Кіріспе

Неміс тілінде "Тотенкопф" (яғни "өлген адамның басы") – бұл неміс тіліндегі бас сүйек сөзі. Бұл сөз көбінесе Батыс мәдениетінде кең таралған, әдетте алдыңғы жағынан бейнеленетін, сирек жағдайда төменгі жақ сүйегімен немесе онсыз адам бас сүйегінің бейнелі, графикалық немесе мүсіндік символыны білдіру үшін қолданылады. Кейбір жағдайларда басқа адам сүйектері де қосылуы мүмкін, көбінесе екі қиылысқан ұзын сүйек (фемурлар) бас сүйегінің астында немесе артында бейнеленеді. Адам бас сүйегі – өлімнің, өлімге қарсы тұрудың, қауіптің немесе өлгендердің, сондай-ақ қарақшылық немесе уыттылықтың халықаралық деңгейде қолданылатын символы. Ағылшын тілінде "Totenkopf" термині 19 және 20 ғасырлардағы неміс әскери қолданысымен, әсіресе нацистік Германиямен байланысты.

Теңізде пайдалану

Ерте заманғы теңіз соғысында және ерте заманғы теңіз қарақшылығында, буканьерлер мен қарақшылар "Тотенкопф" белгісін – қарақшылар туы ретінде пайдаланған: бас сүйек немесе басқа да қаңқа бөліктері өлім туралы ескерту ретінде және кемені беруді талап ету мақсатында қолданылған. Бұл символ қазіргі заманғы теңіз күштерінде де қолданылып келеді.

Пруссия

Тотенкопфты әскери эмблема ретінде пайдалану Фридрих Ұлы тұсында басталды, ол Пруссия армиясында полковник фон Руештің басшылығымен гусар атты әскерінің полкін құрды – Гусар полкі №5 (фон Руеш). Полк қара түсті форма киді, алдыңғы бөлігінде тотенкопф бейнеленген және оны Аустрия мұрагерлік соғысында және Жеті жылдық соғыста тағып жүрді. 1808 жылы полк Лейб-гусар полкі №1 және №2 болып қайта құрылғанда тотенкопф форманың бір бөлігі болып қала берді.

Брансвик

1809 жылы Бесінші коалиция соғысы кезінде Брансвик-Вольфенбюттель герцогы Фредерик Вильгельм, өзінің жерін басып алған Наполеон Бонапартқа қарсы күресу үшін еріктілер жасағын құрды. Брансвик корпусы қара түсті униформамен қамтамасыз етілді, осыдан олар "Қара Брансвикерлер" деген атқа ие болды. Жасақтағы гусарлық кавалерия да, жаяу әскер де 1806 жылы Йена-Ауэрштедт шайқасында қаза болған герцогтың әкесі Карл Вильгельм Фердинандты еске алу үшін немесе кейбір деректер бойынша, француздықтарға қарсы кек алу нысаны ретінде "Тотенкопф" белгісін тақты. Германия арқылы жорық жасағаннан кейін, Қара Брансвикерлер британдық қызметке өтіп, олармен Пиреней түбегіндегі соғыста және Ватерлоо шайқасында шайқасты. Брансвик корпусы 1866 жылы пруссиялық армия құрамына енгізілді.

Неміс империясы

Бас сүйегін Пруссия және Брауншвейг қарулі күштері 1918 жылға дейін пайдаланған, ал 1918 жылы Батыс майданындағы соңғы неміс шабуылдарын басқарған шабуылшылардың кейбіреуі бас сүйегін таңба ретінде қолданды. Luftstreitkräfte әуе күштерінің ұшқыштары Георг фон Хантельманн және Курт Адольф Моннингтон – Орталық державалардың бас сүйегін жеке ұшақтарының таңбасы ретінде қолданған көптеген әскери ұшқыштарының тек екеуі ғана.

Веймар Республикасы

Тотенкопф Германияда соғыстар аралық кезеңде, ең көп Фрейкорптарда қолданылды. 1933 жылы ол полк штабы және Рейхсвердің 5-ші кавалериялық полкінің 1-ші, 5-ші және 11-ші эскадрильяларында, Кайзеррайх дәстүрін жалғастыру мақсатында пайдаланылды.

Нацистік Германия

Нацистік партияның алғашқы күндері Стабсвахе (Адольф Гитлердің қауіпсіздік қызметі) басшысы Юлиус Шрек Тотенкопфты бөлімнің таңбасы ретінде қайта қолдануға бастады. Бұл бөлім Шутцштаффель (SS) болып дамыды және тарихының бар сағатында Тотенкопфты таңба ретінде пайдалануды жалғастырды. Рейхсфюрер-СС Генрих Гиммлердің жазуынша, Тотенкопфтың мағынасы былай болған:

Бас сүйек – бүкіл қауымның өмірі үшін өз өміріңді тәуекелге салуға әрқашан дайын екеніңді еске салады. SS Totenkopfverbände («Өлім басы бөлімдері») – нацистік Германиядағы нацистік концлагерьлер мен жойқын лагерьлерді басқаруға жауапты Шутцштаффель (SS) ұйымы, сондай-ақ басқа да ұқсас міндеттерді атқарды. Тотенкопф – SS-тің әмбебап бас киім белгісі болғанымен, SS TV де басқа SS құралымдарынан өзгешелену үшін оң жағасының табанында осы белгіні тақты. Тотенкопф сондай-ақ неміс армиясының (Heer) танк күштерінің бөлім таңбасы ретінде, сонымен қатар Люфтваффе танк бөлімдері, оның ішінде элиталық Fallschirm Panzer Division 1 Hermann Göring бөлімдері де қолданды. Ваффен-СС-тің 3-ші SS танк дивизиясы мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі Люфтваффе-нің 54-ші бомбалаушылық қанаты Kampfgeschwader 54 бірлігіне «Totenkopf» деген ат берілді және SS-тің сол аттас бөлімдері сияқты көзге түсетін бас сүйек пен сүйектерден тұратын таңбаны пайдаланды. 3-ші SS танк дивизиясының форма жағаларында SS сиг рунасының орнына бас сүйек таңбалары болды.

Полицияның пайдалануы

Нацистік Германияның бірыңғай полиция формасында тотенкопф бейнесі болуы мүмкін. Sicherheitsdienst SD-нің бас киімінде бас сүйек белгісі бар. Полиция көліктерінде тотенкопфтың "Жазалаушы" нұсқалары кездеседі. Калгари (Канада) полициясының қару-жарақ оқыту тобы қолданған еске алу монеталары.

Басқа қолданыстар

Бас сүйек пен кескіш сүйектердің символы халықаралық деңгейде улы заттарды көрсету үшін қолданылады (Қараңыз: Қауіптілік белгісі).

Этимология

Toten Kopf сөзбе-сөз "Өлінің басы" дегенді білдіреді, яғни "өлген адамның басы". Семантикалық тұрғыдан алғанда, бұл бас сүйек, тікелей аударғанда Schädel. Термин ретінде Totenkopf адам бас сүйегін символ ретінде білдіреді, көбінесе жамбас сүйектерімен қиылысқан түрінде бейнеленеді. "Totenkopf" сөзін "өлім басы" деп аудару дұрыс емес; дұрысы Todeskopf болар еді, бірақ мұндай сөз қолданыста жоқ. Ағылшын тіліндегі "өлім отряды" Todesschwadron деп аталады, Totenschwadron емес. Өлім бас соколының (death's head hawkmoth) немісше атауы Totenkopfschwärmer болғандықтан, қолданыстағы айырмашылық осыдан туындады деп қорытындылау – логикалық қателік. Сол сияқты, түнгі шам (Nachtkerze) сөзі сабан шөпті білдіреді деп қорытындылау да қателік, себебі сабан шөп соколы (willowherb hawkmoth, Proserpinus proserpina) неміс тілінде түнгі шам соколы (Nachtkerzenschwärmer, Proserpinus proserpina) деп аталады. "Totenkopf" сөзінің қазіргі неміс тіліндегі мағынасы кем дегенде екі ғасыр бойы өзгерген жоқ. Мысалы, неміс ақыны Клеменс Брентано (1778–1842) "Барон Хюпфенстих" әңгімесінде: "Lauter Totenbeine und Totenköpfe, die standen oben herum" ("Көптеген сүйектер мен бас сүйектер жоғары орналасқан") деп жазған.