Кіріспе

Итаколумт – табиғи түрде кездесетін, салыстырмалы түрде жұқа қабаттарға кесілгенде икемді құмтас. Ол Бразилияның Минас-Жерайс штатының оңтүстік бөлігіндегі Итаколомиде кездеседі, осы атау осы жерден шыққан. Тас кеуекті, көбінесе сары түсті болады. Сондай-ақ, ол Калиана ауылында (Харьяна штатының Чархи Дадри ауданында, Үндістанда), АҚШ-тың Джорджия штатында және Солтүстік Каролина штатының Стокс және Макдауэлл округтерінде де кездеседі. Бұл икемді құмтастардың ең жақсы және кең танымал мысалы, сонымен қатар Бразилияның Минас-Жерайс аймағында алмаздың табылу көзі болып табылады. Тақталардың бөлінген беттерінде жасыл мика қабыршақтарын көруге болады, бірақ қалған бөлігінде тас кварцтан тұратын өте таза үлгі сияқты көрінеді. Егер 30-60 сантиметрге дейін ұзындығы және бірнеше сантиметрге дейін қалыңдығы бар тақта кесіліп, содан кейін тек қана шеттерінен тіреліп қойылса, ол өз салмағының әсерінен біртіндеп иіледі. Егер оны кері бұрса, ол түзуленіп, кері бағытта иіледі. Бір-екі миллиметр қалыңдықтағы қабаттарды саусаралардың арасында иілуге болады, олар сықырлаған дыбыс шығарады деп айтылады, бірақ осы қасиетті көрсететін үлгілер тау жынысының жалпы массасының шағын бөлігін құрайды.

Икемділіктің себебі

Материалдың икемділігінің нақты себебі талқыланды. Бір кезде бұл, кварцтың жанындағы түйіршіктер арасында қозғалысқа мүмкіндік беретін жұқа мика қабаттарының болуымен байланысты деп есептелді. Дегенмен, көбінесе бұл тау жынысының кеуектілігімен және кварц құм түйіршіктерінің бір-бірімен өзара байланысуымен түсіндіріледі. Кеуектілік аралық қозғалысқа мүмкіндік береді, ал бөлшектер байланысқан шарнирлі буындар оларды ығысуға қарамастан бірге ұстап тұрады. Бұл ерекшеліктерге біршама ауа райының әсері бар, себебі бастапқы тау жынысы құрамында кейіннен алынып тасталған компоненттер болды, олардың орнында ашық қуыстар қалды, сонымен бірге кварц түйіршіктерінде қосымша кремний жиналып, олардың бетес беттерін одан да жақсы байланыстырды. Белгілі итаколумит үлгілерінің көпшілігі де ұсақ түйірлі болып келеді. Кейбір жағдайларда, олар біраз уақыт кептірілгеннен кейін икемділігін жоғалтады, бұл аралық заттың қатаюынан болуы мүмкін, бірақ көптеген үлгілер құрғақ атмосферада жылдар бойы сақталғанда да бұл қасиетін жоғары деңгейде сақтайды.