Кіріспе

Теледидар таратушы және Либерек қаласына жақын жердегі қонақ үй, Чехия

Ještěd Tower – Чехиядағы Либерек қаласына жақын жердегі Ještěd тауының басында орналасқан теледидар таратушы. Ол темір бетоннан жасалған және "гиперболоидты" пішінде құрылған. Мұнараны архитектор Карел Хубачек, құрылыс статикасына қатысқан Зденек Патрман және ішкі жиһаздарды жобалаған Отакар Бинар бірлесіп жасады. Құрылыс жобасын әзірлеуге үш жыл уақыт кетті (1963–1966 жж.), ал құрылысы жете жылға созылды (1966–1973 жж.). Гиперболоидты пішін таудың силуэтін табиғи түрде жалғастырады және Ještěd тауының шыңындағы қатаң климаттық жағдайларға төтеп беруге мүмкіндік береді. Бұл жоба тау басындағы қонақ үй мен теледидар таратушыны біріктіреді. Қонақ үй мен мейрамхана мұнараның төменгі бөлігінде орналасқан. Қонақ үй салынғанға дейін таудың басына жақын жерде екі шатыр тұрды: біреуі 19 ғасырдың ортасында, екіншісі 20 ғасырдың басында салынған. Екі ғимараттың да ағаштан жасалған құрылымы болды және екеуі де 1960 жылдары өртеніп кетті. Мұнара Солтүстік Богемия аймағының ерекше белгісі болып табылады. Бірінші қабаттағы галерея мен мейрамханадан Польша мен Германияға дейінгі көріністерді тамашалауға болады. Мұнара 1998 жылдан бері Чехияның мәдени ескерткіштерінің тізіміне енгізілген, ал 2006 жылы ұлттық мәдени ескерткіш мәртебесін алды. 2007 жылы ол ЮНЕСКО Дүниежүзілік мұра тізіміне үміткер ретінде енгізілді. Бірақ 2021 жылы болған апаттан кейін жүйе мерзімі белгісіз жабылды.

Құрылыс

1963 жылдың қаңтар айында Ještěd үйі өртеніп кеткеннен кейін, Restaurace Liberec (өртенген үйлерді басқарған компания) және Прага радио байланыс басқармасы Ještěd тауының шаңырағында жаңа кешен салу туралы шешім қабылдады. Бұл кешенде мейрамханасы бар тау қонақ үйі орналасатын болып, сонымен қатар телесигнал беруге арналған құрылғы ретінде де қызмет ететін еді. Ғимараттың сәулеттік жобасына конкурс жарияланды. Конкурс 1963 жылдың ақпан айында Либерек қаласындағы Ставопроект ғимаратында өтті. Байқауға 11 сәулетші/команда қатысты, олардың ішінде жеке сәулетшілер Отакар Бинар, Жири Свобода, Павел Шванцер, Ота Никодим, Карел Хубачек, Яромир Сироватко, Мирослав Ульман, Яромир Вачек және командалар Йозеф Патрный – Жири Хубка – В. Нетоличка, Милош Техник және Сватоплюк Техник. Хубачектың жобасы ғана екі талапқа да сай келді. Чехословакия Ғылым академиясының, Прага қаласындағы Чехия Техникалық университетінің және Либерек Тоқыма және машина жасау институтының мамандары техникалық қиындықтарды жеңуге көмектесті. Құрылған технологиялық жабдықтар мен процедуралар Чехословакия патенттерімен қорғалды. Негіз 1004,75 метр биіктікте салынды. Құрылымның жүк көтергіш элементі ішкі диаметрі 4,4 және 12,5 метр (және қабырға қалыңдығы әрқайсысы 30 сантиметр) болатын екі концентрлі темір бетон цилиндрден тұрады; тар бөлігі 42,4 метр, кеңірек (сыртқы) бөлігі 22,5 метр биіктікте. Жеке қабаттар екінші қабаттан бастап, осы бағаналарға стальной конструкциялар арқылы ілінеді.

Қабаттар

Ғимараттың жертөлесінде машина бөлмелері мен қоймалар орналасқан. Бірінші қабатты әкімшілік кеңселер мен теледидар тарату залы бөліседі, ол тоғызыншы қабаттағы антенна жүйелеріне орталық құбыр ішінде салынған лифт пен авариялық баспалдақ арқылы қосылған. Бірінші қабаттың қалған бөлігін мейрамхананың ас үйі алып жатыр. Екінші қабатта бақылау террасасы, буфет және қабылдау тірегі бар бас кіреберіс залы орналасқан. Залдың басты бөлігін үшінші қабаттағы бақылау мейрамханасына апаратын аспалы баспалдақ құрайды. Теледидар сигналын тарату басталды.

Сыйлықтар мен марапаттар

1964 жылы Чехословакия Социалистік Республикасының Архитекторлар қауымдастығы Ještěd Tower дизайнын жыл сайынғы «Сәулет жұмыстары 1962–63» көрмесінде марапаттады. 1969 жылдың көктемінде, ғимарат толық аяқталмаған кезде Карел Хубачек Халықаралық архитекторлар одағының «Сәулетте технологияны шығармашылықпен пайдалануы» үшін Огюст Перрет сыйлығымен марапатталды. Бұл – чех архитекторларының ең жоғары жетістігі. 2005 жылдың қыркүйегінде iDNES.cz сайтындағы «Чехияның жеті кереметі» оқырмандар дауыс беруі нәтижесінде мұнара екінші орынды иеленді, бірақ Dlouhé stráně су электр станциясынан жеңіліп қалды. 1998 жылдың 26 наурызында Чехия Республикасының Мәдениет министрлігі ғимаратты жылжымайтын мәдени мұра ретінде тіркеді. 2006 жылдың қаңтар айында ғимарат ұлттық мәдени мұра деп жарияланды. 2007 жылдың 29 мамырында ол ЮНЕСКО Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізуге үміткер мәдени мұралардың Чехия Республикасының тізіміне қосылды.

Әсері

Мұнара Либерец қаласының ең басты символы болып табылады. Оның силуэті облыстың туы мен елтаңбасында, жергілікті университеттің логотипінде және жергілікті бірінші лига футбол клубы "ФК Слован Либерецтің" логотипінде бейнеленген. Бұл ғимарат Ярослав Рудиштің осы аттас кітабы негізінде түсірілген "Грандхотел" атты чех фильмінде де көрсетілген.