Кіріспе

"Iko Iko" ("Ико Ико") – екі Марди Гра тайпасы арасындағы парад соқтығысуы және дәстүрлі қарсыласу туралы әңгімелейтін, көптеген орындаушыларға тиесілі Нью-Орлеанс әні. "Jock A Mo" деген бастапқы атаумен ән 1953 жылы Джеймс "Sugar Boy" Кроуфорд пен оның Cane Cutters тобының синглы ретінде шығарылған, бірақ хит-парадқа ілесе алмады. Ән алғаш рет 1965 жылы "Dixie Cups" тобының орындауында танымал болды, олар "Iko Iko" әнімен халықаралық деңгейде сәттілікке жетті. 1967 жылы Кроуфорд пен "Dixie Cups" арасындағы сот ісінің шешімі бойынша, үшеуіне әннің авторлығына үлесі берілді. 1972 жылы доктор Джон "Iko Iko" әнінің өзіндік нұсқасымен шағын хитке ие болды. Бұл ән 1977 жылдың мамырынан 1995 жылдың шілдесіне дейін Grateful Dead тобының концерттерінде 185 рет орындалды. 2013 жылы олар "Record Store Day" акциясы аясында шыққан "Side By Side" синглінің бір жағына концерттік нұсқасын, ал екінші жағына доктор Джон мен "Dixie Cups" әндерін жазды. Австралиялық әртіс Рольф Харрис 1965 жылы осы әнді орындады. Ұлыбританияда 1982 жылы шотланд әншісі Наташа Ингленд жазған нұсқасы топ-10-ға енді. "Iko Iko" әні тағы екі рет халықаралық хитке айналды: 1989 жылдың маусымында "Belle Stars" тобының орындауында және 2001 жылы "Captain Jack" тобының орындауында. Папуа-Жаңа Гвинеялық әртіс Джастин Веллингтонның "Iko Iko (My Bestie)" атты жаңа өңдеуі, Соломон аралдарынан келген "Small Jam" дуэтінің қатысуымен, 2021 жылы TikTok челленджінің сәтті өтуінен кейін халықаралық хитке айналды.

Өмірбаян

Әнді бастапқыда 1953 жылғы қарашада Джеймс Кроуфорд "Sugar Boy and his Cane Cutters" деген атпен Checker Records (Checker 787) лейблінде жазды және жеке ән ретінде шығарды. Әнге Дэйв Ласти тенор саксофонда ойнайды. Кроуфордтың ән нұсқасы хит-парадқа ілеспеді. Оқиғада бір топ үндістердің бақылаушысы ("шпион бала") екінші "тайпаның" "желбіреушісін" немесе ту ұстаушысын кездестіреді. Ол "туды өртеп жіберемін" деп угроза жасайды. Кроуфорд Марди Гра үндістерінің айтқан сөздерін әнге қосты. Кроуфорд өзі сөздердің мағынасын білмейтінін, ал бастапқыда "Chock a mo" деп айтқанын, бірақ Chess Records және Checker Records президенті Леонард Чесс оны дұрыс естімей, жазбаға "Jock a mo" деп қате түсіргенін айтады.

Өмірбаян

The Dixie Cups нұсқасы Нью-Йорк қаласындағы студияда жоспарланбаған джем сессиясының нәтижесі болды, онда олар "Iko Iko" әнінің спонтандық нұсқасын орындады, алюминий орындыққа барабан таяқтарымен, студиялық күлданмен және Кока-кола бөтелкесімен ырғақ қосты. Продюсерлер тректі тазартып, әнге қосалқы вокалдар, бас және барабандар қосып болғаннан кейін, сингл 1965 жылдың наурыз айында жарық көрді. The Dixie Cups 1965 жылдың мамыр айында "Iko Iko" әнімен халықаралық деңгейде танымал болды. Ән Billboard Hot 100 чартында 20-орынға дейін көтеріліп, Топ 100-де 10 апта бойы тұрды. Сондай-ақ, ән Ұлыбритания сингл чартында 23-орынды, ал R&B чартында 20-орынды иеленді. Канадада "Iko Iko" RPM чартында 26-орынға жетті. Бұл 1964 жылдың тамызында Red Bird Records лейблымен шығарылған Chapel of Love дебюттік студиялық альбомынан алынған үшінші сингл болды. The Dixie Cups "Iko, Iko" әнін Хокинс әпкелерінің әжесінен естігеннен үйренген. The Dixie Cups екі композицияның ұқсас екенін жоққа шығарса да, сот процесі 1967 жылы Кроуфордтың "Iko Iko" әніне авторлық құқығы немесе меншігі жоқ екенін, бірақ АҚШ-та радиодағы сияқты қоғамдық орындалулары үшін 25% үлеске ие болуымен аяқталды. Екі жазбаны салыстыру екі әннің ортақ лирикасы мен мелодиясын көрсетеді, бірақ аранжировкалар темп, аспаптар және гармония жағынан ерекшеленеді. Кроуфордтың келісімге келуіне себеп – жылдар бойы роялтисіз жүргізілген сот таластары болды. Соңында ол: "Мен өзімнің лайықты үлесімді аламын-алам жоғын білмеймін. Бірақ бір нәрсенің 50 пайызы, ештеңенің 100 пайызынан жақсырақ" деді. Джо Джонс "Iko Iko" әнін Солтүстік Америкадан тыс жерлерде пайдалануға сәтті лицензия алды. The Dixie Cups Джо Джонсқа қарсы сотқа шағым түсірді. Сот процесі Жаңа Орлеанда өтті, ал The Dixie Cups-ты танымал музыка адвокаты Орен Варшавский Федералды судья Питер Бир алдында өкілдік етті. 2002 жылдың 6 наурызында қазылар алқасы бірауыздан The Dixie Cups-ты "Iko Iko" әнінің жалғыз авторлары деп танып, оларға талап еткеннен көп ақша төледі.

Өмірбаян

Нью-Орлеан әншісі және пианист Доктор Джон 1972 жылы өзінің бесінші студиялық альбомы Dr. John's Gumbo үшін "Iko Iko" әнін орындады. 1972 жылдың наурыз айында Atco Records лейблында сингл ретінде жарық көрген әннің оның нұсқасы Billboard Hot 100 чартында 71-орынға ие болды. Оны Джерри Векслер және Гарольд Баттист продюсерлік етті. "Iko Iko" әнінің тарихын Доктор Джон 1972 жылғы Dr. John's Gumbo альбомының сыртқы жазбаларында баяндайды, онда ол Нью-Орлеан R&B классикаларын орындайды:

Ән 1950 жылдардың басында Нью-Орлеан әншісі Джеймс Кроуфорд, Sugar Boy & the Cane Cutters есімімен танымал болған, жазған және орындаған. 1960 жылдары ол Джерри Лейбер мен Майк Столлердің Red Bird Records лейблында Dixie Cups тобымен жазылды, бірақ біз мұнда Sugar Boy-дың түпнұсқасын қолданамыз. Топта сонымен қатар фортепианода Профессор Лонгхейр, Джейк Майлз, Биг Бой Майлз, гитарада Ирв Баннистер және барабанда Юджин 'Бонс' Джонс болды. Топ Чипака Шавиз деп те белгілі болды. Әннің бастапқы атауы "Jockamo" болды, және онда креол диалектісінің көптеген элементтері бар. "Jockamo" ескі мифологияда "қалпына келтіруші" деген мағынаны білдіреді. Бұл Марди Гра музыкасы, ал Шавиз – Марди Гра мерекесінде әртүрлі үндістер киімімен безенген көптеген топтардың бірі болды. Бұл тайпалар бұрын Клейборн авенюінде жиналатын, мерекелік шараларға дайындалып, Mardi Gras кезінде өзінің ерекше стилімен "екінші қатарда" билейтін. Аталған жерлер қазір автожолға айналғандықтан, бұл дәстүр тоқтатылды. Тайпалар – жыл бойы Марди Граға дайындалатын, костюмдерін жинап, бірге тұратын әлеуметтік клубтар сияқты еді. Олардың көптеген мүшелері музыканттар, құмар ойыншылар, алаяқтар және кәсіпкерлер болды. Доктор Джон, өзінің рөлінде, әнді 1981 жылдың 22 мамырындағы канадалық SCTV комедиялық шоуының эпизодында "Полинезия қаласы" фильмінде орындайды. Доктор Джон 2008 жылы Нью-Орлеанда өткен NBA All-Star ойынының үзілісінде және 2014 жылы тағы да осы әнді орындады.

Чарттағы өнімділік

График (1972) Жоғары жағдай U. S. Billboard Hot 100 71

Өмірбаян

Ұлыбританиядағы ең сәтті чарт нұсқасын шотланд әншісі Наташа (толық аты Наташа Англия) жазды, оның нұсқасы 1982 жылы Ұлыбритания синглдер тізімінде 10-орынға жетті. Наташаның синглі 19 маусымда аяқталған аптаның ресми синглдер тізіміндегі Топ 40-қа "Iko Iko" әнінің екі бәсекелес нұсқасының бірі ретінде енді, нәтижесінде Наташа 24-орында болды, бұл Stiff Records лейблінде The Belle Stars шығарған нұсқадан он бір орын жоғары. Ән сонымен қатар Ирландия, Израиль және Жаңа Зеландияда да жоғары көрсеткіштерді көрсетті. Синглді Том Ньюман өндірді. Синглдің ремиксі 2007 жылы шықты, ал Наташаның нұсқасы 2014 жылы қайта жанданды, ол 2014 жылғы ең табысты итальяндық фильмнің ("Un Boss in Salotto" – "Қонақ бөлмедегі босс") саундтрегіне енгізілді.

Өмірбаян

1989 жылы британдық қыздар тобы Belle Stars "Iko Iko" әнін қайта орындап, АҚШ хит-парадтарында танымал болды. Том Круз бен Дастин Хоффманның басты рөлдерде ойнаған "Дождь адам" фильмінің саундтрегіне енгеннен кейін, наурыз айында "Billboard Hot 100" хит-парадында 14-орынға жетті. Сингл Capitol Records лейбелімен шығарылды. Олардың әні 1988 жылғы фильмнің басында қолданылды. Бұл ән алғаш рет 1982 жылы Ұлыбританияда Stiff Records арқылы сингл ретінде жарық көрді, маусым айында Ұлыбритания сингл чартында 35-орынға ие болды. Тректі Брайн Тенч өндірді, сонымен қатар бұл ән топтың "The Belle Stars" деп аталатын тұңғыш альбомына енді, ол Ұлыбритания альбомдар чартында 15-орынға көтерілді. Ал "Масқара" фильмінде 2009 жылы пайда болды.

Музыкалық бейне

Синглді жарнамалау үшін музыкалық видео қолданылды. Музыкалық видеода «Жаңбыр адамы» фильмінің эпизодтары көрсетілген, сондай-ақ Belle Stars тобының әншісі Дженни МакКеоун көк түсті әуеше аспаптармен әшекейленген қара киіммен және ақшыл сары өрімдермен бейнеленген. Дженниге түрлі-түсті киімдердегі төрт биші қыз және бір биші жігіт, көңілсіз ер адамды көндіруге тырысады. Түпнұсқа музыкалық видеода 1989 жылғы ремикс қолданылған, ол Лин Коллинздің «Ойлап көр» әнінен «Woo! Yeah!» үлгісін қамтиды. Көпірде «Thunderbirds» телесериалының «Рикошет» эпизодынан алынған бір шумақ та ремиксте естіледі.

Өмірбаян

Неміс еуроданс тобы Captain Jack 2001 жылы төртінші студиялық альбомы "Top Secret" үшін "Iko Iko" әнінің кавер нұсқасын жазды. Ол E Park Records лейблы арқылы жарық көрді. Синглды Удо Нибергалл және Эрик Снео өндірді. Captain Jack-тің нұсқасы бірнеше елде сәтті болды, Германияда 22-орынға, Швейцарияда 62-орынға, ал Австрияда 16-орынға дейін көтерілді.

Өмірбаян

Папуа-Жаңа Гвинеялық әнші Джастин Веллингтон 2017 жылы Соломон аралдарының Small Jam тобымен бірге "Iko Iko" әнінің өзіндік нұсқасын жазды. Бұл ән түпнұсқасын қайта орындау емес, қайта жаңарту болды. Трек 2019 жылдың 3 маусымында Sony Music UK арқылы жарық көрді және 2021 жылы TikTok әлеуметтік желісінде кеңінен таралғаннан кейін танымал бола бастады. Бұл нұсқада кейбір шумақтардың мәтіні өзгертілген, сонымен қатар жаңа музыкалық бөлімдер қосылған, бірақ ән хоры өзгеріссіз қалды. Кейіннен бұл ән TikTok биімен бірге Fortnite Battle Royale видео ойынына енгізілді. Трек көптеген елдерде халықаралық чарттарда жоғары нәтижелер көрсетті.

Аудармалар

Тіл білімі мамандары мен тарихшылар осы мәнсіз көрінетін хордың пайда болуына қатысты әртүрлі нұсқалар ұсынады, сөздердің әр түрлі мәдениеттердің қосындысынан құралған болуы мүмкін екенін айтады.

Батыс Африка тілдерінен

2009 жылы OffBeat журналында жарияланған мақаласында Ганалық әлеуметтік лингвист Эвершед Амузу хордың "әлдеқашан Батыс Африкаға тән" екенін, аймақтың дыбыстық үлгілерін көрсететінін айтты. Ол "айеко" фразасының – көбінесе "айеко, айеко" деп қайталанып айтылатынын атап өтеді. Бұл қазіргі Того, Гана және Бениндегі акан және эве халықтары арасында "жақсы жасадың" немесе "құттықтау" мағынасын беретін танымал ұран. Екі топ та жиі құл саудасына қатысты, көбінесе Гаити арқылы Луизианаға жеткізілді. Эве халқы ерекше атаққа ие, олар Гаитиге және содан кейін Нью-Орлеанға Водун сияқты Батыс Африка мәдениетінің ықпалын әкелді. Музыктанушы Нед Сублет хордың Гаитидегі құлдар мәдениетінен бастау алған болуы мүмкін деген пікірді қолдайды, себебі Марди Гра үндістерінің ырғақтары Гаитидің Ката ырғағынан айыру қиын. Ол сондай-ақ, Якимоның құл саудасының алғашқы жылдарында Гаитиде тұрған таино халқы арасында жиі кездесетін есім екенін көрсетті.