Кіріспе

Тамақ дайындау саласын зерттейтін академиялық пән. Тамақ технологиясы – тамақ ғылымдарының тамақ өнімдерін өндіру, сақтау, сапаны бақылау және зерттеу-әзірлеумен айналысатын саласы. Тамақ технологиясы бойынша алғашқы ғылыми зерттеулер тамақ өнімдерін сақтауға бағытталған. Николас Апперттің 1810 жылы консервілеу процесін жасауы – шешуші оқиға болды. Сол кезде бұл процеске консервілеу демеген, ал Апперт өзінің процесінің қалай жұмыс істейтінін толық білмегенімен, консервілеу тамақ сақтау техникасына зор әсер етті. Луи Пастердің 1864 жылы шараптың бұзылуы жөніндегі зерттеулері және оның бұзылудан қалай сақтануға болатынын сипаттауы – ғылыми білімді тамақ өңдеуге қолданудың алғашқы қадамы болды. Пастер шараптың бұзылуын зерттеуден өзге, алкоголь, сірке су, шарап және сыра өндірісін, сондай-ақ сүттің қышқылдануын зерттеді. Ол сүт және сүт өнімдерін қыздыру арқылы тамақ өнімдерінің бұзылуын және ауру тудыратын микроорганизмдерді жоятын пастерлеу процесін жасады. Тамақ технологиясын зерттеу барысында Пастер бактериология және қазіргі заманғы профилактикалық медицинаның негізін салды.

Даму

Азық-түлік технологиясының дамуы азық-түлікпен қамтамасыз етуге зор үлес қосты және әлемді өзгертіп жіберді. Осы дамулардың кейбіреулері:
Жедел дайындалатын сүт ұнтағы – Жедел сүт ұнтағы қайта суландырылатын жаңа өнімдердің негізіне айналды. Бұл процесте ұнтақталған өнімнің беткі ауданы спреймен кептірілген сүт ұнтағын ішінара суландыру арқылы ұлғаяды. Мұздату арқылы кептіру – Мұздату арқылы кептірудің алғашқы қолданылуы, басымдықпен, фармацевтикалық өнеркәсіпте болған; алайда, осы процестің табысты, кең ауқымды өнеркәсіптік қолданылуы кофеді үздіксіз мұздату арқылы кептіруді дамыту болды. Жоғары температурадағы қысқа уақытты өңдеу – Бұл процестер көбінесе жылдам қыздыру және салқындату, салыстырмалы түрде жоғары температурада қысқа уақытқа ұстау және стерильді ыдыстарға асептикалық жағдайда толтыру сипатталады. Кофе мен шайды кофеинсіз ету – Кофеинсіз кофе мен шай алғаш рет 1900 жылдар шамасында Еуропада коммерциялық негізде өндірілді. Процес АҚШ патенті 897,763-те сипатталған. Жасыл кофе дәндері дәндерден кофеинді жою үшін су, жылу және еріткіштермен өңделеді. Процестің оңтайландырылуы – Азық-түлік технологиясы қазір тағам өндірісін тиімдірек етуге мүмкіндік береді, майды үнемдейтін технологиялар әртүрлі формаларда қолжетімді. Өндіріс әдістері мен методологиясы да күрделене түсті. Асептикалық қаптама – коммерциялық тұрғыдан стерильді өнімді стерильді ыдысқа толтыру және қайта жұғудың алдын алу үшін ыдыстарды герметикалық түрде жабу процесі. Осының нәтижесінде, өнім бөлме температурасында сақтауға жарамды болады. Тағамды сәулелендіру – тағам мен тағам қаптамасын иондаушы сәулелендіруге ұшырату процесі, бұл процесте тағамның бұзылуына және тағам арқылы берілетін ауруларға себеп болатын микроорганизмдерді тиімді түрде жоюға және өнімнің пісуін тежеуге, сондай-ақ сақтау мерзімін ұзартуға мүмкіндік береді. Этиленді өсімдік гормоны ретінде пайдаланатын коммерциялық жеміс пісіру бөлмелері. Тағам жеткізу – Әдетте тапсырыс мейрамхананың немесе азық-түлік дүкенінің веб-сайты немесе мобильді қосымшасы арқылы, немесе тағам жеткізу компаниясы арқылы жасалады. Тапсырыс берілген тағам әдетте клиенттің үйіне қораптарда немесе қаптарда жеткізіледі.

Жаңа технологиялар

Тамақ өнеркәсібіндегі инновациялар, мысалы, шикізатты өңдеу технологияларының жаңа түрлері, өнімдерді қаптау және жаңа тағамдық қоспаларды қамтуы мүмкін. Жаңа шешімдерді қолдану микроорганизмдердің әсерінен, тағамдық ингредиенттердің тотығуынан, ферменттік және ферменттік емес реакциялардан туындайтын қолайсыз өзгерістерді азайтуға немесе тоқтатуға мүмкіндік береді. Бұдан өзге, тағам құрамының жақсаруы арқасында, соның ішінде органолептикалық қасиеттерінің өзгеруі, тағамды қабылдау сезімі мен оны жеуден алынатын ләззаттың артуына байланысты, дені сау және қоректік құндылығы жоғары тағамдарды ұсынуға болады. XXI ғасырда пайда болған жаңа технологияларға жасушалық шаруашылық, әсіресе мәдениетте өсірілген ет, 3D тағам басып шығару және жәндіктердің ақуызын пайдалану жатады.

Алмастырушы ақуыз көздері

2050 жылға қарай әлем халқы 9,7 миллиардқа жетеді деп болжанып отыр, сондықтан тұрақты, қоректі және қоршаған ортаға зиян келтірмейтін балама ақуыз көздеріне шұғыл қажеттілік туындап отыр. Өсімдік негізді ақуыздар жануар текті ақуыздарға қарағанда аз ресурстарды қажет ететіндіктен және парниктік газдардың шығарылымын азайтатындықтан, күнделікті танымал болып келеді. Beyond Meat және Impossible Foods сияқты компаниялар дәстүрлі ет өнімдерінің дәмі мен текстурасын қайталайтын өсімдік негізді ет баламаларын жасап шығарды.

Тамақ қалдықтарын азайту

Әлемде өндірілетін азық-түліктің шамамен үштен бірі ысырапқа кетеді. Осы мәселені шешу үшін жаңа тағамдық технологиялар жасалып жатыр. Мысалы, Apeel Sciences компаниясы жемістер мен көкөністердің сақталу мерзімін ұзартатын, олардың бүлінуін және ысырапты азайтатын жеуге жарамды қаптаманы ойлап тапты.

Тұтынушылардың қабылдауы

Тарихи тұрғыдан алғанда, тұтынушылар азық-түлік технологияларына аз назар бөлді. Бүгінде азық-түлік өндірісінің тізбегі ұзақ және күрделі, ал азық-түлік технологиялары әртүрлі. Осының салдарынан тұтынушылар азық-түлік сапасын анықтайтын факторларға көз жеткізе алмайды және оларды түсіну оларға қиындық тудырады. Қазір тағам өнімдерін қабылдау көбінесе тағаммен байланысты қабылданған пайда мен тәуекелдерге байланысты. Тағам өңдеу технологияларына қатысты халықтың пікірі маңызды. Әсіресе, инновациялық тағам өңдеу технологиялары тұтынушылар тарапынан тәуекелді деп қарастырылады. Әртүрлі азық-түлік технологияларын қабылдау деңгейі әртүрлі. Пастеризация кеңінен танылып, қабылданыс тапқан болса, жоғары қысыммен өңдеу және тіпті микротолқынды пештер жиі қауіпті деп саналады. Hightech Europe жобасының зерттеулері көрсеткендей, дәстүрлі технологиялар инновациялық технологияларға қарағанда жақсы қабылданады. Тұтынушылар инновациялық тағамдық технологияларға қатысты көзқарастарын үш негізгі арна арқылы қалыптастырады: біріншіден, технологиямен байланысты тәуекелдер мен пайдалар туралы білім немесе сенімдер арқылы; екіншіден, жеке тәжірибелеріне негізделген көзқарастар арқылы; үшіншіден, жоғары деңгейдегі құндылықтар мен сенімдерді қолдану арқылы. Көптеген ғалымдар тұтынушылардың қабылдауын анықтайтын маңызды факторлардың бірі ретінде тәуекел мен пайда арасындағы қарым-қатынасты қарастырады, бірақ кейбір зерттеушілер тұтынушылардың қабылдауында пайданы қабылдаудың (тәуекелге қарағанда) үлкен рөл атқаратынын айтады. Роджерс (2010) тұтынушылардың жаңа технологияны қабылдаудағы айырмашылықтарды түсіндіретін бес маңызды критерийді анықтайды: күрделілік, үйлесімділік, салыстырмалы артықшылық, сынап көру мүмкіндігі және байқау мүмкіндігі. Инновациялық технологияларды қабылдауды жақсарту үшін осы жаңа технологиялық процестер туралы эмоционалды емес және түйінделген ақпарат беру қажет. HighTech жобасы сондай-ақ жазбаша ақпараттың аудиовизуалды ақпаратқа қарағанда тұтынушыларға күштірек әсер ететінін көрсетеді.

Ескертпелер мен сілтемелер

Ханс Юрген Бэсслер мен Фрэнк Леманн: "Қоршау технологиясы: Фармацевтикалық және азық-түлік өнеркәсібіндегі прогресс". Спрингер, Берлин, 2013 жыл.