Кіріспе
Дерби зауыттары Англияның Дерби қаласында локомотивтер мен жылжымалы құрамды жобалау және құрастырумен айналысқан бірнеше британдық өндіріс орындарын біріктірген. Олардың алғашқысы – 1840 жыл шамасында Дерби станциясының артында ашылған үш жөндеу шеберханасы. Бұл Midland Railway Locomotive Works деп аталған өндіріс орынына дамыды, жергілікті халық оны «локо» деп білді, ал 1873 жылы өндіріс локомотивтер және жылжымалы құрамды жасауға бөлінді, жылжымалы құрамға қатысты жұмыстар Derby Carriage & Wagon Works деген жаңа орынға көшірілді. Ол өзінің алғашқы күндерінен бастап көптеген салаларда зерттеу және әзірлеме жұмыстарын жүргізіп келді, ал 1933 жылы Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолы LMS ғылыми зерттеу зертханасын ашты. 1964 жыл шамасында бұл жаңа Ұлыбритания теміржол зерттеу бөлімінің құрамына кірді, ол арнайы салынған Теміржол техникалық орталығында орналасқан, сондай-ақ онда Механикалық және Электрлік Инженерлік кафедрасы (DM&EE) және кейіннен Ұлыбритания теміржол инженерлік компаниясының бас кеңсесі де орналасқан.
Алғашқы жылдары
1840 жылы Солтүстік Мидленд темір жолы, Мидленд округтері темір жолы және Бирмингем мен Дерби темір жолы Дерби станциясының артында шеберханалар құрды. Мидленд округтерінің Ноттингемде локомотив депосы болғанымен, бастапқыда барлық үш желінің негізгі құрылтайлары Дербиде орналасқан сияқты. Бирмингем және Дерби темір жолының шеберханасы оның желісінің жанында, Лондон жолының үстінде салынды. Оның ұзындығы шамамен 43 метр, ені 13 метр болды, кіреберісінде үш жол және үш кең арка орналасқан, олар су резервуарының салмағын көтерді. Бір бұрышында темірші шеберханасы болды. Мидленд округтерінің депосы тікбұрышты пішіндес және солтүстікке қарай 244 метрге созылған. Оның жанында су және кокспен қамтамасыз ету қондырғылары, сондай-ақ локомотивтерді жөндеу шеберханалары орналасқан. Солтүстік Мидленд толыққанды жөндеу орталығына айналды, онда темірші, токарлық станоктар және басқа да машина құралдары болды. Бұл шеберханалар Фрэнсис Томпсон жобалаған алғашқы дөңгелек депомен байланысты. Оның екі жағында локомотивтер мен вагондарды жөндеу шеберханалары V тәрізді орналасқан. 1841 жылы локомотивтердің оттықтары арқылы шығатын ыстық газдармен байланысты мәселелер пайда болды, ал Солтүстік Мидленд жұмыскерлері Джордж Стивенсонға оның Ұзын қазандық локомотивін жобалауға көмектесті. Сол жылы Мидленд округтерінің локомотиві «Би» (бұрынғы «Ариэль») Самуэль Хиллздің түтінді сіңіретін құрылғысымен жабдықталды, бұл үкіметтің өз түтінін тазалау талабын орындауға бағытталған. Бұл тәжірибе оттықта кірпіштен арка жасау арқылы, кокстің орнына арзан көмірді пайдаланумен жалғасты, бірақ бастапқыда сәттілік болмады.
Мэтью Киртли
1844 жылы үш компания бірігіп, Мидленд теміржолын құрғанда, Дерби оның бас кеңсесіне айналды, ал шеберханалар бірігіп, Мидленд теміржолы локомотивтері цехына бірікті. Алдымен, олардың сатып алған әртүрлі локомотивтерінің стандартына қол жеткізу міндеті тұрды. Ол кезде локомотивтерді өндірушілер жобалап, жасаған, олардың өнімдерін пайдалану тәжірибесі жеткіліксіз болуы мүмкін еді. Бірінші локомотивтер мен вагондар жөндеушісі Мэтью Киртли болды, ол әртүрлі өндірушілерді өзінің жобалары бойынша жасауға көндірді және 1849 жылы 50 алты дөңгелекті жүк локомотивтері жеткізілді. 1847 жылы екінші дөңгелек үйді, соның ішінде шеберханалар мен жабдықтарды жақсартқаннан кейін, ол директорларды теміржолдың өз локомотивтерін жасауы керек деп сендірді. Жаңа құрылыс 1851 жылы «Дженни Линд» үлгісіндегі жолаушылар локомотивтерімен және стандартты жүк вагондарымен басталды. Содан кейін ол алты фут алты дюймдік жетек дөңгелектері бар үлкен «бірлік» локомотивін жасады. Мидленд өзінің барлық қажеттіліктерін өндіре алмады, локомотивтерін көбінесе жеке мердігерлерге өз жобалары бойынша жасатты. Бастапқыда Шарп Стюарт пен Стивенсон наразылық білдірді, ұзақ мерзімді жеткізу уақытын көрсетті, сондықтан Киртли өндірушінің өз жобаларын қабылдауға мәжбүр болды. Бірақ олардың сапасы жақсы болғандықтан, Фаулер оларға ұқсас тағы бірнеше локомотив жасады. 1861 жылы ол Лики Инклайн үшін әдеттегі бес емес, төрт футтық жетек дөңгелектері бар төрт көмекші локомотив жасады. Киртлидің алғашқы локомотиві қайта жасалған локомотив болды, бірақ ол кейіннен Кингс-Кроссқа пайдалану үшін алты, содан кейін тағы 15 локомотив жасады. 1852 жылы тағы бір үлкен дөңгелек үй салынды, ал 1890 жылы екі айналмалы дискісі бар үлкен тіктөртбұрышты локомотив депосы салынды. Бұл кезде кеңсеге айналған Солтүстік Мидлендтің бастапқы шеберханасы 1859–1860 жылдары бір қабатқа көтерілді, соған сәйкес сағат мұнарасының биіктігі де артты. Станцияның кіреберісінен алдына қарай ұзын жаяу өткелі салынды, бүгінде оның тек бір бөлігі ғана сақталған. 1893 жылы үшінші қабат салынды. Киртлидің 1859 жылғы тағы бір жетістігі – кірпіш арканы оттық есігінің дефлекторлық пластинасымен және желдеткішпен біріктіру арқылы көмірді тиімді жағу мәселесін шешу болды. Рельстердің тозуын зерттеуді Роберт Форестер Мушет жүргізді, ол Бессемер болаттан жасалған алғашқы екі бас рельсті жасады. Темір рельстер әдетте алты айға созылса, 1857 жылы Дерби станциясының жанында салынған болат рельстер 1873 жылға дейін қолданыста болды. Киртли сонымен қатар Уитворт жүйесіне негізделген шаблон мен өлшегіштер жүйесін енгізді. Темір біліктердің бұзылуы да мәселе тудырды. 1870–1871 жылдары Киртли зерттеу бағдарламасын бастады, нәтижесінде болат қолданысқа енгізілді. 1860 жылдардың соңына қарай шеберханалар соншалықты кеңейді, ол оларды қайта ұйымдастыруды жоспарлады; 1873 жылы ол станцияның артында қалған локомотивтер цехына және Оңтүстікке қарай, Литчерш-Лейн бойындағы Дерби вагон және вагон цехына бөлінді.
Сэмюэл Джонсон
Киртли 1873 жылы қызмет бабында қайтыс болды, соның нәтижесінде даму мен жақсы локомотивтердің құрметті мұрасын қалдырды, олардың кейбіреулері 80 жыл бойы қолданылды. Жұмысты қайта ұйымдастыру 1887 жылы оның ізбасары Сэмюэл Уэйт Джонсон тарапынан аяқталды, ал кареталар мен вагондар Томас Гетин Клейтонның бақылауына өтті. 1909 жылы Генри Фаулер бас механик болды. Келесі бес жыл бойы жаңарту жұмыстары жалғасты, содан кейін Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1914 жылдан бастап өндіріс соғысқа көмектесуге бағытталды, жыл соңына дейін он бір гаубица жасалды. Басқа да өндірістер сияқты, Дерби де көптеген снарядтар мен олардың компоненттерін өндірді. Бастапқыда аптасына 3000 данадан оқшаулағыш өндірілді, содан кейін автоматтандырылған жабдықтар орнатылып, өндіріс он есеге артты, бұл жұмысты негізінен 500-ге жуық әйел атқарды. Дегенмен, кейбір жаңа локомотивтер Мидлендтің өзінің қажеттіліктері үшін, ал кейбіреулері Мидленд және Ұлы Солтүстік бірлескен комитеті және Сомерсет және Дорсет бірлескен темір жолы үшін салынды. Олардың ішінде Сомерсет және Дорсет локомотивтері ерекше көзге түсті, бұл Дорсет жартастарында ауыр жүк тасымалдауға арналған локомотивтер класы, Мидленд стандарты бойынша өте үлкен. 1914 және 1925 жылдары екі партиямен 11 данасы салынды. 1911 жылы жаңа, қуатты локомотив жобаланып, екеуі салынды. 1917 жылы сериялы өндіріс басталды, алғашқы бірнеше жылда 192 дана, ал 1940 жылға дейін біріккеннен кейін тағы 580 дана салынды. Бұл кезеңнің тағы бір танымал локомотиві – Джеймс Клейтонның 1919 жылы Бирмингемнің оңтүстігіндегі Лики еңісінде пайдалану үшін жобалаған 0-10-0 "Лики Банкер" болды.
Джордж Хьюз
Соғыс кезінде темір жолдардың өзара іс-қимылы 1923 жылы Мидлендтің Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолының (London, Midland & Scottish Railway) құрамына кіруіне және бірігуге белсенді түрде көмектесті. Джордж Хьюз бас инженер-механик болып тағайындалды. Бірақ ол штаб-пәтерін Хорвичке орнатуды жөн көрді, онда ол әйгілі 2-6-0 "Хорвич крабтарын" (Horwich Crabs) құрастырды. 1925 жылы оның орнын Генри Фаулер, 1931 жылы Эрнест Лемон, ал 1932 жылы Уильям Станиер басты. Дегенмен, басты шиеленіс тудырған мәселе Мидлендтің кішкентай локомотивтерді пайдалану саясаты болды, жүктемеге қарай қосымша локомотивтерді қосу немесе көлбеу учаскелерде пайдалану. Бұл Мидлендтің теміржолдарының көбінесе тегіс болғандықтан, бұрын жақсы жұмыс істеген, бірақ пойыздар ауырлай бастады. Топтың тағы бір маңызды мүшесі – Лондон және Солтүстік-Батыс темір жолы (LNWR) Манчестерден солтүстікке қарайғы желілері үшін үлкен локомотивтерге бұрыннан инвестиция салған болатын. Мидлендтен әкелінген тағы бір бағыт – стандарттау, ол өзектік подшипниктер (axleboxes) жағдайында болашақтағы ауыр локомотивтер үшін қиындықтар тудырды. Мидлендтің 0-6-0 және 4-4-0 "Compounds" локомотивтерін шығару бұрынғысынша жалғасты, ал Хьюздің 4-6-0 локомотивтері Хорвич пен Крюде құрастырылды. Алайда, үлкенірек локомотивтерді жасау жоспарлары жүріп жатты, соның ішінде Ұлы Батыс темір жолынан (Great Western Railway) алынған Castle классы локомотиві Еустон мен Карлайл арасында сынақтан өтті. 1927 жылы Солтүстік Британдық локомотив компаниясы (North British Locomotive Company) 50 дана 4-6-0 локомотивін шығарды, ал 1930 жылы Дербиде тағы 20 локомотивтің құрастырылуы басталды.
Уильям Станиер
Уильям Станиер 1932 жылы компанияның құрамына кірмейтін, LMS-дегі түрлі құрамдас компаниялардың саясатына қатысы жоқ адам ретінде тағайындалды. Оның тағайындалуы, әрине, Мидленд жолдары мен құрылыстарын нығайтуға инвестиция салуға азаматтық инженерлерді ықпал етуді қамтитын көзқарастың өзгеруімен бірге жүрді. Крю LNWR-дан өте үлкен құю зауытын алды және ол өндірістің басым бөлігін сонда шоғырландырды. Орталық сурет кеңсесі Дербиде, Нельсон көшесінде қалды, ал 1933 жылы Лорд Стамп басшылығымен Дерби Лондон жолының батыс жағында LMS ғылыми зерттеу зертханасын құру арқылы ұлттық зерттеу орталығына айналды. Кез келген локомотив зауытының негізгі жұмысы – техникалық қызмет көрсету және жөндеу, бірақ Дерби Фаулердің 0-6-0 локомотивтерін жасауды жалғастырды және Креуге ұзақ өндіріс циклдарында көмектесті, әдетте Креуден келген құймаларды пайдалана отырып. Ол сондай-ақ Нельсон көшесіне жаңа жобаларда, соның ішінде LMS-тің дизельдік маневрлік локомотивтер саласындағы алғашқы жұмысына көмектесті. 1931 жылы ескі Мидленд темір жолының 1F класты 0-6-0 танк локомотивіне Дерби фирмасы Хаслам және Ньютон жасаған Дейви Паксман дизельдік қозғалтқышы және гидравликалық беріліс орнатылып, жаңартылды. 24 класс, 25 класс, 44 класс тікелей 45 және 46 класс локомотивтері ілесіп келді. 1962 жылы толық құрам жиналғаннан кейін жаңа өндіріс Крюде шоғырландырылды, бірақ Дерби Бейер, Пикок және Компания келісімшарттан босатуды сұрағанда тағы бір тапсырыс алды. 1966 жылы өндіріс тоқтаған кезде Дербиде 1000-нан астам дизельдік локомотив салынды. Одан кейін жаңадан салынған жалғыз машина 1977 жылы Advanced Passenger Train пойыз құрамы үшін алты электрлі, жүргізушісіз моторлық вагондар болды.
Жақында болған тарих
1964 жылы Ұлыбритания темір жолдары Британдық темір жол зерттеу бөлімін құрды, ол тікелей Британдық темір жол басқармасына (BRB) есеп берді. Бұл бөлім ескі LMS зерттеу ғимаратының қарама-қарсысындағы Лондон жолындағы жаңа Теміржол техникалық орталығына көшкен алғашқы мекеме болды, одан кейін BRB механикалық және электрлік инженерлік бөлімі (DM&EE) да көшірілді. 1969 жылы шеберханалар BR еншілес компаниясы British Rail Engineering Limited (BREL) болып қайта құрылды, оның бас кеңсесі де Теміржол техникалық орталығында орналасқан еді. 1990 жылы BREL Derby локомотив зауытының жабылуы жарияланды. Локомотив зауыты көбінесе бұзылып, зауыттың бір бөлігі Bombardier Transportation (Bombardier Derby Pride Park) компаниясы үшін доңғалақ жұбын (bogie) өндіруге пайдаланылды. 2001 жылы Bombardier компаниясы оны негізгі өндіріс орны деп белсе де, 2004 жылы доңғалақ жұбын өндіретін зауыттың жабылатыны хабарланды, себебі Еуропалық темір жол өнеркәсібінде артық өндіріс болды. Зауыт алаңы, бұрын Чэдсден тұйықтары мен газ зауыдының орналасқан жерімен бірге, Pride Park деп аталды, оның бір бөлігін Дерби округі футбол клубының Pride Park стадионы алып жатыр.
Дөңгелек үй
Мұрагерлік топтардың белсенділігінің арқасында, бастапқы Солтүстік Мидленд дөңгелек үйі, бастапқы Мидленд темір жолы кеңселері және бастапқы Мидленд округтерінің шеберханасы сақталды. (Бирмингем және Дербидегі шеберханалар шамамен 1870 жылы бұзылған.) Олар 2-санатты мүлік ретінде тіркелгенімен, уақыт өте келе тозығы жетіп, қараусыз қалды. Бір кезде "Waterman Railways" компаниясы оларды сатып алуға ниеттенгені туралы әңгімелер болды. Дегенмен, 2006 жылы Дерби колледжі оны қалалық кеңестен 1 фунтқа сатып алып, оны колледж кампусы ретінде пайдалану үшін 36 миллион фунт жұмсау жоспарлады. Қалпына келтіруге Мұра лотерея қоры мен Шығыс Мидлендс даму агенттігінен гранттар бөлінді. Кампус 2009 жылдың қыркүйегінде студенттерге есігін ашты. Жыл бойы Roundhouse бойынша экскурсиялар ұйымдастырылады. Локомотив құрастыру зауыты болмаса да, қаланың басқа аймақтарында бірнеше жеке компаниялар теміржол жұмыстарын жалғастыруда. Литчерч Лэйн вагон зауыты қазіргі иесі Alstom компаниясының электрлік пойыз құрамаларын шығарады. 2023 жылы компания тапсырыс жетіспеуіне байланысты зауытты жабуды жоспарлап отырғанын хабарлады.