Қолбасшы Ақ Адам Жүгірді

Кіріспе

Құс соғысшысы

Ақ Адам оны қуды (Mahr Itah Thee Dah Ka Roosh; шамамен 1858 – 2 маусым 1929) – Джордж Армстронг Кастердің 1876 жылғы Сиу және Солтүстік Шайендерге қарсы жорығындағы, кішкентай Бұғылы шайқасымен аяқталған Құс барлаушысы.

Қараушы ретінде қызмет ету

White Man Runs Him 1876 жылдың 10 сәуірінде Монтана территориясындағы Кроу агенттігінде алты айға 7-ші АҚШ жаяу әскеріне қатысты. 1876 жылдың 21 маусымында ол Кастердің 7-ші АҚШ атқыштар әскеріне алты Кроу жауынгері/барлаушысынан тұратын топтың бір бөлігі ретінде ауыстырылды, олардың ішінде барлаушылардың жетекшісі Гоес Ахед, Керли, Түнді Мокасин, Ақ Лебедь және Жарты Сары Жүз болды. Ол шайқасқа дейінгі күндері лейтенант Чарльз Варнум колоннасын барлаумен айналысты. 1876 жылдың 25 маусымының таңында ол және басқа Кроу барлаушылары Варнум мен Кастерді Кроу ұясына – Литтл Бигхорн/Роузбуд өзендерінің арасындағы биік нүктеге алып барды, онда Литтл Бигхорн аңғары шамамен 17 шақырым қашықтықтан көрінетін. Барлаушылар аңғардың түбіндегі лагерь көрінбесе де, үлкен жылқы тобын және таңертеңгі көптеген оттардың түтінін байқады. Кроу барлаушылары Кастерге лагерьдің өте үлкен екенін хабарлады. Дегенмен Кастер шабуылға дайындалды. Кастер 25 маусым таңында Сиу/Шайен жауынгерлерінің оның 650 адамдық әскерін байқаған деп алаңдады, және ол дереу шабуыл жасамаса, ауыл тұрғындары тарап кетеді, осылайша армия Сиу/Шайен күштерімен қақтығысу мүмкіндігінен айырылады. White Man Runs Himнің өзінің айтуынша, майор Маркус Рено колоннасын алдымен елді мекенге шабуыл жасауға жібергеннен кейін, Кастер Медициналық жол арнасы бойымен Сиу және Шайендерге қарсы шабуылдау үшін бет алды. White Man Runs Him айтуынша, ол және басқа Кроу барлаушылары Кастерді шайқасқа ертіп кетуге ниеттенген, бірақ олардың бас барлаушысы Митч Бойер оларға кері қайтып, аттарға қосылуға бұйрық берді. Басқа, көбірек әңгімелі нұсқада, Кроу барлаушылары Сиудің осындай үлкен күштеріне қарсы шайқаста өлуге дайын екендерін сезінді, сондықтан олар киімдерін шешіп, Кроу соғыс киімдерін киді. Кастер неліктен осылай істегенін сұрағанда, олар жауынгер ретінде өлуді қалайтындарын жауап берді. Кастер фатализм деп санаған нәрсеге ашуланып, оларды соңғы шайқасқа қатысудан бір сағат бұрын қызметтен босатып жіберді. White Man Runs Him, Гоес Ахед, Түнді Мокасин және Strikes That Bear (Арикара барлаушысы) бірге майор Реноға қосылу үшін биікке шықты. Олар қысқа уақытқа шайқасқа қатысты, бірақ аман қалды. Содан кейін ол полковник Джон Гиббон колоннасына қосылды.

White Man Runs Him enlisted on April 10, 1876 at the Crow Agency, Montana Territory, for six months in the 7th United States Infantry. On June 21, 1876, he was transferred to Custer's Seventh U. S. Cavalry as part of a contingent of six Crow warrior/scouts, including Goes Ahead, Curly, Hairy Moccasin, White Swan, and Half Yellow Face, the leader of the scouts. He scouted for Lt. Charles Varnum's column in the days preceding the battle. In the early morning hours of June 25, 1876, he and other Crow scouts accompanied Varnum and Custer to the Crow's Nest, a high point on the Little Bighorn/Rosebud Creek divide, from which the Little Bighorn valley could be viewed at a distance of about seventeen air miles. The scouts could see indications of a large horse herd and the smoke of many morning fires, though the encampment itself was hidden from view on the valley floor. The Crow scouts advised Custer that the encampment was very large. Custer prepared to attack, however. Custer was concerned that during the morning of June 25, Sioux/Cheyenne warriors had detected the presence of his 650 man force, and if he did not promptly attack, the villagers would scatter, thus denying the army the confrontation it sought with the Sioux/Cheyenne forces. According to White Man Runs Him's own accounts, after sending Major Marcus Reno's column to attack the settlement first, Custer headed down Medicine Trail Creek to engage the Sioux and Cheyenne. White Man Runs Him recounts that he and the other Crow scouts intended to follow Custer down into battle, but that their chief scout, Mitch Boyer, ordered them to rejoin the pack train instead. Another, more colorful version of the story relates that the Crow scouts were convinced they were about to die in battle against such a large force of Sioux, so they took off their uniforms and donned Crow war clothing. When Custer demanded to know why, they responded that they wished to die as warriors rather than soldiers. Custer was angered by what he perceived as fatalism and relieved them from further service about an hour before engaging in the final battle. White Man Runs Him retired to a ridge along with Goes Ahead, Hairy Moccasin, and Strikes That Bear (an Arikara scout) to join Major Reno. They were engaged briefly in battle, but survived the engagement. He then joined Colonel John Gibbon's column.

Кейінгі өмірі

Соғыстан кейін ол Монтана штатының Лодж Грасс маңындағы Кроу резервациясында өмір сүрді. Ол Джо Медисин Кроудың әкесінің әкесі болды, ол Кроу тайпасының тарихшысы және кейінірек шайқас туралы жазған тарихтарының негізі ретінде әкесінің әңгімелерін пайдаланды, сондай-ақ Монтана штатының Кроу тайпасында сайлау арқылы билікке келген алғашқы әйел Паулин Смоллдың әкесінің әкесі болды. Little Big Horn шайқасынан аман қалған адам ретінде ол өмірінің соңында белгілі бір деңгейде танымал болды, тіпті 1927 жылы Голливудта түсірілген "Қызыл жаушылар" фильмінде эпизодтық рөлде ойнады. Ақ Адам Жүгірді өмірінің қалған бөлігін Монтана штатының Үлкен Бұғы мүйізі аңғары аймағындағы Кроу резервациясында өткізді, ол атақты шайқас болған жерге жақын жерде орналасқан. Ол 1929 жылы сол жерде қайтыс болды.

Мұра

Ақ адам жүгіріп бара жатқан кісі Литтл Биг Хорн шайқасы жеріндегі зиратқа жерленген. Оның шайқас туралы айтқан әңгімесі К. Грэхамның "Кастер туралы аңыз" атты кітабында 20-24 беттерде келтірілген. Монтана штатындағы Лодж Грассқа жақын жердегі батпақты жер Бааишташилинкулуш Алааксуа ("Ақ адам оны жасырды") деп аталады. Оның атымен аталған шатқал Бааишташилинкулуш Исаласах те, сондай-ақ "Уайтманның арнасы" деп те белгілі.