыз науқандық лента мен екі бөлімдік награданы алды. Осылайша, корпустың операциялық тарихында барлығы он науқандық лента мен екі бөлімдік награда бар.