"Аудармашы" фильмі

Кіріспе

Сидней Поллактың режиссерлігімен түсірілген 2005 жылғы «Интерпретер» фильмі – Николь Кидман, Шон Пенн, Кэтрин Киннер және Джеспер Кристенсен актерлары ойнаған 2005 жылғы саяси триллер. Бұл фильм Біріккен Ұлттар Ұйымының бас кеңсесінде түсірілген алғашқы фильм, сонымен қатар режиссер Сидней Поллактың 2008 жылы қайтыс болғанға дейін түсірген соңғы көркем фильмі болды. АҚШ, Ұлыбритания, Германия және Франция елдерінің бірлесіп түсірген фильмі 2005 жылдың сәуір айында осы үш елде көрсетілді. Фильм сыншылардан ара-жібірлі баға алды және 80 миллион долларлық бюджетке қарсы 162 миллион доллар табыс әкелді.

Сюжет

Түсті Африканың ойдан шығарылған Матобо елінде көтерілісшілердің басшысы Ажень Ксола екі адамды, Саймон Брум мен Филиппті, тастап кеткен стадионға алып барады. Олар президент Эдмон Зуванидің режимі халықтың көпшілігін аяусыз жойып, тірі қалғандарды үндемеуге қорқытып отырғанын талқылайды. Стадионға келгеннен кейін олар үш оқушыны кездестіреді, олар Ксола мен Саймонды Зуванидің қауіпсіздік қызметі қалдырған денелерге қарай бағыттайды, ал Филипп машинада күтеді. Ксола мен Саймон ойын алаңына оралғанда, оларды Зуванидің құпия полициясының серіктестері болған жігіттер өлтіреді. Филипп машинадан шығып, жасырынып, Зуванидің қолдарындағыларды тасып келе жатқан машинаның суретін түсіреді, содан кейін қашып кетеді. Саймонның әпкесі Сильвия Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымының аударма қызметінде жұмыс істейді. Британдық анасы мен ақ Матоба әкесінен АҚШ-та туған ақ африкалық, ол Матобода өсіп, Францияда оқыған. Оның алуан түрлі өмірі БҰҰ қауіпсіздік басқармасының басшысы Ли Вудың оны "БҰҰ-ның өзі" деп сипаттауына себеп болады. БҰҰ Зуваниге халықаралық қылмыстық сотта сотталу үшін айыптау туралы қарастырып жатыр. Бастапқыда азат етуші болған ол соңғы 20 жылда өзі құлатқан үкімет сияқты сыбайлас және тирандыққа ұшырап, қазір этникалық тазалауға жауапты. Зувани жақын арада БҰҰ-ға барып, өзінің жағдайын БҰҰ Бас Ассамблеясына ұсынбақ, бұл айыптаудан қашуға тырысу. Қауіпсіздікке қатысты кездейсоқ оқиға БҰҰ штаб-пәтерін эвакуациялауға мәжбүр етеді. Сильвия түнде жеке заттарын алу үшін оралғанда, екі адамның Ку тілінде (Матобаның ортақ тілі) кісі өлтіру жоспары туралы сөзін естіп алады. Сильвия ер адамдар оның бар екенін білгенде ғимараттан қашып кетеді. Келесі күні Сильвия кездесуде, ол аударма жасағанда, өткен түні естіген сөздерден сөз тіркестерін таниды және оқиға туралы БҰҰ қауіпсіздігіне хабарлайды; жоспардың нысаны Зувани болып көрінеді. АҚШ құпия қызметі Құрметті қорғау бөлімінің (DPD) агенттері Тобин Келлер мен Дот Вудсты тергеуге, сондай-ақ ол келген кезде Зуваниді қорғауға тағайындайды. Зуванидің жеке күзет бастығы, бұрынғы голланд мергеншісі Нильс Люд Нью-Йоркке келеді. Келлер, оның бұрынғы әйелі бірнеше апта бұрын көлік апатынан қаза тапқан, бұрын Сильвияның ата-анасы мен әпкесі Зуванидің адамдары орнатқан миналардан қаза тапқан және ол Ксоламен қарым-қатынаста болғанын біледі. Келлер Сильвияның өміріне күмән келтірсе де, екеуі бір-біріне жақындасады, себебі олардың қайғысы ортақ, және Келлер оны шабуылдардан қорғайды. Филипп Сильвияны кездесуге шақырып, Ксоланың қазасы туралы хабарлайды, бірақ Саймонға не болғанын білмеймін деп жалған айтады. Сильвия Нью-Йоркте тұратын Матобаның жер аударылған дін қызметкері Куман Куман арқылы ақпарат алуға тырысады, бірақ Людтің оң қолы Жан Гамба жасаған автобус бомбалауынан жартылай қаза табады; Куман Куман және DPD агенті қаза тапқандардың арасында. Бұл оқиғаның артында Зуванидің өлтіргенін ешкім білмейтін Ксола тұрғаны туралы ақпарат таралады. Филипп қонақ үйінде өлген күйде табылады, ал Сильвия Саймонның Ксоламен бірге өлтірілгенін біледі. Ол Гамбаның (Келлер өлтіреді) жасаған өлтіру әрекетінен құтылады және Келлер телефонына үйге қайтып бара жатқанын айтып, дауыстық хабар қалдырады. Келлер бұл оның Матобоға қайтып бара жатқанын білдіреді деп есептейді және оны JFK әуежайында ұстауға агентті жібереді. Күдікті Зувани Бас Ассамблеяға сөз сөйлеп тұрғанда атып өлтіріледі, ал қауіпсіздік қызметкерлері Зуваниді қауіпсіз бөлмеге асығыс жеткізеді. Сильвия мұны болжағандықтан, қауіпсіз бөлмеде жасырынып, Зуваниге қарсы шығып, оны өзі өлтіруге ниетті. Келлер бұл өлтіру жоспары Зуванидің қарсыластарын террористтер деп көрсету және оны жоюды жақтағандарды тоқтату үшін жасалған жалған операция екенін анықтайды. Келлер Сильвияның үйге оралуы БҰҰ-ға баруды білдіретінін түсінеді және Зуваниді өлтіруден сақтау үшін қауіпсіз бөлмеге асығады. Зуваниге айыптау қойылды, ал Сильвия Матобоға кетер алдында Келлермен татуласады.

In the fictional Southern African country of Matobo, rebel leader Ajene Xola drives two men, Simon Broome and Philippe, to an abandoned stadium. They discuss how President Edmond Zuwanie's regime has ruthlessly exterminated most of the population, and intimidated the survivors into silence. Upon their arrival at the stadium, they find three schoolboys, who point Xola and Simon in the direction of corpses left by Zuwanie's security apparatus, while Philippe stays in the car. When Xola and Simon return to the playing field, they are executed by the boys, who are accomplices of Zuwanie's secret police. Philippe clambers out of the car and hides, taking pictures of a car arriving carrying Zuwanie's lackeys, and then escapes. Simon's sister, Silvia, works at the United Nations Interpretation Service in New York. A white African born in the United States to a British mother and white Matoban father, she was raised in Matobo, and studied in France. Her diverse background leads to UN Security Chief Lee Wu wryly describing her as "being the UN". The UN is considering indicting Zuwanie, to stand trial in the International Criminal Court. Initially a liberator, over the past 20 years he has become as corrupt and tyrannical as the government he overthrew, and is now responsible for ethnic cleansing. Zuwanie is soon to visit the UN and put forward his own case to the UN General Assembly, in an attempt to avoid the indictment. A random security scare forces the evacuation of the UN headquarters. When Silvia returns at night to reclaim some personal belongings, she overhears two men discussing an assassination plot in Ku (the Matoban lingua franca). Silvia runs from the building when the men become aware of her presence. The next day, Silvia recognizes words in a meeting, where she is interpreting, from phrases she overheard the night before, and reports the incident to UN security; the plot's target appears to be Zuwanie. The US Secret Service assigns Dignitary Protection Division (DPD) agents Tobin Keller and Dot Woods to investigate, as well as protect Zuwanie when he arrives. Zuwanie's personal head of security, former Dutch mercenary Nils Lud, arrives in New York. Keller, whose estranged wife was killed in a car accident just weeks earlier, learns in the past Sylvia's parents and sister were killed by landmines laid by Zuwanie's men, and that she has dated Xola. Although Keller is suspicious of Silvia's backstory, the two grow close, in part because of their shared grief, and Keller ends up protecting her from attacks. Philippe calls Silvia to meet and informs her of Xola's death, but lies and says he doesn't know what happened to Simon. Silvia attempts to obtain information by way of Kuman Kuman, an exiled Matoban minister living in New York, only to almost be killed in a bus bombing perpetrated by Lud's right hand man, Jean Gamba; Kuman Kuman, along with a DPD agent, are amongst the dead. The media report that Xolawho no one knows Zuwanie has already had assassinatedis behind the bombing. Philippe is found dead in his hotel room, and Silvia finds out that Simon was killed along with Xola. She narrowly avoids an assassination attempt by Gamba (whom Keller kills), and leaves a voicemail on Keller's phone saying she's going back home. Keller takes this to mean she's returning to Matobo, and dispatches an agent to intercept her at JFK Airport. The purported assassin is discovered and shot to death while Zuwanie is in the middle of his address to the General Assembly, and security personnel rush Zuwanie to a safe room for his protection. Silvia, anticipating this, has been hiding in the safe room, and confronts Zuwanie and intends to kill him herself. Keller determines that the assassination plot is a false flag operation created by Zuwanie to gain credibility that his rivals are terrorists and to deter supporters of his removal. Keller realizes that Silvia returning home means going to the UN, and rushes to the safe room, just in time to prevent her from murdering Zuwanie. Zuwanie is indicted, and Silvia reconciles with Keller before leaving for Matobo.

Өндіріс

"Тержемеші" фильмінің көбі Нью-Йорк қаласында түсірілді. Бастапқы сахналар Мозамбикте түсірілді, көмекші топтың көп бөлігі Оңтүстік Африка азаматтарынан құралған. Матобо деген ат – Матабелеленд, Зимбабведе орналасқан Матобо ұлттық паркінің (Матопос) атауы.

БҰҰ ғимараттарында түсірілім

"Тержемеші" фильмінің бір бөлігі БҰҰ Бас Ассамблеясы мен Қауіпсіздік Кеңесінің залдарында түсірілді. Бұл орынды түсіруге рұқсат алған алғашқы фильм болды, фильмнің продюсерлері 2004 жылдың наурыз айында БҰҰ-дан ресми рұқсат алды. Бұрын продюсерлер БҰҰ-ға фильмді сонда түсіру туралы өтінішпен жүгінген, бірақ олардың алғашқы өтініші қабылданбады. Өндіріс Торонтоға көшіріліп, декорациялар салынуы мүмкін еді, бірақ бұл шығындарды күрт арттыратын еді. Сондықтан Сидней Поллак тікелей сол кездегі Бас хатшы Кофи Аннанға жүгініп, Біріккен Ұлттар Ұйымында түсіруге рұқсат алу үшін жеке келіссөздер жүргізді. "Тержемеші" фильміне рұқсат беру туралы пікір білдірген Аннан былай деді:

БҰҰ штаб-пәтеріндегі алғашқы сахналар 2004 жылдың наурыз айының басында түсірілді. БҰҰ-ның қалыпты жұмысын бұзбау үшін түсірулер демалыс күндері, мерекелерде немесе түнгі уақытта жүргізілді, ал түсірілім алаңы туристер мен БҰҰ қызметкерлерінен жабық болды.

Матобо мен Ку

"Матобо Республикасы" мемлекеті мен оған сәйкес жасалған "Ку" тілі осы фильм үшін құрылды. 2004 жылдың қаңтар айында Англияның Лондон қаласындағы Ковент-Гардендегі Африка тілдерін оқыту орталығының директоры Саид эль Гейтхиге "Ку" тілін жасау тапсырылды. Ол Шығыс және Оңтүстік Африкада таралған банту тілдеріне негізделген, суахили және шона тілдерінің қоспасынан тұрады және өзгеше элементтері бар. "Ку" тілінде фильмнің слоганы "Ақиқатқа аударманың қажеті жоқ" деген мағынаны "Ангота хо не нжумата" деп көрсетеді.

Матобо және Зимбабве

Африкадағы ойдан шығарылған Матобо мемлекеті атын Матабелелендтегі (Зимбабве) Матобо ұлттық паркімен бөліседі. Фильм мен нақты Зимбабве (фильмде бұл елдің бар екені айтылады) және Зувани кейіпкері мен бұрынғы Зимбабве президенті Роберт Мугабе арасында сабақтастықтар бар. Мугабе де, Зувани де бір кезде құрметке ие болған азаттық күрескерлері болды, бірақ кейіннен олар сыбайлас жемқорлық пен зорлық-зомбылықтың символына айналды. Роберт Мугабе фильм түсірілген кезде Зимбабвені 25 жыл бойы басқарған еді. Ал фильмдегі Зувани 23 жыл билікте болды. Фильмнің түсірілу кезінде Австралия мен Жаңа Зеландия Мугабеге БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі арқылы Халықаралық қылмыстық сотта адамзатқа қарсы қылмыстар жасағаны үшін сотталуын талап етті. Зувани де БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі тарапынан адамзатқа қарсы қылмыстар жасағаны үшін Халықаралық қылмыстық сотта сотталуға жіберілді. Мугабе де, Зувани да саясатқа араласқанға дейін мұғалім болған. Мугабе жиі қолдарын қозғайтын, ал Зувани – қаруын. Мугабе үкіметі бұрынғы Израильдің құпия қызметінің агенті екенін мәлімдеген қауіпсіздік жөніндегі кеңесші және заңгер Ари Бен Менашені кеңесші ретінде тартты және оны оппозиция жетекшісі Морган Цвангирайды мемлекетке қарсы сатқындық жасады және Мугабеге қарсы қастандық жоспарлап отыр деген айыппен айыптауға көмектесу үшін пайдаланды. Зувани бұрынғы голланд салдаты арқылы өзіне қарсы қастандық ұйымдастырып, оппозициялық топтарға қарсы зорлық-зомбылықты ақтауға тырысады. Мугабе британдықтарға үлкен қызығушылық танытты және Тони Блэрді өзін биліктен ығыстыруға тырысқаны үшін айыптады. Зуванидің ойынша, француздар да солай істеп жатыр. Билікке келгеннен кейін Мугабе Гукурахундині жүзеге асырды, ол саяси қарсыластары мен басқа тайпалардан шыққан азаматтарға қарсы жаппай қырғын мен погромдарды қамтыды. Зувани да өзінің қауіпсіздік күштерін этникалық тазалау үшін және саяси қарсыластарын өлтіру үшін пайдаланады, бұл БҰҰ-ны оның үкіметін тергеуге итермелейді. Матобо мен Зимбабведе британдық және еуропалық тегі бар маңызды ақ африкалық қауым бар, олар бір кезде екі елдің де билеуші саяси элитасын құраған. Матобоның туы Зимбабве туымен үлкен ұқсастықтарға ие. Фильмде Зуваниге қарсы БҰҰ-да демонстрация өтеді; демонстрацияға қатысушылардың бірі Зимбабведегі негізгі оппозициялық партияның логотипіне ұқсайтын ашық алақан символы бар плакат ұстап тұр.

The fictional African state of Matobo shares its name with the Matobo National Park in Matabeleland, Zimbabwe. Parallels have been drawn between the movie and the real country of Zimbabwe (which is itself mentioned in the film as an existing country), and between the character of Zuwanie and former Zimbabwean President Robert Mugabe. Both Mugabe and Zuwanie were once respected freedom fighters who later became synonymous with corruption and violence. In real life, Robert Mugabe had ruled Zimbabwe for 25 years when the movie was released. The movie's Zuwanie had been in power for 23 years. At the time of the film's release, Australia and New Zealand were pushing for Mugabe to be indicted by the UN Security Council for trial before the International Criminal Court on charges of crimes against humanity; Zuwanie is indicted by the UN Security Council for trial before the International Criminal Court on charges of crimes against humanity. Both Mugabe and Zuwanie were teachers before being involved with politics. Mugabe tended to wave his fist; Zuwanie his gun. Mugabe's government hired Ari Ben Menashe, a security consultant and lawyer who claimed to be an ex Israeli secret service agent, as an advisor and used him to allegedly help frame opposition leader Morgan Tsvangirai for treason and for plotting an assassination against Mugabe. Zuwanie is portrayed as arranging for a former Dutch mercenary to arrange an assassination attempt on him to justify using violence against opposition groups. Mugabe had a preoccupation with the British and accuses Tony Blair of trying to unseat him. Zuwanie thinks the French are doing the same. After coming to power, Mugabe was known to have carried out the Gukurahundi, a series of massacres and pogroms against political rivals and civilians from other tribes. Zuwanie also uses his security forces to ethnically cleanse civilians and murder political opponents prompting the UN to investigate his government. Both Matobo and Zimbabwe have a significant white African community of British and European ancestry who once made up the ruling political class of both countries. The flag of Matobo bears a strong resemblance to the flag of Zimbabwe. The film has a scene where there is a demonstration against Zuwanie at the UN; one of the anti Zuwanie demonstrators is a holding a poster with the open handed symbol which resembles the logo of the main opposition party in Zimbabwe: the Movement for Democratic Change.

Кассалық жинақ

"Тержемеші" Америка Құрама Штаттары мен Канадада 72,7 миллион доллар, ал басқа елдерде 90,2 миллион доллар тапты, жалпы әлем бойынша 162,9 миллион доллар жинады, бұл 80 миллион долларлық бюджетке қарсы. Фильм алғашқы аптасындағы көрсетілімдерде бірінші орынға шықты және кассада алғашқы 6 апта бойы топ-10-дыққа кірді.

Сыни жауап

Голливуд репортерінен Кирк Ханикатт: "Триллерлер "Тұлға" фильмінен ақылдырақ бола алмайды" деп жазды. Variety журналынан Тодд Маккарти оны "Салқын әсер етеді, бірақ жүрек соғысын жылдамдатпайды" деп сипаттады.

Марапаттар

2005 жылы Лос-Анджелес киносыншылары қауымдастығы Кэтрин Кинерді, "Тержемеші" фильмі де бар, бірнеше фильмдегі рөлдері үшін ең үздік қосалқы актриса деп таныды.

Зимбабведегі дау

"Тержімеші" Зимбабведе көрсетілгеннен кейін, елдің Ақпарат және насихат министрі Чен Чимтунгвенде фильмді үкіметке қарсы насихат таратуда айыптады. Чимтунгвенде Матобо және құрастырылған кейіпкер Эдмонд Зуванидің Зимбабве мен сол кездегі президент Роберт Мугабеге жасалған сырттай ұқсас карикатуралар екенін мәлімдеді, сондай-ақ бұл АҚШ-тың Мугабе режиміне қарсы жүргізіліп жатқан халықаралық қаралау кампаниясының бір бөлігі екенін айтты. Зимбабве мемлекеттік Медиа және ақпарат комиссиясының төрағасы Тафатаона Махосо да "Тержімеші" фильмін сынап, оны "АҚШ-тың "суық соғыс" үгітіне тән" деп сипаттады. Бірақ Зимбабве Медиа цензурасының кеңесі фильмде ешқандай қоғамға зиянды нәрсе таба алмады және оны кинотеатрларда көрсетуге және бейнежазба түрінде таратуға рұқсат берді.