Кіріспе

Қатысушылар көп мөлшерде тамақ жеу үшін жарысатын іс-әрекет. Бәсекелестік тамақтану немесе жылдам жеу – бұл спорт түрі, онда қатысушылар әдетте қысқа мерзім ішінде көп мөлшерде тамақ жеу арқылы бір-бірімен жарысады. Байқаулар көбінесе сегіз-он минутқа созылады, бірақ кейбір жарыстар тридцать минутқа дейін жалғасуы мүмкін, ал ең көп тамақ жеген адам жеңімпаз деп жарияланады. Бәсекелестік тамақтану ең танымал АҚШ, Канада және Жапонияда, онда ұйымдастырылған кәсіби тамақтану жарыстары көбінесе ақша сыйлықтарымен қоса жүлделер ұсынады.

Алдын ала өнімдер

Алғашқы бәсекелестік жеуші - Николас Вуд, Кенттің Ұлы жеушісі, оның шеберлігі Иоанн Тейлордың 1630 жылғы «Кенттің Ұлы жеушісі, немесе Николас Вудтың таңғажайып тістері мен асқазанының еңбегі» атты кітапшасында жазылған. Тейлор бұл кітапшаның шындыққа сәйкес екенін айтады, онда Вудтың бірнеше тәжірибелері туралы хабар беріледі, соның ішінде бір отырыста тұтас қойды (жүнін, мүйізін және сүйектерін қоспағанда) жеуі, бір ретте 7 дюжина қоянды, ал тағы бір рет 400-ге жуық қазды жеуі. Ол Кенттегі жергілікті машһүр тұлға болды және жәрмеңкелерде, мерекелерде өнер көрсетіп, бай демеушілердің жеуге қатысты сынақтарын қабылдады. Ол екі рет тікелей төлемнен бас тартты: бірде сыраға малған нанды бітіре алмағаны үшін, екінші рет сэр Уильям Седлидің үйінде, ол тым көп жеп, 8 сағатқа тамақтан кейінгі ұйқыға кеткенде; оянғаннан кейін Седлидің қызметшілері Вудты ұяттау үшін қоршауға тықты.

19 ғасыр

Алғашқы рет пирог жеу сайысы 1878 жылы Торонто қаласында өтті. Ол қайырымдылық ісі үшін ұйымдастырылған шара болды және Альберт Пиддингтон жеңіске жетті. Қанша пирог желгені белгісіз. Жүлде "әдемі мұқабаланған кітап" болды. Осыдан кейін, әсіресе пирог жеу сайыстары Канада мен АҚШ-та, әдетте округтік жәрмеңкелерде танымал болды. Джо Маккарти сияқты ерте кездегі тамашанушылардың мысалдары бар, ол 1897 жылы Чарльз Танбидің салонында өткен жарыста 31 пирог жеді.

Қазіргі заман

1959 жылы француз әртісі Мишель Лотито (сонда 9 жаста) пика тамақтану бұзылысының әсерімен сіңірілмейтін тағамдарды жеу әдетін бастады. Ол алғаш рет 1966 жылы өнер көрсетті, кейін "Мсье Мангету" деп танылды. Өмірі бойы Лотито 18 велосипед, 15 сауда арбасы және 7 теледидар сияқты әртүрлі заттарды жеді. Лотито Гиннес рекордтар кітабынан "ең ерекше диета" тақтасын алды, тіпті ол да оны жеп қойды. Жақында бәсекелі жеудің танымалдылығының артуына 1916 жылдан бері Кони-Айлендте жыл сайын 4 шілдеде өткізіліп келе жатқан дәстүрлі мереке – Натанның хот-дог жеу байқауының үлкен үлесі бар. Байқаудың басталуы туралы әртүрлі пікірлер болғанымен, ол патриотизмін көрсету үшін барынша көп хот-дог жеуге тырысқан төрт иммигранттың бастамасы болған деп саналады. Алайда, 2010 жылы жарнамалық шараның бөлігі ретінде 1970 жылдардың басында Макс Рози атты адаммен бірге 1916 жылғы басталу күнін ойлап тапқанын промоутер Мортимер Матц мойындады. Бұл аңыз жылдар бойы өсіп, "Нью-Йорк Таймс" және басқа да басылымдар 1916 жылды тұсаукесер жыл ретінде жиі атап көрсетті, бірақ бұл байқаудың куәсі жоқ. 1975, 1978 жылдары және 1972 жылы Еңбек күнінде тағы бір шара өткізілді. 1997 жылы Major League Eating (MLE) ұйымының құрылуы да танымалдылықтың артуына септігін тигізді. Ұйым Солтүстік Америкада жылына 70-80-ге жуық жеу байқауларын ұйымдастырады, ең танымал байқау – 2003 жылдан бері ESPN телеарнасында көрсетіліп келе жатқан Натанның хот-дог жеу байқауы. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, ең сәтті ер адам – Джоуи Честнат, ол 2007 жылдан бері Натанның хот-дог жеу байқауында он алты рет жеңіске жетті. Честнат сонымен қатар 2021 жылы 76 хот-дог жеу арқылы жарыста ең көп хот-дог жеген рекордты ұстап тұр. Екінші орында 2001-2006 жылдар аралығында алты рет жеңімпаз атанған Такеру Кобаяши тұр. Екеуі де жеуге қатысты бірнеше әлемдік рекордты иеленеді, Кобаяши 5, Честнат 14 рекордты ұстап тұр. Боб Шоудт "Notorious B.O.B." 2017 жылғы Филадельфиядағы Wing Bowl-да кәсіби жеу байқауында ең үлкен сыйлықты жеңіп алды – $50,000 (Hyundai Santa Fe, $10,000, сақина және медальон). 2011 жылы Натанның хот-дог жеу байқауы әйелдер арасында ғана өткізілетін турнирді енгізді. Бұл байқауда ең сәтті қатысушы – 2014 жылдан бері тоғыз рет жеңіске жеткен Мики Судо. Ол 2023 жылға қарай әйелдер арасындағы чемпион атанды және 48.5 хот-дог жеу арқылы әйелдер арасында ең көп хот-дог жеген рекордты ұстап тұр. Ол қазіргі уақытта 3 әлемдік рекордты иеленеді.

Тағам

Жарыстарда қолданылатын тағам түрлері өте әртүрлі, әдетте әр жарыста тек бір түрлі тағам қолданылады (мысалы, хот-дог жеу жарысы). Кәсіби жеу жарыстарында гамбургерлер, хот-догтар, пирогтар, панкейктер, тауық қанаттары, құспа, жартас шөптері, пицца, қабырға, толық күріштер және тағы да көптеген тағам түрлері қолданылады. Тағамдар жергілікті мәдениетті көрсете алады, мысалы, Техас штатының Остин қаласында вегетариандық хот-догтар.

Іс-шаралардың ережелері мен шолулары

Жарысқа қатысушылар 8, 10, 12 немесе 15 минут уақыт шегінде жарысады. Көптеген жарыстарды рәсімдер шебері жүргізеді, оның міндеті – жарыс алдында қатысушыларды таныстыру және жарыс барысында қызықты ойынға түсіріп, әдемі әңгімелермен көрермендерді қызықтыру. Жарыс соңында әдетте 10-нан кері санау жүргізіледі, уақыт біткеннен кейін тамақтану тоқтатылады. Көптеген кәсіби жарыстарда төрешілер тобы да жұмыс істейді, олардың міндеті – жарыс ережелерін сақтау және ереже бұзушылықтар туралы қатысушыларды ескерту. Жеңімпазды жарияламас бұрын төрешілер әр қатысушының тағамын санайды немесе өлшейді және жарыс нәтижелерін растайды. Көптеген жеушілер жарыстың соңғы секундтарында аузына мүмкіндігінше көп тамақ салуға тырысады, бұл тәсіл кәсіби ортада «чипмункинг» деп аталады. Егер жарыста «чипмункингке» рұқсат берілсе, жеушілерге тамақты жұту үшін белгілі бір уақыт (әдетте екі минуттан кем) беріледі, әйтпесе олардың соңғы нәтижелерінен ұпай шегеріледі. Көптеген жарыстарда жеушілер тамақты суға немесе басқа сұйықтықтарға малып, жұмсартуға және шайнау мен жұтуды жеңілдетуге рұқсат алады. Мұндай амал көбінесе нан немесе қамырлы бөліктері бар тағамдармен жасалады. Кәсіби жарыстарда қатысушылар тамақты қанша рет малып алатынына шектеу қойылады. Жарыс барысында қатысушылар тамақтану алаңын таза ұстауы тиіс. Жарыс аяқталғаннан кейін қалған қалдықтар жеушінің соңғы нәтижесінен шегеріледі. Егер қатысушы жарыс кезінде немесе бірден кейін тамақты қайтарып берсе, ол дисквалификацияланады. Құсу, сондай-ақ «кері қайтару» деп те аталады, ESPN және Натанның хот-дог жеу жарысы оны «бақыттың кері қайтысы» деп атайды, құсудың айқын белгілерін және төрешілердің асқазаннан шыққан деп санайтын ауыздан түсетін тамақтың аз мөлшерін қамтиды. Жұту алдында ауызға алынған тамақтың аз мөлшері осы ереженің шегінен тыс.

Оқыту және дайындау

Көптеген кәсіби жегіштер асқазанның сыйымдылығын арттыру және әртүрлі тағамдармен тамақтану жылдамдығын арттыру үшін қатаң жеке жаттығудан өтеді. Асқазанның серпімділігі тамақтанудағы табыстың кілті саналады, ал бәсекелестер көбінесе қысқа мерзім ішінде көп мөлшерде су ішу арқылы асқазанды созуға жаттығады. Басқалары суды көп мөлшерде, аз калориялы тағамдармен, мысалы, көкөністермен немесе салаттармен бірге ішеді. Кейбір жегіштер жақтарын нығайту үшін көп мөлшерде шайнама жейді. Қалай болғанда да, денедегі май пайызының төмен болуы бәсекелі жеуде пайдалы деп есептеледі, бұл "май белдеуі" теориясы деп аталады. Nathan's Hot Dog Eating Contest сияқты маңызды жарысқа қатысу үшін, қазіргі чемпион Джоуи Честант сияқты жегіштер, жарысқа қатысатын тағамды пайдаланып, бірнеше ай бұрын жеке сынақтармен жаттығуды бастайды. Зейнеткер шебер Эд "Куки" Джарвис жарыстан екі апта бұрын пісірілген кәбіздің толық басқан бөліктерін жеп, содан кейін күн сайын екі галлонға дейін су ішіп жаттықты. Бір ғана жаттығу немесе шұғыл медициналық бақылаусыз жаттығудың қауіптілігіне байланысты, IFOE кез келген жаттығуды қатаң түрде ұсынбайды.

Барлық про-азық

Барлық Pro Eating Competitive Eaters-ге Молли Шюлер, Эрик "Сило" Даль, Джейми "Аю" Макдональд және Стефани "Ксанаду" Торрес (қайтыс болған) кіреді.

IFOCE

Халықаралық бәсекелі жеу федерациясы (IFOCE) жыл сайын Солтүстік Америкада 50-ге жуық "Жоғары лига жеу" іс-шараларын ұйымдастырады.

Басқа қиындықтар

Ресторандар демеушілік ететін жеу байқауларында белгілі бір уақыт ішінде үлкен немесе тым өткір тағамдарды жеуге шақырылады, олардың ішінде алып стейктер, гамбургерлер және каррилер бар. Тағамды бітіргендер көбінесе оны тегін алу, футболка және/немесе жеңімпаздар тізіміне ену арқылы марапатталады. Мысалы, Висконсин штатының Милуоки қаласында орналасқан Ward's House of Prime мекемесінде жамбас етін жеу сынағы бар. Қазіргі рекорд – 2017 жылдың маусым айында Молли Шлайлердің 360 унция. Осы сияқты түрлі сынақтар 2008 жылы алғаш рет көрсетілген Travel Channel телеарнасының "Адам мен тағам" реалити-шоуында көрсетілген. Мұндай сынақ 1998 жылғы "King of the Hill" мультсериалының "And They Call It Bobby Love" атты эпизодында пародияланды. A.V. Club мәлімдемесіне сәйкес, Боббидің вегетариандық экс-құбылыс қызына реніш білдіру үшін стейк жеу байқауын аяқтауы "шоу тарихындағы ең керемет сахналардың бірі болып қала береді".

Теледидардағы байқаулар

1970 жылдан бері жыл сайын шілде айының төртінші күні өткізілетін Натанның хот-дог жеу конкурсы Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданындағы Кони-Айлендтен ESPN телеарнасында тікелей эфирде көрсетіледі. Жыл сайынғы "Кристал Сквер Офф" гамбургер жеу конкурсы да ESPN телеарнасында көрсетіледі. 2002 жылы Fox телеарнасы Glutton Bowl деп аталатын екі сағаттық бәсекелі жеу конкурсын көрсетті. Spike TV (қазір Paramount Network) өзінің "MLE Chowdown" сериясы аясында IFOCE санкциялаған бірнеше бәсекелі жеу жарыстарын көрсетті.

Сындар

Жарысқа қатысатын тамақтанудың бір сын-пікірі – американдықтар арасында семіздік деңгейінің өсуімен қатар, осы шектен тыс тамақтану спортының таратып жатқан жағымсыз хабары және жастарға берген үлгісі. Қытайда тамақтану байқаулары тамақ ысырап етуді насихаттағаны және балалар арасында семіздік көтеріліп бара жатқан кезде "шектен тыс жеуді мақұлдағаны" үшін сыналып келеді; Қытай 2021 жылы тамақтану байқаулары мен "мукбанг" жеу видеоларына тыйым салатын заң қабылдады, осылайша тамақ ысырабына қарсы күресуге тырысты, бұзушыларға 100 000 юаньға дейін айып салынды. Психиатр және тамақтану бұзылыстары маманы Ким Деннис "10 минут ішінде 70 хот-дог жеу – белгілі бір дәрежеде өзіне зиян келтіру" деп мәлімдеді және жарысқа қатысатын тамақтанудың "тамақтану бұзылысына бейімділігі бар адамдар үшін тәуекелдерді тудыратынын" ескертті. Жарысқа қатысатын тамақтанушы Патрик Бертолетти жарыс жеуді тамақтану бұзылысымен салыстырып, "Бұл бақыланатын булимия сияқты. Ақша алсаңыз, бұл булимия. Мен тамақтану бұзылысын ақшаға сатудамын" деді.

Қауіптері

Жарысқа қатысып жеудің денсаулыққа зиянды әсерлеріне асқазанның босауын кешіктіру, аспирациялық пневмония, асқазанның жарылуы, Боерхаув синдромы және семіздік жатады. Басқа медицина мамандары шектен тыс тамақтану асқазан жарасы барлардың асқазанын жарып салуы мүмкін екенін, ал жаттығу барысында көп мөлшерде су ішу қандағы электролиттердің мөлшерінің төмендеуінен туындайтын сумен улануға алып келуі мүмкін деп санайды.

Өлімдер

Азық-түлікпен бәсекелесудегі көптеген өлім жағдайлары тұншығудан туындаған. 2012 жылдың қазан айында 32 жастағы ер адам тірі жәндіктер мен құрттарды жеу жарысында тұншығып қайтыс болды. 2013 жылдың шілдесінде 64 жастағы австралиялық Брюс Холланд пирог жеу байқауында тұншығып көз жұмды. 2014 жылдың 4 шілдесінде 47 жастағы бәсекелесуші хот-дог жеу байқауында тұншығып қайтыс болды. 2016 жылдың 11 наурызында 45 жастағы индонезиялық ер адам KFC-де сыртқы фирма ұйымдастырған жылдам жеу байқауында өліп қалды. 2017 жылдың 2 сәуірінде "Сакред-Харт" университетінің шарасында 20 жасар студент қыз бәліш жеу байқауы кезінде тұншығып қайтыс болды. 2019 жылдың 13 тамызында 41 жастағы ер адам "Фресно Гризлиз" бейсбол ойынындағы әуесқойлардың тако жеу сайысында қатысқаннан кейін тұншығып көз жұмды. 2020 жылдың 26 қаңтарында Квинсленд штатының Херви-Бей қаласында Австралия күні ламингтон жеу байқауында тұншығып қайтыс болған әйел жан тапсырды. 2021 жылдың 17 қазанында 20 жасар "Тюфтс" университетінің студенті Мэди Никпон хот-дог жеу байқауында тұншығып, есінен танып қайтыс болды. 2023 жылдың 25 ақпанында 38 жастағы әйел Масленица мерекесінде палатка жеу байқауында тұншығып көз жұмды. 2023 жылдың 7 қазанында Уэльстегі Беддау ауылынан 37 жастағы Натали Бас қайырымдылық жарысына қатысып, аузына мүмкіндігінше көп маршмелло салуға тырысқаннан кейін тұншығып қайтыс болды.