Кіріспе
Тамақ дайындау саласын зерттейтін академиялық пән. Тамақ технологиясы – тамақ ғылымдарының тамақ өнімдерін өндіру, сақтау, сапаны бақылау және зерттеу-әзірлеумен айналысатын саласы. Тамақ технологиясы бойынша алғашқы ғылыми зерттеулер тамақ өнімдерін сақтауға бағытталған. Николас Апперттің 1810 жылы консервілеу процесін жасауы – шешуші оқиға болды. Сол кезде бұл процеске консервілеу демеген, ал Апперт өзінің процесінің қалай жұмыс істейтінін толық білмегенімен, консервілеу тамақ сақтау техникасына зор әсер етті. Луи Пастердің 1864 жылы шараптың бұзылуы жөніндегі зерттеулері және оның бұзылудан қалай сақтануға болатынын сипаттауы – ғылыми білімді тамақ өңдеуге қолданудың алғашқы қадамы болды. Пастер шараптың бұзылуын зерттеуден өзге, алкоголь, сірке су, шарап және сыра өндірісін, сондай-ақ сүттің қышқылдануын зерттеді. Ол сүт және сүт өнімдерін қыздыру арқылы тамақ өнімдерінің бұзылуын және ауру тудыратын микроорганизмдерді жоятын пастерлеу процесін жасады. Тамақ технологиясын зерттеу барысында Пастер бактериология және қазіргі заманғы профилактикалық медицинаның негізін салды.
branch of food science
Food technology is a branch of food science that addresses the production, preservation, quality control and research and development of food products. Early scientific research into food technology concentrated on food preservation. Nicolas Appert's development in 1810 of the canning process was a decisive event. The process wasn't called canning then and Appert did not really know the principle on which his process worked, but canning has had a major impact on food preservation techniques. Louis Pasteur's research on the spoilage of wine and his description of how to avoid spoilage in 1864, was an early attempt to apply scientific knowledge to food handling. Besides research into wine spoilage, Pasteur researched the production of alcohol, vinegar, wines and beer, and the souring of milk. He developed pasteurization – the process of heating milk and milk products to destroy food spoilage and disease producing organisms. In his research into food technology, Pasteur became the pioneer into bacteriology and of modern preventive medicine.
Даму
Азық-түлік технологиясының дамуы азық-түлікпен қамтамасыз етуге зор үлес қосты және әлемді өзгертіп жіберді. Осы дамулардың кейбіреулері:
Жедел дайындалатын сүт ұнтағы – Жедел сүт ұнтағы қайта суландырылатын жаңа өнімдердің негізіне айналды. Бұл процесте ұнтақталған өнімнің беткі ауданы спреймен кептірілген сүт ұнтағын ішінара суландыру арқылы ұлғаяды. Мұздату арқылы кептіру – Мұздату арқылы кептірудің алғашқы қолданылуы, басымдықпен, фармацевтикалық өнеркәсіпте болған; алайда, осы процестің табысты, кең ауқымды өнеркәсіптік қолданылуы кофеді үздіксіз мұздату арқылы кептіруді дамыту болды. Жоғары температурадағы қысқа уақытты өңдеу – Бұл процестер көбінесе жылдам қыздыру және салқындату, салыстырмалы түрде жоғары температурада қысқа уақытқа ұстау және стерильді ыдыстарға асептикалық жағдайда толтыру сипатталады. Кофе мен шайды кофеинсіз ету – Кофеинсіз кофе мен шай алғаш рет 1900 жылдар шамасында Еуропада коммерциялық негізде өндірілді. Процес АҚШ патенті 897,763-те сипатталған. Жасыл кофе дәндері дәндерден кофеинді жою үшін су, жылу және еріткіштермен өңделеді. Процестің оңтайландырылуы – Азық-түлік технологиясы қазір тағам өндірісін тиімдірек етуге мүмкіндік береді, майды үнемдейтін технологиялар әртүрлі формаларда қолжетімді. Өндіріс әдістері мен методологиясы да күрделене түсті. Асептикалық қаптама – коммерциялық тұрғыдан стерильді өнімді стерильді ыдысқа толтыру және қайта жұғудың алдын алу үшін ыдыстарды герметикалық түрде жабу процесі. Осының нәтижесінде, өнім бөлме температурасында сақтауға жарамды болады. Тағамды сәулелендіру – тағам мен тағам қаптамасын иондаушы сәулелендіруге ұшырату процесі, бұл процесте тағамның бұзылуына және тағам арқылы берілетін ауруларға себеп болатын микроорганизмдерді тиімді түрде жоюға және өнімнің пісуін тежеуге, сондай-ақ сақтау мерзімін ұзартуға мүмкіндік береді. Этиленді өсімдік гормоны ретінде пайдаланатын коммерциялық жеміс пісіру бөлмелері. Тағам жеткізу – Әдетте тапсырыс мейрамхананың немесе азық-түлік дүкенінің веб-сайты немесе мобильді қосымшасы арқылы, немесе тағам жеткізу компаниясы арқылы жасалады. Тапсырыс берілген тағам әдетте клиенттің үйіне қораптарда немесе қаптарда жеткізіледі.
Instantized Milk Powder – Instant milk powder has become the basis for a variety of new products that are rehydratable. This process increases the surface area of the powdered product by partially rehydrating spray dried milk powder. Freeze drying – The first application of freeze drying was most likely in the pharmaceutical industry; however, a successful large scale industrial application of the process was the development of continuous freeze drying of coffee. High Temperature Short Time Processing – These processes, for the most part, are characterized by rapid heating and cooling, holding for a short time at a relatively high temperature and filling aseptically into sterile containers. Decaffeination of Coffee and Tea – Decaffeinated coffee and tea was first developed on a commercial basis in Europe around 1900. The process is described in U. S. patent 897,763. Green coffee beans are treated with water, heat and solvents to remove the caffeine from the beans. Process optimization – Food Technology now allows production of foods to be more efficient, Oil saving technologies are now available on different forms. Production methods and methodology have also become increasingly sophisticated. Aseptic packaging – the process of filling a commercially sterile product into a sterile container and hermetically sealing the containers so that re infection is prevented. Thus, this results into a shelf stable product at ambient conditions. Food irradiation – the process of exposing food and food packaging to ionizing radiation can effectively destroy organisms responsible for spoilage and foodborne illness and inhibit sprouting, extending shelf life. Commercial fruit ripening rooms using ethylene as a plant hormone. Food delivery – An order is typically made either through a restaurant or grocer's website or mobile app, or through a food ordering company. The ordered food is typically delivered in boxes or bags to the customer's doorsteps.
Жаңа технологиялар
Тамақ өнеркәсібіндегі инновациялар, мысалы, шикізатты өңдеу технологияларының жаңа түрлері, өнімдерді қаптау және жаңа тағамдық қоспаларды қамтуы мүмкін. Жаңа шешімдерді қолдану микроорганизмдердің әсерінен, тағамдық ингредиенттердің тотығуынан, ферменттік және ферменттік емес реакциялардан туындайтын қолайсыз өзгерістерді азайтуға немесе тоқтатуға мүмкіндік береді. Бұдан өзге, тағам құрамының жақсаруы арқасында, соның ішінде органолептикалық қасиеттерінің өзгеруі, тағамды қабылдау сезімі мен оны жеуден алынатын ләззаттың артуына байланысты, дені сау және қоректік құндылығы жоғары тағамдарды ұсынуға болады. XXI ғасырда пайда болған жаңа технологияларға жасушалық шаруашылық, әсіресе мәдениетте өсірілген ет, 3D тағам басып шығару және жәндіктердің ақуызын пайдалану жатады.
Алмастырушы ақуыз көздері
2050 жылға қарай әлем халқы 9,7 миллиардқа жетеді деп болжанып отыр, сондықтан тұрақты, қоректі және қоршаған ортаға зиян келтірмейтін балама ақуыз көздеріне шұғыл қажеттілік туындап отыр. Өсімдік негізді ақуыздар жануар текті ақуыздарға қарағанда аз ресурстарды қажет ететіндіктен және парниктік газдардың шығарылымын азайтатындықтан, күнделікті танымал болып келеді. Beyond Meat және Impossible Foods сияқты компаниялар дәстүрлі ет өнімдерінің дәмі мен текстурасын қайталайтын өсімдік негізді ет баламаларын жасап шығарды.
Тамақ қалдықтарын азайту
Әлемде өндірілетін азық-түліктің шамамен үштен бірі ысырапқа кетеді. Осы мәселені шешу үшін жаңа тағамдық технологиялар жасалып жатыр. Мысалы, Apeel Sciences компаниясы жемістер мен көкөністердің сақталу мерзімін ұзартатын, олардың бүлінуін және ысырапты азайтатын жеуге жарамды қаптаманы ойлап тапты.
Тұтынушылардың қабылдауы
Тарихи тұрғыдан алғанда, тұтынушылар азық-түлік технологияларына аз назар бөлді. Бүгінде азық-түлік өндірісінің тізбегі ұзақ және күрделі, ал азық-түлік технологиялары әртүрлі. Осының салдарынан тұтынушылар азық-түлік сапасын анықтайтын факторларға көз жеткізе алмайды және оларды түсіну оларға қиындық тудырады. Қазір тағам өнімдерін қабылдау көбінесе тағаммен байланысты қабылданған пайда мен тәуекелдерге байланысты. Тағам өңдеу технологияларына қатысты халықтың пікірі маңызды. Әсіресе, инновациялық тағам өңдеу технологиялары тұтынушылар тарапынан тәуекелді деп қарастырылады. Әртүрлі азық-түлік технологияларын қабылдау деңгейі әртүрлі. Пастеризация кеңінен танылып, қабылданыс тапқан болса, жоғары қысыммен өңдеу және тіпті микротолқынды пештер жиі қауіпті деп саналады. Hightech Europe жобасының зерттеулері көрсеткендей, дәстүрлі технологиялар инновациялық технологияларға қарағанда жақсы қабылданады. Тұтынушылар инновациялық тағамдық технологияларға қатысты көзқарастарын үш негізгі арна арқылы қалыптастырады: біріншіден, технологиямен байланысты тәуекелдер мен пайдалар туралы білім немесе сенімдер арқылы; екіншіден, жеке тәжірибелеріне негізделген көзқарастар арқылы; үшіншіден, жоғары деңгейдегі құндылықтар мен сенімдерді қолдану арқылы. Көптеген ғалымдар тұтынушылардың қабылдауын анықтайтын маңызды факторлардың бірі ретінде тәуекел мен пайда арасындағы қарым-қатынасты қарастырады, бірақ кейбір зерттеушілер тұтынушылардың қабылдауында пайданы қабылдаудың (тәуекелге қарағанда) үлкен рөл атқаратынын айтады. Роджерс (2010) тұтынушылардың жаңа технологияны қабылдаудағы айырмашылықтарды түсіндіретін бес маңызды критерийді анықтайды: күрделілік, үйлесімділік, салыстырмалы артықшылық, сынап көру мүмкіндігі және байқау мүмкіндігі. Инновациялық технологияларды қабылдауды жақсарту үшін осы жаңа технологиялық процестер туралы эмоционалды емес және түйінделген ақпарат беру қажет. HighTech жобасы сондай-ақ жазбаша ақпараттың аудиовизуалды ақпаратқа қарағанда тұтынушыларға күштірек әсер ететінін көрсетеді.
Ескертпелер мен сілтемелер
Ханс Юрген Бэсслер мен Фрэнк Леманн: "Қоршау технологиясы: Фармацевтикалық және азық-түлік өнеркәсібіндегі прогресс". Спрингер, Берлин, 2013 жыл.