Кіріспе

Американдық математик Эдвард Оукли Торп (14 тамыз 1932 жылы туған) – американдық математика профессоры, автор, хедж-фонд менеджері және блэкджек зерттеушісі. Ол ықтималдықтар теориясының қазіргі қолданысын, соның ішінде сенімді қаржылық пайда табу үшін өте шағын корреляцияларды пайдалануды дамытты. Торптың "Дилерді жеңіңіз" атты кітабы математикалық тұрғыдан блэкджекте дилердің басымдығын карта санау арқылы жеңуге болатынын көрсетті. Ол сондай-ақ қаржы нарықтарында тиімді хедж-фонд техникаларын жасап, қолданды және Клод Шеннонмен бірлесіп алғашқы киілетін компьютерді құрды. Торп 1958 жылы Калифорния университетінде (Лос-Анджелес) математика ғылымдарының докторы дәрежесін алды және 1959-1961 жылдары Массачусетс технологиялық институтында (MIT) жұмыс істеді. 1961-1965 жылдары Нью-Мексико штаты университетінде математика профессоры болды, содан кейін Калифорния университетіне (Ирвин) қосылды, онда 1965-1977 жылдары математика профессоры, ал 1977-1982 жылдары математика және қаржы профессоры қызметін атқарды.

Өмірбаян

Торп Чикагода дүниеге келді, бірақ балалық шағында Оңтүстік Калифорнияға көшіп барды. Ол ғылымға ерте қызығушылық танытты және жиі өз ойынша тәжірибелер жасап көретін. 12 жасында ол радио байланысымен әуесқойлардың арасындағы ең жас операторлардың бірі болып сертификат алды. Торп химия және физика сайыстарында жақсы нәтижелер көрсетіп, стипендия жеңіп алды (бір рет ол президент Трумэнмен кездесуге мүмкіндік алды), соңында UC Берклиде бакалавр дипломын алуды жөн көрді. Бірақ, ол бір жылдан кейін UCLA-ға ауысып, физика мамандығын таңдады. Бұдан кейін UCLA-да математика ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Ол болашақ әйелі Вивианмен UCLA-дағы бірінші курсында танысты. Олар 1956 жылдың қаңтар айында үйленді.

Блэкджектегі компьютерлік зерттеулер

Торп блэкджек ойынының теориясын әзірлеу кезінде жеңіске жету ықтималдығын зерттеу үшін IBM 704-ті зерттеу құралы ретінде пайдаланды, бұл теория Келлидің 1956 жылғы еңбегінен таныс болған Келли критерийіне негізделген. Ол блэкджекте жеңіске жету ықтималдығын зерттеуге арналған теориялық моделі үшін қажетті теңдеулерді бағдарламалау мақсатында Фортран тілін үйренді. Торп осылайша блэкджек ойынын жан-жақты талдады, сонымен қатар IBM 704 көмегімен карта санау жүйелерін жасады, әсіресе әр қолдан кейін қайта ұсатылмаған карталар жинағының соңында жеңіс мүмкіндігін арттыру үшін.

Казинодағы қолданбалы зерттеулер

Торп өзінің теориясын практикада Рено, Тахо көлі және Невада штатының Лас-Вегас қаласында сынап көруге шешім қабылдады. Торп қолданбалы зерттеуін 10 000 доллармен бастады, ал бай кәсіби құмар ойыншы және бұрынғы букмекер Мэнни Киммель осы кәсіпкерлікке венчурлық капитал ұсынды. Бірінші кезекте олар Рено мен Тахо көліндегі казиноларға барып, Торптың теориясын жергілікті блэкджек үстелдерінде сынады. Оның жазған кітабы 700 000-нан астам данада сатылды, бұл арнайы әдебиет үшін үлкен көрсеткіш. Осы көрсеткіш кітапты Нью-Йорк Таймс бестселлерлер тізіміне енгізді, бұл Киммельді ашуландырды, себебі оның тұлғасы кітапта Мистер Х ретінде жасырын жасырылған. Бұл зерттеу нәтижелері тікелей халыққа жеткен, академиялық сараптаудың қалыпты процесін толығымен айналып өткен сирек мысалдардың бірі. Ол сондай-ақ бүкіл экспериментті академиялық жаттығу деп есептегенін айтты. Оның командасының рулетка ойыны казинода киілетін компьютерді қолданудың алғашқы мысалы болды – бұл 1985 жылдың 30 мамырында Невада штатының құрылғылар заңы күшіне енгеннен кейін қазір заңсыз саналады. Бұл заң блэкджек пен рулеткаға арналған құрылғыларды бақылау мақсатында шұғыл шара ретінде қабылданды. Ол сондай-ақ "Торп санауын" әзірледі, бұл кейбір позициялардағы жеңіске жету мүмкіндігін есептеу әдісі. Эдвард О. Торптың "Настоящий Блэкджек" кітабы 1990 жылы Villa Crespo Software баспасынан жарық көрді.

Қор нарығы

1960 жылдардың соңынан бері Торп қор нарығындағы ықтималдық және статистика білімін қолданып, бағалы қағаздар нарығындағы баға аномалияларын анықтап, оларды пайдалану арқылы үлкен қор жинады. Эд Торп опция бағасы, Келли критерийі, статистикалық арбитраж стратегиялары (6 бөлімдік серия), және тиімсіз нарықтар туралы көптеген мақалалар жазды. 1991 жылы Торп Берни Мэдоффтың 2008 жылы алаяқтық екені дәлелденген, керемет инвестициялық табыстарына күдікпен қарады.