Кіріспе
Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласының тарихы 1718 жылы француздармен құрылған сәтінен бастап, испандық үстемдік кезеңінен, содан кейін қысқа ғана уақытқа француз билігіне қайта оралып, 1803 жылы Луизиананы сатып алу арқылы АҚШ-қа қосылғанға дейінгі дамуын баяндайды. 1812 жылғы соғыс кезіндегі соңғы маңызды шайқас – 1815 жылғы Нью-Орлеан шайқасы болды. 19 ғасыр бойы Нью-Орлеан Оңтүстік Америка Құрама Штаттарындағы ең ірі порт болып саналды, елдің мақта өнімінің көп бөлігін және басқа да ауылшаруашылық өнімдерін Батыс Еуропа мен Жаңа Англияға экспорттады. Азамат соғысының (1861–1865) бастапқы кезеңінде Оңтүстіктегі ең ірі қала болғандықтан, ол одақтас күштердің басып алу мақсатындағы алғашқы нысанасы болды. Бай және бірегей мәдени және сәулеттік мұрасына ие Нью-Орлеан тікелей музыка, туризм, конгрестер, спорттық іс-шаралар және жыл сайынғы Марди Гра мерекелері үшін маңызды орын болып табылады. 2005 жылы «Катрина» дауылынан болған ауқымды қираулар мен адам шығындарынан кейін қала қайта жаңғырып, келесі жылдары жаңадан құрылды.
The history of New Orleans, Louisiana traces the city's development from its founding by the French in 1718 through its period of Spanish control, then briefly back to French rule before being acquired by the United States in the Louisiana Purchase in 1803. During the War of 1812, the last major battle was the Battle of New Orleans in 1815. Throughout the 19th century, New Orleans was the largest port in the Southern United States, exporting most of the nation's cotton output and other farm products to Western Europe and New England. As the largest city in the South at the start of the Civil War (1861–1865), it was an early target for capture by Union forces. With its rich and unique cultural and architectural heritage, New Orleans remains a major destination for live music, tourism, conventions, and sporting events and annual Mardi Gras celebrations. After the significant destruction and loss of life resulting from Hurricane Katrina in 2005, the city would bounce back and rebuild in the ensuing years.
Тарихқа дейінгі кезеңнен бастап Американың түпкүлкілік дәуіріне дейін
Нью-Орлеан қаласына айналатын жер массасы шамамен 2200 жылға дейін Миссисипи өзенінің шөгінділері дельта аймағын қалыптастырғанда пайда болды. Еуропалықтар бұл аймақты жаулап алмас бұрын, онда 1300 жылға жуық уақыт бойы жергілікті американдықтар қоныстанды. Миссисипи мәдениетінің өкілдері бұл жерде төбелер мен топырақ құрылыстарын салған. Кейіннен жергілікті американдықтар Байо Сент-Джонның (жергілікті тұрғындар Байоу Чоупик деп атаған) бастауы мен Миссисипи өзені арасында кеме жүретін арна жасады. Бұл баю Поншартрейн көліне құятын. Ол маңызды сауда жолына айналды. Археологиялық зерттеулер Нью-Орлеандағы ең алғашқы қоныс кем дегенде 400 жылға дейін барып екенін көрсетіп тұр. Бульбанча – Нью-Орлеанның ежелгі атауларының бірі, ол чоктоу тілінде "көп тілділер мекені" деп аударылады. Бульбанча мыңдаған жылдар бойы маңызды сауда орталығы болып келді.
Бірінші француз отарлау кезеңі
Француз зерттеушілері, тері аулаушылар және саудагерлер 1690 жылдарға қарай аймаққа келді, ал кейбіреулері Байо жағасындағы сабаннан тоқылған үйлер арасындағы үндістер ауылының ішінде қоныстар құрды. Онжылдықтың соңында француздар байудың бастауына жақын "Порт-Байу-Сен-Жан" деп аталатын лагерь салған, ол кейін Фобур Сен-Жон ауданы ретінде танымал болды. 1701 жылы француздар байудың аузында "Сент-Жан" (кейінгі ұрпақтарға "Ескі испан форты" ретінде белгілі) атты шағын бекініс салды. 1708 жылы Байо бойындағы жерлер Мобилден келген француз қоныс аударушыларына берілді, бірақ көпшілігі келесі екі жылдың ішінде бидай өсіру әрекеттері сәтсіз аяқталғандықтан кетіп қалды. Бұл ерте еуропалық қоныстар қазір Нью-Орлеан қаласының шегінде орналасқан, бірақ олар қаланың ресми құрылуына дейін пайда болған. Нью-Орлеан 1718 жылдың басында француздар тарапынан Ла Нувель-Орлеан ретінде, Луизиана губернаторы Жан Батист Ле Мойн де Бьенвиль басшылығымен құрылды. Бірнеше нұсқаны қарастырғаннан кейін, Бьенвиль бірнеше стратегиялық себептер мен практикалық мәселелерге байланысты осы жерді таңдады: ол су тасқынына жиі ұшырайтын Миссисипи өзенінің өткір бұрылысында салыстырмалы түрде биік жатқандықтан, табиғи бөгет құрады (бұрын тасталған Куинписса ауылының орны ретінде таңдалған); ол Миссисипи және Пончартрейн көлі арасындағы сауда жолы мен тасымалдауға жақын орналасқан, Байо Сент-Джон арқылы Мексика шығанағының Белокси портына 100 мильдей төмен түспей қол жеткізуге мүмкіндік берді; және ол испандық және ағылшын отарлаушы қоныстарынан қауіпсіз қашықтықта бүкіл Миссисипи өзені аңғарына бақылау жасауға мүмкіндік берді. Француздар қаланың негізін қалаған кезде оны маңызды отарлаушы қала етіп құруды жоспарлады. Қала сол кездегі Франция регенті, Орлеан герцогы Филипп II құрметіне аталды. Регент шотланд экономисі Джон Лоуға жеке банк құруға және Нью-Орлеан мен Луизиананың басқа аймақтарындағы отарлаушы халықты көбейтуге мүмкіндік берген қаржыландыру схемасын жасауға рұқсат берді. Алайда, бұл схема 1720 жылдың соңында жарылған инвестициялық көпіршікке әкелді. Лоудың Миссисипи компаниясы құлдырап, Нью-Орлеанға инвестициялық қаражат ағынын тоқтатты. Дегенмен, 1722 жылы Нью-Орлеан француз Луизианасының астанасы болып тағайындалды, бұл рөлде Белоксині ығыстырды. Діни қызметкер және жазбашы Пьер Франсуа Ксавье де Шарлевоя 1721 жылы Нью-Орлеанды жыландар мен аллигаторларға толы, сабандар мен аласа пальметтердің ылғалды тоғайларындағы жүздей кедей үйлер деп сипаттады; алайда ол оның болашақта гүлденуіне алғашқылардың бірі болып болжам жасаған көрінеді. 1722 жылдың қыркүйегінде қалаға дауыл соғып, көптеген құрылыстарды қиратты. Осыдан кейін әкімшілер Бьенвильдің бұрын елемеген желілік жоспарын енгізді. Бұл желілік жоспар қаланың "Француздық кварталының" көшелерінде бүгінге дейін көрініп тұр (картаны қараңыз). Алғашқы күндердегі отаршылдардың көпшілігі өте қиын мінезді болды: депортацияланған галерея құлдары, тері аулаушылар, алтын іздеушілер; отаршыл губернаторларының хаттары Керлеректің басшылығына дейін (1753–1763) әскерилер ретінде жіберілген қарақшыларға қатысты шағымдарға толы болды. Қала құрылғаннан кейін көп ұзамай, құлдар егін жиналғаннан кейін, жаңадан құрылған қаланың қоғамдық жұмыстарын отыз күн бойы салуға міндетті болды. Жақын маңдағы екі үлкен көл (іс жүзінде сағалар), Пончартрейн көлі және Морепас көлі Францияның министрі және канцлері граф Пончартрейн Луи Флипо және министр және мемлекеттік хатшы Жан-Фредерик Флипо есімдерімен аталады. Үшінші су нысаны, Борн көлі, бастапқыда теңіздің құрлықпен жабық бөлігі болды; оның атауы оның толық емес немесе кемшіндік сипатына сілтеме жасайды.
Испанияның патшалық аралығы
1763 жылы Ұлыбританияның Жеті жылдық соғыста жеңіске жеткеннен кейін Миссисипи өзенінің батысындағы француз колониясы – Нью-Орлеанс қаласымен қоса – 1762 жылғы Фонтенбло шартының құпия шарты ретінде Испания империясына өткізілді, ал келесі жылы Париж шартында расталды. Бұл Испанияға Флориданы британдықтарға жоғалтқаны үшін өтемақы болды, сондай-ақ британдықтар бұрынғы француз территориясының қалған бөлігін де алды. 1766 жылға дейін испан губернаторы билікті қабылдауға келмеді. Француз және неміс қоныс аударушылары Нью-Орлеанды француз билігіне қайтаруды үміттене отырып, 1768 жылғы қан төгілмеген көтерілісте испан губернаторын Испанияға қашуға мәжбүр етті. Бір жылдан кейін испандықтар билікті қайта орнатып, бес көшбасшыны атқылады, бес қырсық ойластырушыны Кубадағы түрмеге жіберді және испан заңын ресми түрде енгізді. Көтеріліске қатысқандардың қалғаны Испанияға адалдық серт берген жағдайда кешірілді. Нью-Орлеанста испан губернаторы болғанымен, ол Кубадағы испан гарнизонының қарамағында болды. Испан билігінің соңғы үштен бірінде екі ірі өрт қаланың көптеген ғимараттарын қиратты. 1788 жылғы Ұлы Нью-Орлеан өрті сол жылдың 21 наурызында, Ұлы жұма күні қаладағы 856 ғимаратты жойды. 1794 жылдың желтоқсан айында тағы бір өрт 212 ғимаратты өртеді. Өрттен кейін қала ағаш үйлердің орнына кірпіштен қайта салынды, бұл үйлер отарлау дәуірінің басында салынған еді. Француз кварталында бүгінге дейін сақталған 18 ғасырдың көптеген архитектуралық ескерткіштері осы кезеңде салынды, оның ішінде Нью-Орлеандағы ең танымал үш құрылыс – Луи соборы, Кабильдо және Пресвитер. Француз кварталының архитектуралық ерекшеліктері, яғни ішкі аулаларға шоғырланған көп қабатты ғимараттар, үлкен аркалы кіреберістер және әшекейлік темір торлар Испания мен испан колонияларында кең таралған, бірақ француз және тіпті британдық Америкада да осыған ұқсас үлгілер кездеседі. Нью-Орлеандағы қалалық ландшафтқа испандықтардың ықпалы испан билігінің кезеңінде Атлант мұхитының барлық аймандарынан, соның ішінде Испания, Канар аралдары және испан колонияларынан көптеген қоныс аударушылар келгенімен байланысты болуы мүмкін. 1795 және 1796 жылдары қант өңдеу өнеркәсібі алғаш рет берік негізге қойылды. 18 ғасырдың соңғы жиырма жылы Миссисипидегі сауданың өсуімен және Нью-Орлеанның орталығы болған халықаралық, коммерциялық және саяси мүдделердің дамуымен ерекшеленді. Қала ішінде 1794 жылы ашылған Каронделет каналы қаланың өзен жағасындағы артқы бөлігін Байо Сент-Джон арқылы Поншартрейн көлімен байланыстырды, бұл саудаға үлкен серпін берді. 1795 жылдың 27 қазанында қол қойылған Пинкни шарты арқылы Испания АҚШ-қа Нью-Орлеандағы "депозит құқығын" берді, бұл американдықтарға қаланың портын пайдалануға мүмкіндік берді.
Франция мен Луизиана сатып алуына қайта оралу
1800 жылы Испания мен Франция Сан-Ильдефонсоның құпия шартына қол қойды, онда Испания Луизиананы Францияға қайтарып беруге міндеттенді, бірақ Франция билікті беруді кейінге шегергісі келгенше, ол Испанияның бақылауында қалатын болды. 1801 жылы Аранхуэс шарты, сондай-ақ 1802 жылы Испания королі Карл IV-нің қабылдаған жарлығы да маңызды болды; олар испан Луизианасын Францияға қайтаруды бекітті және аяқтады. 1803 жылдың сәуір айында Наполеон Луизиананы (Жаңа Францияны) (сонда оннан астам қазіргі штаттардың аймақтары кіретін) АҚШ-қа Луизиананы сатып алу арқылы сатты. Француз префекті Пьер Клемент де Лаусат, ол Нью-Орлеанға 1803 жылдың 23 наурызында ғана келген, Луизиананы Франция үшін 30 қарашада ресми түрде қабылдады, бірақ оны 1803 жылдың 20 желтоқсанында АҚШ-қа тапсырды. Осы уақыт аралығында ол испан кабильдосын таратып, Нью-Орлеанның алғашқы қалалық кеңесін құрды.
19 ғасыр
1805 жылы халық санағында 8500 адамдық әртүрлі халық тіркелді, оның ішінде 3551 ақ адам, 1556 бос негр және 3105 құл болды. Сол кездегі куәгерлер мен кейінгі тарихшылар санақтың толық еместігін және халықтың нақты саны шамамен 10000 болғанын мәлімдейді.
XIX ғасырдың басында: тез өсіп келе жатқан сауда орталығы
Келесі он екі жыл қала мен штат деңгейіндегі өздік басқарудың басталуымен, Аарон Бёррдың қастандығымен (оның барысында 1806–1807 жылдары генерал Джеймс Уилкинсон Нью-Орлеанды әскери үкімге алды) және 1812 жылғы соғыспен ерекшеленді. Қаланың алғашқы күндерінен бастап, оның көпұлтты, көптілді халқы және мәдениеттердің араласуымен танымал болды. Американдықтар, африкалықтар, француздықтар, Америкада туған француз ұрпақтары (креолдық француз) және еуропалық және африкалық тегі бар адамдардың (түсті креолдар) көптеп келуімен қала қарқынды өсті, соңғы екі топтың көпшілігі Гаитидегі зорлық төңкерісінен қашып келді. Гаити революциясы (1791–1804) бұрынғы француз колониясы Сент-Домингте Батыс жарты шардағы екінші республиканы және қара нәсілділер басқарған алғашқы республиканы құрды. Ақ және бос адамдар (affranchis немесе gens de couleur libres) қашқын ретінде Нью-Орлеанға келді, көбінесе олармен бірге құлдарды да әкелді. Губернатор Клейборн мен басқа да шенеуніктер қосымша бос қара адамдардың келуін тоқтатуды қаласа, француз креолдары француз тілді халықтың санын арттыруды көздеді. Орлеан территориясына көбірек қашқын қабылданған сайын, Кубаға кеткен гаитилік эмигранттар да келді. Жаңа иммигранттардың шамамен 90 пайызы Нью-Орлеанға қоныстанды. 1809 жылғы көші-қон қалаға 2731 ақ адам, 3102 африкалық текті бос адам және 3226 құл әкеліп, француз тілді халық санын екі есеге арттырды. 1809–1810 жылдардағы көші-қон мыңдаған ақ франкофон қашқынды әкелді (олар Испаниядағы Бонапартистік жоспарларға жауап ретінде Куба шенеуніктерімен депортацияланды).
Плантациялардағы құлдардың көтерілісі
Гаити революциясы сонымен қатар Нью-Орлеан маңындағы құлдар арасында қарсылық идеяларын күшейтті. 1811 жылдың басында жүздеген құлдар көтеріліс жасады, ол «Герман жағалауы көтерілісі» деп белгілі болды. Көтеріліс Миссисипи өзенінің шығыс жағалауында, Орлеан аймағындағы Сент-Джон Баптист және Сент-Чарльз округтерінде болды. Бұл құлдар көтерілісі АҚШ тарихындағы ең ірі көтеріліс болғанымен, көтерілісшілер тек екі ақ адамды өлтірді. Жергілікті соттарда өткен милициямен қақтығысулар мен жазалаулар нәтижесінде тоқсан бес қара нәсілді адам қаза тапты. 64-125 құл Германия жағалауындағы, қазіргі Ла-Плас маңындағы қант плантацияларынан Нью-Орлеан қаласына қарай аттанды. Олар жол бойына тағы да адамдар қосты. Кейбір мәліметтерге сәйкес, көтеріліске барлығы 200-500 құл қатысқан. Екі күндік, жиырма шақырымдық жорық барысында олар бес плантация үйін (үшін толығымен), бірнеше қант фабрикасын (кішкентай қант құмырасын өңдеу орналарын) және егістіктерді өртеп жіберді. Олардың көпшілігі қол құралдарымен қаруланған. Аумақтың шенеуніктері бастаған ақ адамдар көтерілісшілерді іздеп табу және өлтіру үшін милиция жасақтарын құрды. Оларға бригадалық генерал Уэйд Хэмптон I, өзі құл иесі болған, және коммодор Джон Шоу басқаратын АҚШ Әскери-теңіз күштері де көмектесті. Келесі екі аптада ақ плантаторлар мен шенеуніктер тұтқынға алынған тағы 44 көтерілісшіні тексерді, үкім шығарды және оларға дереу жаза тағайындады. Соттар үш жерде өтті: екі округте және Орлеан округінде (Нью-Орлеан). Жазалар асылу, бас кесу немесе ату түрінде болды (Сент-Чарльз округінде). Ақ адамдар құлдарды қорқыту үшін денелерін көрсетті. Кейбір адамдардың басын тігіп, өзен бойындағы жолға және Нью-Орлеандағы Плес-д'Армес алаңына қойды. 1995 жылдан бері Луизиана штатының афроамерикалық тарих альянсы жыл сайын қаңтар айында осы көтерілісті еске алу шарасын өткізіп келеді, және оған көтеріліске қатысқандардың кейбір ұрпақтары да қосылады.
1812 жылғы соғыс
1812 жылғы соғыс кезінде британдықтар қаланы басып алу үшін зор әскер жіберді, бірақ 1815 жылдың басында Эндрю Джексонның біріккен күштері оларды Нью-Орлеан шайқасында, қаладан бірнеше шақырым төмен, Чалметте плантациясында жеңді. Америка үкіметі бұл жорық туралы алдын ала хабар алып, Джексон басқаратын әскерлермен (қарапайым әскер, жасақ және теңіз күштері) кездесуге дайындалды. Жан Лафитт басқарған каперлер де шайқасқа тартылды. Британдықтар Борн көлі арқылы шабуыл жасады, әскерлер 1814 жылдың 23 желтоқсанында балықшылар ауылына түсті, ал генерал-майор сэр Эдвард Пакенхэм екі күннен кейін (Рождествода) басқаруды өз қолына алды. Егер американдықтардың әлі де толық дайын болмаған қорғанысына бірден шабуыл жасағанда, қала тұтқындалуы мүмкін еді; бірақ олар мұндай әрекетке бармады, екі тарап та салыстырмалы түрде ұсақ шайқастар мен теңіз шайқасына қанағаттанды, күштердің келуін күтіп отырды. Соңында, 1815 жылдың 8 қаңтарында таңертең (Гент шарты жасалғаннан кейін, бірақ хабар Атлант мұхиты арқылы жеткенге дейін) Миссисипи өзенінің жанындағы Чалметте нығайтылған қорғанысқа тікелей шабуыл жасалды. Бұл шабуыл 9 мың британдық әскердің 2000-ден астамын жоғалтып, сәтсіз аяқталды, қаза тапқандардың арасында Пакенхэм мен генерал-майор Гиббс болды. Экспедиция көп ұзамай тоқтатылып, Джон Ламберттің басшылығымен әскерлер Англияға қайта оралды. Одан кейін тағы бір шайқас болды: Миссисипи өзенінің төменгі ағысындағы Сент-Филип бекінісі үшін он күндік артиллериялық шайқас. Британдық флот 18 қаңтарда теңізге шығып, Мобил шығанағының кіреберісіндегі Бойер бекінісін басып алды. Генерал Джексон 1814 жылдың желтоқсан айының басында Миссисипи территориясындағы Мобильден құрлықпен Нью-Орлеанға келді. Ол 1815 жылдың наурыз айының ортасында ғана кетті. Қалада үш жарым ай бойы әскери жағдай сақталды.
Соғыс алдындағы Нью-Орлеанс
1830 жылдары қала халқы қоныс аударушылардың көптеп келуімен екі есеге өсті. Қалаға жаңадан келгендердің кейбіреуі Флорида штатының Таллахасси қаласында қоныс тапқан маркиз де Лафайеттің достары болды, бірақ заңдық себептермен олардың мүліктерінен айырылды. Бірақ көшіп кетпеген, заңгерлікпен айналысу үшін Нью-Орлеанға көшуді таңдаған жаңа қоныс аударушылардың бірі Наполеон Бонапарттың шөбересі, Ахилл Мурат принці болды. Тарихшы Пол Лашанс былай деді: «Ақ креол халқына ақ иммигранттардың қосылуы француз тілін білетін халықтың ақ халықтың көпшілігін құрауына мүмкіндік берді, шамамен 1830 жылға дейін. Егер бостандыққа шыққан афроамерикандықтар мен құлдардың көп бөлігі француз тілін білмегенде, 1820 жылға дейін галлик қауымдастығы жалпы халықтың аз бөлігіне айналған болар еді». Осы кезеңде неміс және ирланд иммигранттарының саны арта бастады. 1830 жылдары қала халқы екі есеге өсті, ал 1840 жылға қарай Нью-Орлеан ең бай және халық саны бойынша үшінші қалаға айналды. 1840 жылы қаланың халқы шамамен 102 000 адамды құрады, ол сол кезде АҚШ-тың үшінші ірі қаласы, Атлант теңізі жағалауынан алшақ орналасқан ең үлкен қала және Оңтүстіктегі ең ірі қала еді. Табиғи газдың қолданысқа енгізілуі (шамамен 1830 жыл), Пончартрейн темір жолының салынысы (1830–31), АҚШ-тағы ең алғашқы темір жолдардың бірі, алғашқы бумен жұмыс істейтін мақта басу станогінің (1832) пайда болуы және мемлекеттік мектеп жүйесінің басталуы (1840) осы жылдардың маңызды оқиғалары болды. 1831–1833 жылдар аралығында шетелдік экспорт екі еседен астам өсті. 1838 жылы коммерциялық маңызы бар Жаңа бассейн каналы көлден Нью-Орлеанның жоғарғы аудандарына дейін кеме қатынасы үшін жаңа жол ашты. Осы онжылдықта саяхатшылар өзен саудасының қозғалысын, сол кездегі өзен кемелерінің, бу кемелерінің және теңіз кемелерінің қазіргіге қарағанда тығыздығын, құлдықтың институтын, квадрон кештерін, латын тілдерінің араласуын, өзеншілер мен авантюристтердің тәртіпсіздігі мен әуесқойлығын сипаттаған естеліктер қалдырды. Жалпы алғанда, қала шекаралық қаланың жабайылығын сақтап, мол өркендеуге үміттенді. 1837 жылғы экономикалық дағдарыс қатты сезілді, бірақ қаланың дамуын күрт тежемеді, ол Азамат соғысына дейін үздіксіз жалғасты. 1849 жылы Батон-Руж штаттың астанасы ретінде Нью-Орлеанның орнын басты. 1850 жылы Сент-Луис және Нью-Йоркпен телеграф байланысы орнатылды, 1851 жылы Нью-Орлеан, Джексон және Ұлы Солтүстік темір жолы, солтүстікке қарайғы алғашқы темір жол желісі (кейін Иллинойс орталық темір жолының бөлігі) және 1854 жылы батысқа қарайғы желі (қазіргі Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолы) салына бастады. 1836 жылы қала үш муниципалитетке бөлінді: біріншісі Француз кварталы және Фобур Трем, екіншісі – Жоғарғы қала (Канал көшесінен өзенге қарайғы барлық елді мекендер), ал үшіншісі – Төменгі қала (Эспланада даңғылынан бастап өзенге қарайғы қаланың қалған бөлігі). Екі онжылдық бойы үш муниципалитет дерлік жеке қалалар сияқты басқарылды, Нью-Орлеан мэрінің кеңсесі муниципалитеттер арасындағы келіссөздерді жеңілдетуде ғана маңызды рөл атқарды. Нью-Орлеанның коммерциялық орталық ретіндегі маңызы 1838 жылы АҚШ Федералды үкіметі Шарлотта, Солтүстік Каролинада және Дахлонегада, Джорджиядағы басқа екі оңтүстік филиалымен бірге АҚШ Монета шабу зауытын құрған кезде күшейді. Монета тапшылығы болғанымен, жағдай нашарлай түсті, себебі 1836 жылы президент Эндрю Джексон АҚШ-тағы барлық жер операцияларын қолма-қол ақшамен жүргізуді талап ететін «specie circular» деп аталатын жарлық шығарды, осылайша монетаға деген қажеттілік артты. Оңтүстік филиалдарындағы басқа екі монета шабу зауыты тек алтын монеталар шашумен айналысса, Нью-Орлеан монета шабу зауыты алтын және күміс монеталар шығарды, бұл оны елдегі ең маңызды монета шабу зауыты ретінде бекітті. Монета шабу зауыты 1838 жылдан 1861 жылға дейін монеталар шашты, содан кейін Конфедерация күштері ғимаратты басып алып, оны келесі жылы Одақ күштері қайта басып алғанға дейін қысқа мерзімге өз монеталарын шығару орталығы ретінде пайдаланды. 1849 жылдың 3 мамырында Миссисипи өзенінің бөгетінің бұзылуы қаладан жоғары (қазіргі Ривер Ридж, Луизиана) қала тарихындағы ең қатты су тасқынына әкелді. Сауведің жарасы деп аталған су тасқыны 12 000 адамды баспанасыз қалдырды. Нью-Орлеан тарихында көптеген су тасқындары болғанымен, 1849 жылғы су тасқыны 2005 жылғы «Катрина» дауылдан кейінгі су тасқынынан басқа, барлық су тасқындарынан гөрі ауыр болды. Нью-Орлеан Сауведің жарасынан бері Миссисипи өзенінен су тасқынына ұшырамады, бірақ 1927 жылғы Ұлы Миссисипи су тасқыны кезінде қауіпті жағдайға жетті.
Құл саудасы
Нью-Орлеан елдегі ең ірі құл сауда орталығы болды. 1840 жылдары құл сатумен айналысатын 50-ге жуық фирма болды. Кейбір ақ адамдар құл саудасына көңіл көтеру үшін қатысты. Әсіресе саяхатшылар үшін базарлар француз опера театры мен Орлеан театрына тәңдес болды. Сент-Луис қонақ үйі мен Нью-Орлеан биржасында маңызды құл саудалары өтті. "Сәнге келген қыздарға" – жас, ақ терілі, көрікті, жақсы жағдайдағы мырзалар үшін сексуалды құрал ретінде қолданылатын қыздарға зор сұраныс болды.
Азамат соғысы
Америка Азамат соғысының басында Нью-Орлеан қаласында шайқассыз, одақ күштерімен басылып алынды, сол себепті Америка Оңтүстігіндегі көптеген қалаларға тиген қиратудан сақталды. Қала француз кварталының алғашқы отаршылдық шекарасынан асып, 19 ғасырға тән құрылыстардың көптігімен тарихи ерекшелігін сақтап тұр. Нью-Орлеанның саяси және саудалық маңызы, сондай-ақ стратегиялық орны, Азамат соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай одақтық экспедицияның мақсатына айналдырды. Одақтың теңіз блокадасының күштері 1861 жылдың 27 мамырында Миссисипи өзенінің сағасына жетті. Оларды ығыстыруға жасалған әрекет 1861 жылдың 12 қазанында Бас өткел шайқасына әкелді. Капитан Д.Г. Фаррагут және Батыс Кольф аймағының эскадрильясы 1862 жылдың қаңтарында Нью-Орлеанға бағыт алды. Миссисипи өзенінің негізгі қорғанысы Форт Джексон және Форт Сент-Филип есімді екі бекіністен тұрды. 16 сәуірде, жан-жақты барлаудан кейін, одақтың теңіз күштері форттардың алдына жетіп, екі күннен кейін оқ атуды бастады. Бірнеше күн ішінде теңіз күштері форттарды айналып өтіп, Форт Джексон және Сент-Филип шайқасын өткізді. 25 сәуірде сағат 12-де Фаррагут Нью-Орлеанның алдында теңізге түсірді. Форт Джексон және Форт Сент-Филип, оқшауланған және Фаррагуттың минометтік кемелерімен үздіксіз бомбалауға ұшыраған, 28 сәуірде капитуляциялады, ал экспедицияның әскери бөлігі көп ұзамай қаланы басып алып, Нью-Орлеанды жаулап алды. Экспедицияның бас қолбасшысы, генерал Бенджамин Батлер, Нью-Орлеанға қатаң әскери жағдай енгізді, оның тактикалық қателігі Оңтүстік және Солтүстік арасындағы алауыздықты одан әрі күшейтті. Батлердің басқаруы қалаға пайда келтірді, ол 19 ғасырдың стандарттары бойынша едәуір тәртіпті және таза күйде сақталды. Соғыстың соңына қарай генерал Натаниел Бэнкс Нью-Орлеандағы бас қолбасшы болып тағайындалды.
XIX ғасырдың соңы: Қайта құру және қақтығыс
Қала 1865 жылдан 1880 жылға дейін Луизиананың астанасы болды. Азамат соғысы мен Қайта құру кезеңінде қаланың тарихы штат тарихынан ажырамас байланыста болды. Барлық конституциялық конвенциялар осы жерде өтті, үкімет орыны қайтадан осы қалада орналасты (1864–1882 жылдары) және Нью-Орлеан саяси және этникалық топтар арасындағы үкімет бақылауы үшін күрес пен ұйымдастыру орталығы болды. 1866 жылдың 30 шілдесінде радикалды конституциялық конвенция отырысы кезінде ірі көше төңкерісі болды. Кәсіпкер Чарльз Т. Говард Луизиана штатының лотерея компаниясын құрды, бұл штат заң шығарушылары мен губернаторларды жоғары табысты кәсіпті пайдалануға рұқсат беру үшін пара беруді, сондай-ақ штат конституциясының бір нұсқасын қабылдауға кедергі келтіретін заңдық манипуляцияларды қамтыды. Қайта құру кезеңінде Нью-Орлеан АҚШ-тың Бесінші әскери округінің құрамына кірді. Луизиана 1868 жылы Одаққа қайта қабылданды, ал 1868 жылғы Конституция барлық еркектерге сайлау құқығын берді. Қара және ақ адамдар жергілікті және штаттық лауазымдарға сайланды. 1872 жылы сол кездегі вице-губернатор П. Б. С. Пинчбек Генри Клей Уормуттан кейін Луизиананың губернаторы болды, ол АҚШ штатының алғашқы ақ емес губернаторы және 117 жылдан кейін Вирджиния штатындағы Дуглас Уайлдер сайланғанға дейін АҚШ штатын басқарған соңғы африкалық американдық болды. Нью-Орлеанда Қайта құру Механиктер институтындағы нәсілдік көтеріліспен (1866) белгіленді. Қалада нәсілдік интеграцияланған мемлекеттік мектеп жүйесі табысты жұмыс істеді. Миссисипи өзені бойындағы бөгеттерге және қалаларға келтірілген зиян оңтүстік өнімдеріне және порт қаласы үшін саудаға біраз уақытқа кері әсер етті, өйткені үкімет инфрақұрылымды қалпына келтіруге тырысты. 1873 жылғы жалпыұлттық дағдарыс экономикалық жаңаруды баяулатты. 1850 жылдары ақ франкофондар қаладағы төрт мектептің екісінде француз тілінде оқытуды сақтап, біртұтас және белсенді қауымдастық болып қала берді. Креаль элитасы қорқып отырғандай, соғыс кезінде олардың әлемі өзгерді. 1862 жылы Одақ генералы Бен Батлер мектептерде француз тіліндегі оқытуды жойды, ал 1864 және 1868 жылдардағы штаттық шаралар осы саясатты одан әрі бекітті. XIX ғасырдың соңына қарай қалада француз тілінің қолданылуы едәуір төмендеді. 1870 жылы Нью-Орлеан Миссисипи өзенінің арғы жағындағы Луизиана штатының Алжир қаласын өзіне қосып алды. Қала өзеннің жоғарғы ағысына қарай кеңейіп, 1874 жылы Луизиана штатының Кэрролтон қаласын қосып алды. 1874 жылдың 14 қыркүйегінде Ақ лига басқарған қарулы күштер француз кварталында және Канал көшесі бойындағы шайқаста республикалық метрополитен полициясын және олардың одақтастарын жеңді. Ақ лига Уильям П. Келлог үкіметінің уақытша қашуына мәжбүр етті, Джон МакЭнериді Луизиананың губернаторы етіп тағайындады. Келлог пен республикалық әкімшілік 3 күннен кейін АҚШ әскерлерімен қайтадан билікке келді. ХХ ғасырдың басында сегрегацияшылдар Ақ лиганың қысқа ғасырлық жеңісін "ақ үстемдік" үшін жеңіс деп тойлады және қақтығысты "Азаттық алаңы үшін шайқас" деп атады. Бұл оқиғаға арналған ескерткіш Канал көшесінің табанына жақын, Аквариумның жанында, трамвай жолдарының бойында орнатылды. Бұл ескерткіш 2017 жылдың 24 сәуірінде алынып тасталды. Бұл оқиға Алабама, Миссисипи және Джорджия штаттары Конфедерация күні деп аталатын мерекені тойлаған күніне сәйкес келді. АҚШ әскерлері 1875 жылдың қаңтарында республикалықтардан штаттық заң шығарушы органның ұйымдастырылуын тартып алғаннан кейін Ақ лига демократтарын да тоқтатты. Дегенмен, 1874 жылғы төңкеріс әдетте Қайта құрудың тәуелсіздік күні деп есептеледі, бірақ президент Хейс 1877 жылы әскерлерді кері қайтарғанға және Пэккард үкіметі құлағанға дейін демократтар шын мәнінде штат пен қаланың бақылауын ұстады. Ақтар билікті алған кезде қаланың қаржылық жағдайы өте нашар болды. 1873 жылы салық ставкасы 3% -ға дейін өсті. Қала 1874 жылы банкротқа ұшырады. Кейіннен ол бондық қарызының пайызын төмендетілген мөлшерлемемен қайта қаржылады (1875 жылы 22 миллион доллар), жылдық төлемді 1,416,000 доллардан 307,500 долларға дейін төмендетті. Нью-Орлеанс монетаханасы 1879 жылы қайта ашылды, негізінен күміс монеталар, соның ішінде 1879 жылдан 1904 жылға дейін әйгілі күміс доллар монеталарын шығарды. 1882 жылы қала су тасқынынан зардап шекті. Қала 1884 жылы Дүниежүзілік мақта көрмесін қабылдады. Қаржылық сәтсіздікке ұшыраған бұл оқиға қаланың туристік экономикасының бастамасы ретінде танылды. Электр жарық жүйесі 1886 жылы қалаға енгізілді, ал бұрын қаланың кейбір аудандарында электр шамдарын шектеулі түрде пайдалану бірнеше жыл бұрын басталған еді.
1890 жылдар
1890 жылдың 15 қазанында полиция бастығы Дэвид К. Хеннесси атып өлтірілді, ал өлім алдындағы сөзінде әріптесіне оны итальяндықтарды қорлайтын "Дагос" атымен атып өлтіргенін айтқан көрінеді. 1891 жылдың 13 наурызында атысқа қатысты сотталып жатқан итальян-американдықтар тобы ақталды. Бірақ, наразылық толқыны түрмеге шабуыл жасап, он бір итальян-американдықты дарға асты. Жергілікті тарихшылар осы дарға астырылғандардың кейбіреулері мафиямен байланысты болған-жоқпын әлі де талқылап жүр, бірақ көпшілігі Шеф Хеннесси бүлігі кезінде көптеген кінәсіз адамдар өлтірілгеніне келіседі. Италия үкіметі наразылық білдірді, себебі дарға астырылғандардың арасында итальян азаматтары да болған, ал АҚШ үкіметі кейін Италияға өтемақы төледі. 1890-жылдары қаланың көп бөлігіндегі қоғамдық көлік жүйесі, бұрынғысынан көбінесе қашар тартылатын трамвайларға және ұзақ қашықтықтағы маршруттарда бірнеше бу локомотивтеріне сүйенген, электрлендірілді. Салыстырмалы түрде үлкен білімді қара нәсілді (оның ішінде өзін "креол" немесе аралас нәсілді деп сипаттаған) халық ақ нәсілді халықпен ұзақ жылдар бойы қарым-қатынаста болғандықтан, нәсілдік көзқарастар Оңтүстіктің тереңдігіне қарағанда салыстырмалы түрде либералды болды. Мысалы, 1892 жылдың 8 қарашасында басталған Нью-Орлеанның жалпы ереуілі болды. Бірақ, басқа оңтүстік қалалары мен қалалары сияқты, афроамерикандықтар полиция қызметкері және өрт сөндіруші сияқты жұмыс орындарына қабылдаудан алыс еді. Қаланың мемлекеттік орта мектебінде қара нәсілді балалардың білім алуына рұқсат етілмеді. Қонақүйлерден, саябақтардан, мұражайлардан және мейрамханалардан қара нәсілді азаматтарға Жим Кроу жүйесі арқылы кіруге тыйым салынды, бірақ қаладағы кейбіреулер Луизиана штатының нәсілдік сегрегацияны қатаң түрде енгізу әрекетіне қарсы болды және 1892 жылы сынақ ісі арқылы заңды жоюға үміттенді. Бұл іс 1896 жылы Плесси мен Фергюсон ісі ретінде АҚШ Жоғарғы Сотына жетті. Нәтижесінде сегрегация қолдау тауып, одан кейін жарты ғасырдан астам уақыт бойы күшейе түсті. 1892 жылы Нью-Орлеандағы саяси машина "Шеңбер" биліктегі реформаторларға қарсы үлкен жеңіске жетті. Жұмысшы табының ирландтық көшбасшысы Джон Фицпатрик мэр болды. 1896 жылы мэр Фицпатрик қаладағы алғашқы тегін қоғамдық кітапхананы, Фиск тегін және қоғамдық кітапханасын құру үшін қолданыстағы кітапхана ресурстарын біріктіруді ұсынды. Бұл мекеме кейіннен Нью-Орлеан қоғамдық кітапханасы деп аталды. 1896 жылдың көктемінде Бурбон демократиялық ұйымының басшысы мэр Фицпатрик, абыройсыз әкімшіліктен кейін қызметтен кетті, ал оның таңдаған ізбасары реформашы кандидат Уолтер С. Флауэрден жеңіліске ұшырады. Бірақ Фицпатрик және оның серіктестері тез арада қайта топтасып, 29 желтоқсанда Шоктау клубын құрды, ол Луизиана губернаторы және Фицпатрик одақтасы Мерфи Фостерден көп ұзамай үлкен қолдау алды. Фицпатрик 1898 жылғы Луизиана конституциялық конвенциясындағы маңызды тұлға болды және қара нәсілділерді құқығынан айыруға бағытталған жаңа білім беру және мүлік талаптарынан иммигранттарды босатуға ықпал етті. 1899 жылы ол Бурбон кандидаты Пол Капдевиелдің мэрлік науқанын табысты жүргізді. 1897 жылы Storyville деп аталатын жасырын қызыл шамдар ауданы ашылды және көп ұзамай қаланың танымал көрікті жеріне айналды. Роберт Чарльз бүлігі 1900 жылдың шілдесінде болды. Жақсы қаруланған афроамерикандық Роберт Чарльз оны тұтқындауға келген полиция қызметкерлерін бірнеше күн бойы ұстап тұрып, бірнешеуін өлтірді. Ақ нәсілді наразылық толқыны басталды, олар Чарльзбен байланысы жоқ афроамерикандықтарды қорқытып, өлтірді. Көтеріліс ақ бизнесмендер тобы тез басып шығарған және егер наразылық жалғаса берсе, олар қара нәсілділерге өзін-өзі қорғау үшін қару-жарақ таратуға бастайтындарын жариялағаннан кейін тоқтатылды.
Эпидемиялар
1817 жылдан 1905 жылға дейін Нью-Орлеан қаласын сары қызба эпидемиясы қорқытып келді. Жаз және күз айларында (шілде мен тамыз аралығында) аса қауіпті болған осы эпидемиялардың ең ауыры 1853 жылы шамамен 8000 адамның өмірін қиды. Симптомдары: дікіс қағу, қызба, жүрек ауруы, ал кейде сананың шатыруы және қан құсу сияқты ауыр жағдайлар. 19-шы ғасырдың көп бөлігінде осы аурудың себебі белгісіз болды. Сары қызбаны масалар таратады. Жаңа Орлеан және Оңтүстік Луизианадағы басқа да елді мекендердің халқы 18-шы ғасырдың соңынан бастап және 19-шы ғасыр бойы сары қызба, безгек, холера және шешек эпидемияларынан зардап шекті. Дәрігерлер осы аурулардың қалай жұғатынын білмеді; нашар санитарлық жағдай, қоғамдық су жүйесінің жоқтығы, сондай-ақ теңізшілер мен көшпенділердің көп болуы халық денсаулығына кері әсер етті. 1905 жылы қала сары қызбаның соңғы ошағын сәтті тоқтатты. (Қосымша мәліметтерді 20-шы ғасыр бөлімінен қараңыз.)
Прогрессивті эралық дренаж
20-ғасырдың басына дейін құрылыс көбінесе ескі табиғи өзен арналары мен баюлардың бойындағы сәл жоғары жатқан жерлермен шектелді; мұның ең үлкен бөлігі Миссисипи өзенінің жағалауында орналасқан. Бұл 19-ғасыр қаласына Миссисипи өзенінің иісі бойымен ай тәрізді пішін берді, осыдан "Айшашы" деген лақап аты пайда болды. Миссисипи өзені маңындағы дамыған жоғары жатқан жерлер мен Поншартрейн көлінің жағалауы арасындағы аумақтың көп бөлігі Поншартрейн көлі және теңіз деңгейінен сәл ғана биік ылғалды жерлерді құрады. Бұл аймаққа "арқалық батпақ" деп, ал кипарис тоғайларына "арқалық орман" деп атау қабылданды. Бұл жер мал жаюға және егін шаруашылығына пайдаланылғанымен, жиі су тасқынына ұшырап, дамып келе жатқан қаланың шетіндегі құнды жерді салуға жарамсыз ететін. Миссисипи және көлдегі қаланы су тасқынынан қорғайтын бөгеттер бұл мәселені одан әрі ушықтырды, себебі олар жаңбыр суын да ұстап, төменгі жатқан жерлерде шоғырландыратын. 19-ғасырда арналарға бумен жұмыс істейтін сорғылар орнатылып, суды сыртқа шығаруға тырысты, бірақ бұл алғашқы әрекеттер жеткіліксіз болды. 1890 жылдары Дренаждық кеңесші кеңесі мен Нью-Орлеанның Канализация және Су кеңесі жүргізген зерттеулерден кейін, 1900 және 1910 жылдары инженер және өнертапқыш А. Болдуин Вуд қаланы кептірудің амбициялық жоспарын іске асырды, оның ішінде қалаға қатты жаңбыр келгенде әлі де қолданылып келе жатқан, өзінің ерекше дизайнындағы үлкен сорғыларды орнатты. Вудтың сорғылары мен дренаж жүйесі қаланың аумағын едәуір кеңейтуге мүмкіндік берді. Бірақ ондаған жылдар өткен соң ғана жердің шөгуі мәселесінің бұрын кемсінбей кеткені анық болды. Бұрынғы арқалық батпақтың көп бөлігі әлі де баяу шөгуде, ал 1900 жылдан кейін салынған көптеген аудандар қазір теңіз деңгейінен төмен орналасқан.
20 ғасыр
20-шы ғасырдың басында қаладағы франкофондық сипат әлі де айқын байқалатын, 1902 жылғы бір есепте «қала халқының төрттен бірі күнделікті қарым-қатынаста француз тілінде сөйлейді, ал тағы екі төрттен бірі тілді толық түсінеді» делінген. 1945 жылға дейін ағылшын тілін білмейтін қарт креол әйелдеріне кездесуге болатын. Жаңа Орлеандағы соңғы француз тіліндегі газет, L'Abeille de la Nouvelle Orléans, тоқсан алты жылдан кейін 1923 жылдың 27 желтоқсанында жабылды; кейбір деректерге сәйкес Le Courrier de la Nouvelle Orleans 1955 жылға дейін шығарыла берді. 1905 жылы қалада сары қызылша ауруы тіркелді, бұл ауру өткен ғасырда көптеген эпидемияларға ұшыраған. Аурудың таралуында масалардың рөлі жаңадан түсінілгендіктен, қаладағы барлық цистерналарды және тұрған суды (масалардың көбею ортасы) құрғату, тормен жабу немесе майлау және жұртшылыққа масалардың таралуын болдырмау үшін олардың маңызды рөлі туралы білім беру үшін үлкен науқанға кірісті. Бұл шара сәтті аяқталды және ауру эпидемиялық деңгейге жетпей тоқтатылды. Президент Теодор Рузвельт Нью-Орлеанның қауіпсіздігін көрсету үшін қалаға келді. Содан бері сары қызылша тіркелген жоқ. 1909 жылы Нью-Орлеанс монетаханасы монета соғуды тоқтатты, ал активті монета соғу жабдықтары Филадельфияға жіберілді. Нью-Орлеанс 1909 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл кезінде және 1915 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл кезінде ауыр зардап шекті. 1917 жылы Теңіз күштері департаменті мэрі Мартин Берманның қарсылығына қарамастан, Сторивилл ауданын жабуға бұйрық берді. 1923 жылы Индустриалды канал ашылып, Пончартрейн көлі мен Миссисипи өзені арасында тікелей кеме қатынасы орнатылды. 1920 жылдары қаланың сыртқы түрін «жаңарту» мақсатымен қаланың сауда орталығы болып табылатын Canal Street көшесінен ескі құйма темір балконды алып тастады. 1960 жылдары тағы бір «жаңарту» шарасы Canal Street трамвай желісін автобустармен алмастырды. Бұл екі қадам да уақыт өте келе қателіктер екені анықталды, ал трамвайлар 1990 жылдардың соңында Canal Street көшесінің бір бөлігіне қайта оралды, ал желіні толық қалпына келтіру жұмысы 2004 жылдың сәуірінде аяқталды. Қаладағы өзен бөгеттері 1927 жылғы Ұлы Миссисипи су тасқынынан аман қалды. 1927 жылы Пончартрейн көлінің жағалауын толтыру және қаланың көл жағында бөгеттер салу жобасы басталды. Бұрын Милнебург сияқты көл жағалауындағы аудандар көбінесе көлдің үнемі өзгеріп отыратын жағалауындағы су үстінде салынған. Қаланың өз ісін басқаруға деген ниеті мен Луизиана штатының үкіметінің қаланы бақылауға тырысуы арасында жиі шиеленістер туындады. Бұл жағдай Луизиана губернаторы Хьюи П. Лонг пен Нью-Орлеан мэрі Т. Семес Уолмсли арасындағы 1930 жылдардың басындағы келіспеушіліктен де нашар болды, қарулы қалалық полиция мен штаттық әскерлер Орлеанс округінің шекарасында кездесіп, қарулы қақтығыстан шамалы ғана қашып құтылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Нью-Орлеан Эндрю Хиггинс басшылығымен Хиггинс қайықтарын жасау және құрылыс салу орталығы болды. Генерал Дуайт Д. Эйзенхауэр осы десанттық кемелерді одақтастардың соғыста жеңіске жетуіне маңызды деп жариялады. Соғыстан кейінгі кезеңде қала маңындағы аудандар үлкен өсімді басынан өтті, және соғыстан кейінгі кезеңде ғана Нью-Орлеанның орталық қаласы мен оны қоршаған қала маңынан тұратын нағыз метрополитендік Нью-Орлеан қалыптасты. Бүгінгі таңда ең үлкен қала маңы Метари, батысқа қарай Нью-Орлеанмен шектесетін Джефферсон округінің бірікпеген бөлігі. Соғыстан кейінгі дамудың басқа ескі американдық қалалардан өзгеше үлгісі бойынша Нью-Орлеанның орталық қаласы соғыстан кейінгі алғашқы екі онжылдықта өсті. Бұл қаланың жаңа, қала маңындағы стильдегі дамуды қазіргі қала шегінде, Лейквью, Джентилли, Алжир және Нью-Орлеанс шығысы сияқты аудандарда орналастыру мүмкіндігіне байланысты болды. Басқа муниципалитеттерден, әсіресе Техастағы көптеген муниципалитеттерден айырмашылығы, Нью-Орлеан көршілес қалаларды қоса алмайды. 1946 жылы реформашы кандидат ретінде қала әкімі ДеЛессепс «Чеп» Моррисон сайланды. Ол 1961 жылға дейін Нью-Орлеан қаласының мэрі болып қызмет етті, қаланың Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі бағытын қалыптастырды. Оның белсенді басқаруы көп нәрсеге қол жеткізді және бүкіл елде кеңінен мақтау алды. Алайда, оның әкімдік өкілеттігінің соңына қарай оның саяси табысы азайды және ол өркендеген Азаматтық құқық қозғалысына тиімді жауап бере алмады. 1947 жылғы Форт-Лодердейл дауылы 1947 жылдың қыркүйегінде қалаға соқты. Бөгеттер мен су сору жүйесі қаланың негізгі бөлігін үлкен су тасқынынан қорғауға сәттілікке жетті, бірақ Джефферсон округіндегі жаңа қала маңы аудандарының көп бөлігі суға батты, ал Мойсан әуежайы 2 метр су астында қалды. 1961 жылдың қаңтарында қаланың ақ бизнес-лидерлерінің басқосуы қаланың мемлекеттік мектептерінің теңсіздігін жариялап қолдады. Осы жылы Виктор Х. Широ қаланың итальян-американдық тегінен шыққан тұңғыш мэрі болды. 1965 жылы Миссисипи өзенінің шығанағы каналы («MR GO», «мистер го» деп айтылады) аяқталды, ол Ішкі су жолын Мексика шығанағымен байланыстырды. Канал экономикалық өркендеуге айналуы және Миссисипи өзенінің жағалауын метрополиялық аймақтың негізгі коммерциялық порты ретінде алмастыруы күтілді. «MR GO» коммерциялық үміттерді орындамады және оның бастапқы күндерінен бастап тұзды судың енуіне және жағалау эрозиясына, аймақтың дауыл толқынының қаупін арттыруға кінә тағды. 1965 жылдың қыркүйегінде қалаға Бетси дауылы соқты. WWL телеарнасы тікелей эфирде хабар таратқанда терезелер сынды. Паниканың алдын алу үшін мэр Вик Широ теле және радио тыңдаушыларына «Менің аузымнан естімесе, қандай да бір жалған қауесетке сенбеңіздер» деп есімді сөздерін айтты. Индустриалды каналдағы бұзу қаланың Төменгі 9-шы ауданын, сондай-ақ Сент-Бернард округіндегі Араби және Шалметте қалаларын катастрофалық су тасқынына әкелді. Президент Линдон Джонсон қалаға федералдық көмек уәдесімен жедел түрде ұшып келді. 1978 жылы қалалық кеңесші Эрнест Н. Мориал Нью-Орлеан мэрі болып сайланған афроамерикалық текті тұңғыш адам болды. Ұзақ жылдар бойы АҚШ-тың ең көп талданған қалаларының бірі болғанына қарамастан, туризм 20-шы ғасырдың соңғы тоқсанында өркендеп, жергілікті экономиканың маңызды күшіне айналды. Француз кварталы мен Орталық бизнес аудандарының көп бөлігі, бұрын жергілікті тұрғындар мен бизнеске бағытталған, туристерге көбірек қызмет көрсетуге көшті. Мақта өнімдерінің жүз жылдығынан кейін Нью-Орлеан тағы бір әлемдік көрмеге, 1984 жылғы Луизиана әлемдік көрмесіне төралқа болды. 1986 жылы Сидни Бартелеми Crescent City қаласының мэрі болып сайланды; ол 1990 жылғы көктемде қайта сайланды, екі мерзім қызмет етті. 1994 және 1998 жылдары Марк Мориал, «Dutch» Мориалдың ұлы, екі рет қатарынан мэр болып сайланды. Қала 1995 жылғы 8 мамырдағы Луизиана су тасқынында ауыр зардап шекті, ауыр жаңбыр қаланың кейбір бөліктеріне бір футтан астам суды сорды, сорғылар суды шығара алмады. Су көшелерді толтырды, әсіресе қаланың төмен жатқан бөліктерінде. Сақтандыру компаниялары бұл оқиғаға дейін АҚШ-тағы кез келген оқиғадан гөрі көбірек автомобильдері жойылды деп мәлімдеді. (1995 жылғы 8 мамырдағы Луизиана су тасқынына қараңыз.) 1996 жылдың 14 желтоқсанында M/V Bright Field жүк тасымалдаушы кемесі Миссисипи өзені бойындағы Poydras Street Wharf-тағы Riverwalk сауда орталығы мен қонақ үй кешеніне соқтығысты. Өте таңқаларлық жайт, апатта ешкім қаза болған жоқ, бірақ шамамен 66 адам жараланды. Он бес дүкен мен 456 қонақ бөлмесі қиратылды. Жүк тасымалдаушы кемені апат орнынан 1997 жылдың 6 қаңтарына дейін алып тастау мүмкін болмады, осы уақытқа дейін ол туристер үшін «көрүге тиіс» орынға айналды.
21 ғасыр
2002 жылдың мамыр айында кәсіпкер Рей Нагин қала әкімі болып сайланды. Бұрын кабельдік теледидар саласындағы басшы болған Нагин қаладағы дәстүрлі саяси топтардың ешқайсысына жат еді, және көптеген сайлаушылар оның жемқорлықпен күресуге және қаланы кәсіпорын сияқты басқаруға берген уәделеріне қызығушылық танытты. 2014 жылы Нагин бизнесмендерден миллиондаған долларлық мемлекеттік тапсырыстар үшін 500 000 доллардан астам төлем алғаны үшін сотталды. Оған 10 жылдық жаза тағайындалды.
Катрина даулы
2005 жылдың 29 тамызында шамамен 600 000 адам Үлкен Нью-Орлеаннан уақытша эвакуацияланды, өйткені «Катрина» дауылы қалаға күшті соққы беруі мүмкін деген болжам жасалған. Дауыл қаладан өтпесе де, Луизиананың шығысындағы Мексика шығанағының жағалауында үлкен қиратушылықтар тудырды. Қала 2005 жылдың 29 тамызынан бастап үлкен дауылдың әсерінен зардап шекті, өйткені «Катрина» дауылы қаланың жанындағы шығанақ жағалауына соқты. Дауылдан кейін «АҚШ тарихындағы ең ірі азаматтық инженерлік апат» деп аталған оқиға болды. 26 тамызда, бұрын Флорида Панхандлге қарай бағытталған дауылдың жолы 150 мильге (241 км) батысқа қарай өзгерді, алғашқыда Миссисипи штатындағы Галфпорт/Билокси қалаларына, кейін Миссисипи/Луизиана штатының шекарасына қарай жылжыды. Қала басшылығы үлкен дауыл болуы мүмкін екенін білген соң, 27 тамызда ерікті эвакуация жариялады. Нью-Орлеанның шығысындағы және Джефферсон мен Сент-Чарльз округтеріндегі 10-шы тас жолы қаладан шығуға бағытталған барлық бағыттарға айналдырылды, ал айналасындағы 55 және 59-шы тас жолдарда «қарсы ағын» деп аталатын маневр жасалды. Мексика шығанағында «Катрина» солтүстік-батысқа, содан кейін оңтүстік-шығыс Луизианаға және Миссисипидің оңтүстігіне қарай бұрылды. 28 тамыздың таңында «Катрина» 5-ші санаттағы дауылға дейін күшейтілді. Сағат 10-нан кейін қала әкімі Нагин қаланың барлық тұрғындарын міндетті түрде эвакуациялауға бұйырды, бұл қала тарихында алғашқы рет болды. Дауыл алдында Нью-Орлеан және жақын маңдағы аудандардан шамамен 1 миллион адам эвакуацияланды. Дегенмен, дауыл соққан кезде Нью-Орлеан тұрғындарының шамамен 20%-ы қалада қалды. Олар үйлерін тастағысы келмегендер, үйлерінің дауылдан қорғай алатынына сенгендер және көлік құралы немесе эвакуацияға қаражаты жоқ адамдарды қамтыды. Кейбіреулері «соңғы пана» ретінде белгіленген «Супердоме» стадионына паналады. Дауылдың ортасы қаланың орталық бөлігінен 20-30 миль қашықтықта өтті, ал қатты желдер қаланың терезелерін сындырып, қиратушылықтарды таратып, көптеген аудандарда қатты жаңбыр мен су тасқынына әкелді. Қаладағы төрт каналдың бөгеттері бұзылғанда жағдай нашарлады. Дауылдық толқын Миссисипи өзенінің шығанағы арқылы бірнеше жерде бұзылған жерлерге бағытталды. Бұл толқын сонымен қатар Өнеркәсіптік каналды толтырды, ол толқыннан немесе еріген баржаның (ING 4727) әсерінен бұзылды. Лондон даңғылы мен 17-ші көшедегі канал Пончартрейн көлінің суының көтерілуінен бұзылды. 30 тамызда алғашында аз зардап шеккен кейбір аудандар судың тез көтерілуінен су астында қалды. Қаланың 80%-ы су басты, оның бір бөлігі теңіз деңгейінен төмен жатыр, ал көп бөлігі теңіз деңгейінен бірнеше футқа ғана биік болды, судың тереңдігі кейбір жерлерде 7,6 метрге жетті. Су деңгейі 1909 жылғы дауылмен салыстырылды, бірақ 1909 жылы батпақ немесе егістік жер болған көптеген аудандарда халық тығыз қоныстанғандықтан, салдары әлдеқайда ауыр болды. Бірнеше сақтандыру компаниялары дауылдан келген зиянды 10-25 миллиард долларға бағалады, ал апаттың жалпы экономикалық шығындары 100 миллиард долларға бағаланды. «Катрина» дауылы «Эндрю» дауылын басып, АҚШ тарихындағы ең қымбат дауыл атанды. «Катрина» дауылынан 1836 адам қаза тапты, олардың көп бөлігі Луизианадан (1577) болды. Олардың жартысы зейнеткерлер еді. 22 қыркүйекте, «Катрина» дауылынан әлдежәр зардап шеккен Нью-Орлеандағы Өнеркәсіптік каналды «Рита» дауылы тағы да су басты, өйткені жақында және асығыс жөнделген бөгеттер тағы да бұзылды. Камерон, Калькасьеу және Джефферсон Дэвис, Акадия, Иберия, Борегард және Вермиллион округтерінің тұрғындарына дауылдың алдында эвакуациялану туралы ескертілді. Камерон округінде Креол, Камерон, Гранд Ченир, Джонсон Байу және Холли Бич қалалары толығымен қиратылды. Хакбери айманындағы деректерде желдің жылдамдығы 180 мильден асып кеткені тіркелді. Халыққа 2005 жылдың 22 қыркүйегінде кешкі сағат 6-ға дейін эвакуациялану керектігі айтылды. Екі күннен кейін округ шенеуніктері Интракосталь каналы арқылы төменгі Камерон округіне өтетін Гиббстаун көпіріне оралды. 2005 жылдың 22 қыркүйегінде округте ешкім қалмағаны белгілі болды. «Катринадан» кейінгі айларда жүргізілген тергеулер нәтижесінде қаланың көп бөлігіндегі су тасқыны дауылдың қаланың қорғанысынан күшті болуына тікелей байланысты емес екендігі анықталды. Керісінше, зерттеушілер оны «Америка тарихындағы ең қымбат инженерлік қателік» деп атады. АҚШ Армиясының инженерлер корпусы бөгеттер мен су тасқыны жүйесін дұрыс жобаламады, ал мердігерлер инженерлер корпусының шарттарының талаптарына сәйкес жүйе құрылысын кейбір жерлерде жүргізбеді. Орлеан бөгеттер кеңесі қаланың маңызды қорғанысын тексеру жөніндегі өздеріне жүктелген міндетті минималды түрде орындады. Қылмыстық немқұрайлылыққа қатысты сот тергеулері жалғастырылуда.
2005 жылдан бастап
Көптеген тұрғындар мен кәсіпорындар қаланы қайта құруға кіріскенмен, дауылдың экономика мен демографияға тигізген әсерінің ұзақ мерзімді және айқын болатыны күтілуде. 2006 жылдың наурыз айында Нью-Орлеан тұрғындарының жартысынан астамы қалаға оралмаған, ал тағы қаншасы қайта оралатыны күмәнді болды. 2008 жылға қарай, қайта қоныстанғандардың саны 330 000-ға жетті. Нью-Орлеан Сэйнтс командасы 2009 жылғы NFL маусымында XLIV Суперкубогын жеңіп алып, Катрина даулынан әлі де қалпына келіп жатқан қалаға үміт пен қуаныш сыйлады. 2010 жылы Луизиананың вице-губернаторы Митч Ландриу мэр сайлауында он кандидатты жеңіп, бірінші турда дауыстардың 66 пайызын алды, бұл нәтиже нәсілдік, демографиялық және аудандық ерекшеліктерге қарамастан, кең қолдауға ие болды. 2017 жылы Нью-Орлеандағы торнадо Шығыс Нью-Орлеанс аймағында болды, нәтижесінде шамамен 10 000 үй электр қуатысыз қалды. Джон Бел Эдвардс төтенше жағдай режимін жариялады. 2018 жылы ЛаТоя Кантрелл Нью-Орлеан мэрі болып сайланды, ол осы лауазымға тағайындалған алғашқы әйел атанды. 2019 жылдың 12 қазанында таңертең 1031 Canal Street мекенжайындағы Hard Rock қонақ үйінің бір бөлігі құрылыс жұмыстары кезінде құлады. 2021 жылдың 29 тамызында Айда даулы Луизиана штатына соғып, Катрина даулының 16 жылдығында Нью-Орлеан арқылы өтті. Қала бойынша электр қуаты үзіліп, елеулі зақымдар тіркелді. Катринадан кейін салынған бөгеттер жүйесі қаланы сәтті қорғады, бірақ бөгеттері жоқ немесе құрылысы аяқталмаған аудандарда су тасқыны болды.