Кіріспе

Дизельдеу немесе қозғалтқыштың тоқтағаннан кейін жұмыс ілеуі – бұл тұтандырғышпен жанатын, бензинмен жұмыс істейтін ішкі жану қозғалтқыштарында кездесетін жағдай, онда қозғалтқыш сөндірілгеннен кейін қысқа мерзімге жұмыс істей береді, карбюратор арқылы отынды сорып, қозғалтқышқа жіберіп, ұшқынсыз тұтандырады. Дизельдеу атауы дизельдік қозғалтқыштардың жұмыс принципіне ұқсас болғандықтан берілген: ұшқынсыз отқа тұтану. Дизельдік қозғалтқыштағы тұтану көзі – бензиндік қозғалтқыштардағыдай ұшқын емес, цилиндрдегі ауаның қысылуынан пайда болатын жылу. Дизельдеу құбылысы отынның автоматты түрде тұтануына жеткілікті қысым қатынасы болғандықтан ғана емес, сонымен қатар цилиндр ішіндегі ыстық нүкте (тұтандырғыш электроды, жану камерасы/клапан жиегі немесе тіпті артық көміртек) тұтануды бастағандықтан пайда болады. Дизельдеуге ұшыраған автомобиль қозғалтқышы әдетте дірілдейді, содан кейін бірте-бірте тоқтап қалады. Бұл көбінесе көп жүріп қалған карбюраторлы қозғалтқыштарда байқалады. Дизельдеу бұрынғыдай жиі кездеспейді, себебі ол көбінесе карбюратормен жабдықталған қозғалтқыштарда пайда болады. 1987 жылдан кейін шығарылған көлік құралдарының басым көпшілігі отын инжекторларымен жабдықталған: тұтануды сөндірген кезде инжекторлар мен жоғары қысымды отын сорғысы цилиндрлерге отын беруді дереу тоқтатады. Егер инжектор зақымдалған немесе лас болса, аз мөлшерде отын камераға еніп, тұтанып, қозғалтқыш сөнгеннен кейін дірілдеуге себеп болуы мүмкін. Отын инжекциясын кеңінен қолдануға дейін, өнеркәсіп дизельдеуге қарсы шара ретінде карбюратордың отынмен жабдықтау тізбегіне электрлі соленоидты орнататын, ол тұтану катушкасының бірінші тізбегімен қуаттандырылатын. Соленоид белсенділенген кезде ашылып, отынның қозғалтқышқа қалыпты түрде ағызуына мүмкіндік беретін, ал деактивацияланғанда жабылып, отынның сорғыштар арқылы өтуіне және қозғалтқышқа түсуіне кедергі келтіретін. Бұл дизельдеу мәселесіне қарапайым, тиімді шешім болды. Дизельдеу (қозғалтқыштың тоқтағаннан кейін жұмыс ілеуі мағынасында, және ауа арқылы түсетін жанғыш газ қоспаларын ескермейтін) дизельдік қозғалтқыштарда да болуы мүмкін, егер поршень немесе тығыздағыштар қызып кетіп, майдың цилиндрге енуіне себеп болса. Құрылымдық бұзылысқа ұшыраған дизельдік қозғалтқыш, тіпті отын инжекциясы тоқтатылғаннан кейін де газ педалін босатқанда жылдамдығын арттыруы мүмкін. Кейбір карбюраторлы қозғалтқыштарда төмен қысымды отын сорғылары бар: олар әдетте ыстық ауа райында отынның булануына байланысты қозғалтқышқа жақын отын құбырындағы сорғы жоғалтуын жеңу үшін, қатты жүктемеде стехиометриялық жануды сақтау үшін жеткілікті отын беру үшін немесе екеуінің комбинациясы үшін жасалған. Бос жүрісте отынға қажеттілік аз және түтікшедегі вакуум отынды жағу үшін жеткілікті мөлшерде соруға жетеді, тіпті отын сорғысы сөндірілген жағдайда да. Автомобильдердегі әдеттегі қозғалтқыштардан әлдеқайда кішірек бензиндік қозғалтқыштар экономикалық және инженерлік себептермен көбінесе карбюраторлы болады. Мұндай қозғалтқыштарда дизельдеу пайда болуы мүмкін. Бұл қозғалтқыштарға кіші генераторлар, мопедтер, скутерлер, кіші мотоциклдер, барлық жер телімдері көліктері және көптеген бау-шаруашылық электр құралдары жатады.

Ауа мылтықтарында

Бұл термин сондай-ақ ауа мылтығы атылған кезде сұйық отынға ұқсас әсер беретін майларды немесе басқа да жанғыш көмірсутектерді қасақана немесе кездейсоқ жағуды да білдіреді. Пружина немесе поршеньмен жұмыс істейтін ауа мылтығы, оқтаудың артындағы камерадағы ауаны жылдам қысып, оқты (әдетте доңғалақ) жоғары жылдамдықпен шығарады. Егер ауада жанғыш қоспалар немесе ластаушы заттар болса, қысылғанда температураның көтерілуі дизель қозғалтқышындағы отын сияқты осы қоспаны тұтандыруы мүмкін. Бұл жүйенің энергиясын арттырады, оның бір бөлігі доңғалақтың жылдамдығын арттыру арқылы беріледі. Ауа мылтығының оқтау энергиясы майдағы химиялық энергияға қарағанда салыстырмалы түрде аз болғандықтан, «дизельдеу» доңғалақтың жылдамдығына елеулі өзгеріс әкелуі мүмкін. Әдетте, бұл құбылыс дәлдікке әсер ететіні және мылтыққа немесе оптикалық прицелге зиян келтіруі мүмкін болғандықтан қаланбайды, бірақ кейде қарудың қуатын арттыру үшін доңғалақтың немесе камераның артқы ойыс бөлігін майлау арқылы осы құбылысты тудыруға тырысады. Мұндай әрекеттер көбінесе тәжірибе немесе көрсету мақсатында жасалады. Аз мөлшердегі майды қолдану тұрақты нәтижеге қол жеткізуді қиын етеді, соның салдарынан дәлдікке теріс әсер етеді.