Ортенттер – тік беткейлерде немесе минералдары аз таулы аймақтарда кездесетін, жұқа, қаңқа тәрізді топырақтар. Топырақ қабаттары толық жойылған немесе өте аз дамыған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ортенттер – USDA топырақ таксономиясында тік беткейлерге немесе тозып ыдырайтын тұрақты минералдары жоқ (мысалы, темір тас) негізгі материалдарға байланысты пайда болатын энтизольдер ретінде анықталған топырақтар. Ортенттер көбінесе өте қалыңдығы аз топырақтар болып табылады. Оларды жиі скелеттік топырақтар деп атайды немесе Біріккен Ұлттар Ұйымының FAO топырақ классификациясында – литозолдар деп таниды. Ортентті анықтаудың басты шарты – бұрынғы топырақ толығымен алынып тасталған немесе энтизольдерден басқа барлық топырақ типтеріне тән белгілері жойылғанша дейін қысқартылған болуы керек.
Orthents are soils defined in USDA soil taxonomy as entisols that lack due to either steep slopes or parent materials that contain no permanent weatherable minerals (such as ironstone). Typically, Orthents are exceedingly shallow soils. They are often referred to as skeletal soils or, in the United Nations FAO soil classification, as lithosols. The basic requirement for recognition of an orthent is that any former soil has been either completely removed or so truncated that characteristics typical of all orders other than entisols are absent.
Сипаттамалары
Ортенттердің көпшілігі өте тік, таулы аймақтарда кездеседі, онда эрозиялық материал эрозияның күшті әсерінен жылдам жойылады, нәтижесінде терең топырақтың тұрақты қабаты қалыптаса алмайды. Мұндай жағдайлар әлемнің көлбеу беткейлердің кең таралған барлық аймақтарында байқалады. Австралияда және Африканың кейбір аймақтарында ортенттер тегіс жерде кездеседі, себебі аналық жыныста жауын-шашыннан уақытша түсетін қоспалардан басқа ешқандай ыдырайтын минералдар жоқ, сондықтан тау жынысындағы минералдар (көбінесе темір оксидтері) ыдырамайды. Ортенттердің көпшілігінің көлбеу болуы олардың флорасының сирек бұталар немесе шөптесін өсімдіктерден тұруына себеп болады. Ежелгі, тегіс жерлердегі ортенттерде құрғақ дала, саванна немесе сирек жағдайларда ылғалды орман үстемдік ете алады. Өте беткейлілігі, әдетте тік болуы және одан туындайтын эрозия қаупінің жоғары болуы ортенттерді егіс шаруашылығына жарамсыз етеді. Оларда өсетін өсімдіктердің жайылым үшін қоректік құндылығы көбінесе өте төмен болады, сондықтан әдетте малдың аз санымен ғана шұғылдану мүмкін. Көптеген ортенттер жануарлар дүниесі үшін маңызды мекендеу ортасы болып табылады.
Most orthents are found in very steep, mountainous regions where erodible material is so rapidly removed by erosion that a permanent covering of deep soil cannot establish itself. Such conditions occur in almost all regions of the world where steep slopes are prevalent. In Australia and a few regions of Africa, orthents occur in flat terrain because the parent rock contains absolutely no weatherable minerals except short lived additions from rainfall, so that there is no breaking down of the minerals (chiefly iron oxides) in the rock. The steepness of most orthents causes the flora on them to be sparse shrubs or grassland. In those on ancient, flat terrain, dry grassland, savanna, or rarely, rainforest can prevail. Because of their extreme shallowness and, usually, steepness and consequent high erosion hazard, orthents are not suitable for arable farming. The flora typically supported on them is generally of very poor nutritive value for grazing, so that typically only low livestock stocking rates are practicable. Many orthents are very important as habitat for wildlife.