Кіріспе

Нацистік Екінші дүниежүзілік соғыстың марапаттамасы

Соғыс Еңбегі Кресті (Kriegsverdienstkreuz) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияның мемлекеттік марапаттамасы болды. Соғыс аяқталған кезде ол төрт санатта берілді және оған балама азаматтық марапаттама да болды. 1957 жылы Бундесвер өзінің ветерандары үшін Соғыс Еңбегі Крестінің "нацистік идеологиясынан тазартылған" нұсқасын қайта шығарды.

Тарих

Бұл марапат 1939 жылғы қазан айында Адольф Гитлер тарапынан бұрынғы соғыстарда қолданылған, жауынгер емес темір крестің (осы медаль басқа лентамен) ізбасары ретінде құрылды. Марапат темір крест сияқты сатыларға бөлінді: Екінші дәрежелі Соғыс Еңбегі Кресі, Бірінші дәрежелі Соғыс Еңбегі Кресі және Соғыс Еңбегі Кресінің Иегері Кресі. Марапаттың екі түрі болды: «тікелей жауынгерлік қимылдармен байланыссыз» ерекше қызмет көрсеткен әскерилерге қылыштармен берілетін түрі және «соғыс күшін арттыруға» үлес қосқан азаматтарға қылыштарсыз берілетін түрі. Марапаттың келесі деңгейіне ие болу үшін, алдымен төменгі деңгейдегі марапатты алу қажет болды. Соғыстан кейін Германияда нацистік кезеңнің марапаттарын тағуға, сондай-ақ свастиканы көрсетуге тыйым салынды. Соғыс Еңбегі Кресімен марапатталған ардагерлер оны формада немесе азаматтық киімде тағуға мүмкіндік алған жоқ. 1957 жылы Германия Федеративтік Республикасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің әскери марапаттарының «нацистік идеологиядан тазартылған» баламалы нұсқаларын бекітті. Бұл марапаттарды Бундесвер формасында да, азаматтық киімде де тағуға болады. Соғыс Еңбегі Кресінің жаңа нұсқасы крестің алдыңғы жағындағы орталық дискідегі свастиканы «1939» деген жазумен (түпнұсқа нұсқасының артқы жағындағыдай) алмастырды, ал артқы диск бос қалды. Неміс Демократиялық Республикасында нацистік кезеңнің марапаттарын тағуға 1990 жылы Германияның бірігуіне дейін тыйым салынды.

Критерийлер

Соғыс еңбегі крестінің лентасы қызыл, ақ, қара, ақ, қызыл түсті болды; яғни, қызыл және қара түстер екінші дүниежүзілік соғыстағы Темір крестінің лентасынан кері орналасқан. Соғыс еңбегі медалінің лентасы да осыған ұқсас болды, бірақ қара фонның ортасында тар тік қызыл жолақ болды. Соғыс еңбегі крестінің 2-дәрежелі, семсерлі нұсқасымен марапатталған сарбаздар лентада шағын, қиылысқан семсерлі белгі тақты. Соғыс еңбегі крестінің 1-дәрежелі нұсқасы – туниканың кісесіне тағылатын (Темір крестінің 1-дәрежелі нұсқасы сияқты) шыналы арқасы бар медаль болды. Соғыс еңбегі крестінің 2-дәрежелі лентасын Темір крестінің 2-дәрежелі лентасы сияқты киюге болады (екінші түйме тесігінен). Дегенмен, жауынгерлер соғыс еңбегі крестін көп бағаламады, оны кигендерді «Темір крестке дайындалуда» деп атайтын. Соғыс еңбегі крестінің рыцарь кресті мойынға тағылатын орден болды және Темір крестінің рыцарь кресті сияқты киілетін. Альберт Шпеердің ұсынысымен соғыс еңбегі крестінің қосымша бір дәрежесі құрылды: Алтын рыцарь кресті (Goldenes Ritterkreuz des Kriegsverdienstkreuzes), бірақ ол 1944 жылдың соңында пайда болғандықтан және соғыс аяқталғанға дейін марапатты ресми түрде жариялауға уақыт болмағандықтан, ұлттық наградалар тізіміне ресми түрде енгізілген жоқ. Соғыс еңбегі крестінің алтын рыцарь кресті (семсерсіз) 1945 жылдың 20 сәуірінде екі адамға – Франц Ханне мен Карл Отто Саурға «қағаз жүзінде» берілді. Соғыс еңбегі крестінің рыцарь кресті күміс Темір крестінен жоғары, бірақ Темір крестінің рыцарь крестінен төмен саналды. Барлығы 118 рыцарь кресті (семсерлі) және 137 рыцарь кресті (семсерсіз) табыс етілді. Темір крестінің рыцарь крестімен салыстырғанда марапаттың сирек кездесуін ескере отырып, ол оның лайықтылығына қарамастан, «қосымша мағынаға» ие болды. Мысалы, рейхсмаршал Герман Геринг Гитлердің наразылығына қарамастан, осы орденді алу үшін Гитлерге үнемі тырысты. Жауап ретінде Гитлер осы орденді беру критерийлерін және мұндай наградалардың философиясын белгіледі, сондай-ақ «танымал партиялық жолдастардың» соғыс еңбегі крестімен (немесе осыған ұқсас наградалармен) марапатталмауын және гаулейтер Эрих Кох пен Герберт Бэкке осы орденді беру туралы ұсыныстарды кері қайтарып алуын бұйырды. Гитлер Герингке тікелей үндеп, мұндай марапатты алуға жасалған әрекеттерді тоқтатуды бұйырды. Сонымен қатар, алты адам соғыс еңбегі крестінің екі рыцарь крестін алды (әрқайсысы семсерлі және семсерсіз): Уолтер Брюгман, Юлиус Дорпмюллер, Карл Отто Саур, Альбин Саватцки, Уолтер Шрайбер және Уолтер Роландт. Соғыс еңбегі кресімен тығыз байланысты Соғыс еңбегі медалі (Kriegsverdienstmedaille) 1940 жылдың 19 тамызында соғыс кезіндегі еңбектері үшін азаматтарды марапаттау мақсатымен тағайындалды. Ол көбінесе зауыттағы жұмысшыларға, еңбек нормаларын айтарлықтай арттырғандарға берілді. Соғыс еңбегі медалі неміс және неміс еместерге, ерлер мен әйелдерге берілді. Еуропадағы соғыс аяқталғанға дейін шамамен 4,9 миллион медаль табыс етілді.