Кіріспе

Диснейленд курортындағы транзит желісі Диснейленд курортындағы монорельс желісі

Диснейленд монорельсі (алғашқыда Диснейленд Альвег монорельс жүйесі деп аталды) – Америка Құрама Штаттарының Калифорния штатындағы Анахайм қаласындағы Диснейленд курортындағы көңіл көтеру және көлік желісі. Ол – әлемдегі алғашқы күнделікті жұмыс істейтін монорельс.

Тарих

Уолт Дисней бастапқыда монорельсті болашақтағы қоғамдық көліктің тиімді түрі ретінде көріп отырды. Алайда, бұл технология АҚШ-та кеңінен қолданыс таппады. Монорельс Американың, әсіресе Лос-Анджелестің автомобильге деген құштарлығы артып келе жатқан дәуірде пайда болды, сондықтан АҚШ-тағы монорельстер көбінесе Диснейдің ойын-сауық парктерінде ғана орналасты. Монорельсті салу жұмысы бастапқыда Шығыс Лос-Анджелестің "Стандарт Карьридж Уоркс" компаниясына тапсырылды, бірақ 1958 жылдың соңында, уақыт тартылып, Уолт Дисней оны өзінің Бербанк студиясына көшірді. Диснейдің дизайнері Боб Гурр сол кезде машиналардың, шассидің, аспаның және қозғалту жүйелерін жобалап, өндірген Дисней командасын басқарды. Гурр мен Диснейге төбелік арқалық монорельстерді жасаған неміс компаниясы "Alweg" көмектесті. "Диснейленд Альвег Монорельс Жүйесі" 1959 жылдың 14 маусымында ашылды, бұл "Томороулендтің" қайта ашылуымен және "Маттерхорн Бобслейлері", "Су асты кемесі", "Автопияның" кеңейтілген нұсқасы және "Моторлы қайық саяхаты" сияқты жаңа аттракциондармен бірге "Диснейлендтің" кеңейтілуіне орай болды. "Mark I" пойыздары (қызыл және көк) әрқайсысы үш вагондан тұрады. Ашылу салтанатына сол кездегі вице-президент Ричард Никсон мен оның отбасы қатысты. Салтанат кезінде таспа кесу кезінде қиындықтар туды.

Кеңейту

Ашылған кезде монорельс тек ғана көрікті орын болды, ол адамдарды Диснейленд айналасындағы көркем саяхатқа алып шығып, содан кейін жалғыз станциясына қайтатын. 1961 жылы жол 2½ мильге дейін парк сыртындағы екінші станцияға дейін созылып, Диснейленд қонақ үйінің жанындағы станцияға жеткенде, ол нағыз көлік жүйесіне айналды. Бұл жобаның бір бөлігі ретінде Tomorrowland станциясы төрт вагонды Mark II пойыздарын қабылдау үшін ұзартылды және үшінші сары пойыз қосылды. Hotel станциясынан Диснейленд үстінен екі сапар қол жетімді болды – жылдам экскурсия және жалпы кіру билеті. Парктің панорамалық көрінісін, соның ішінде Tomorrowland-тегі құйрық бөлігінде демалыспен тоқтауды қалаған қонақтар Hotel станциясынан арнайы round trip билетін сатып алып, Диснейлендке жалпы кіру төлемін үнемдеуге болатын. Мұрын және құйрық бөліктерінің есік құлпы бас есік ашу түймешесінен тәуелсіз болды. Құйрық бөлігінің жанындағы қарапайым диск тәрізді индикаторды үш жағдайдың біріне бұруға болады: жалпы кіру билеті барлар, тек round trip билеті барлар және аралас. Tomorrowland станциясындағы қызметкерлер дисктің жағдайын тексеріп, жалпы кіру билеті барларға есікті ашады. Егер жалпы кіру билеті барлар Tomorrowland-те құйрық бөлігіне отырса, диск «аралас» күйіне қойылады, содан кейін құйрық бөлігіндегі барлық аралас қонақтар қонақ үйде түседі. 1968 жылы екі платформа да жаңа бес вагонды Mark III пойыздарына сәйкес ұзартылды, осымен төртінші жасыл пойыз қосылды.

Mark V (Mk5) пойыздары

1980 жылдардың басында Mark III пойыздары ескіріп, жылдардың іздерін көрсетті. 1985 жылы Диснейленд Mark III пойыздарын біртіндеп тоқтата бастады. Ескі пойыздар шассиге дейін разборкаланып, Mark V пойыздары ретінде қайта құрастырылды. Mark III Green ең бірінші Mark V Purple болып өзгерді, одан кейін Mark III Yellow – Mark V Orange болып айналды. Mark III Blue көк түсін сақтап қалды (бірақ ашық нұсқада) ал соңғысы – Red, қызыл түсінде қалды. Ең басты айырмашылық – жүргізушінің кабинасының күмбезді бөлігінің жойылуы, оның орнына Walt Disney World Resort-тағы Mark IV пойыздарына ұқсас, ағымдағы "Learjet" стилі келді. Жаңа пойыздарда жабық жолаушылар купелері (ашылатын терезелерімен) және пневматикалық есіктер болды. 1985 жылы Disney World-те болған өрттен кейін, пойыздың үстіне қауіпсіздік рельсі мен төбеге шығатын авариялық эвакуациялық люктер қосылды. Атракцион атауы – "Диснейленд монорельс жүйесі" деп өзгермеді, өйткені ол Mark III пойыздарының "юбкаларына" боялған болатын. Mark V пойыздарын Ride & Show Engineering, Inc. компаниясы жасады, ал корпус бөліктерін Германияның Messerschmitt Bolkow Blohm (қазір Airbus) компаниясы өндірді. Purple алғаш рет 1986 жылдың күзінде сынақтан өтіп, бірнеше айдан кейін ресми жұмыс істеуге кірісті. Orange 1987 жылдың соңында, ал Blue 1988 жылдың басында жеткізілді. Ең ескі пойыз – Red, 1988 жылдың көктемінде жөндеуге жіберілген соңғы пойыз болды. 1994 жылы "Индиана Джонс Әңгімесі" шоу ғимаратын салу үшін жолдың бағыты паркингтің "Ийор" бөлігіне қайта бағытталды. Пойыздар жаңа электр жинағыштарымен және артқы көрініс камераларымен жабдықталды, бұл екі пойыздық шаттл қызметін іске қосуға мүмкіндік берді. Бірінші келген пойыз стансадан шығып, бос тұрып, стансадан тысқары жылжып, екінші пойыз келгеннен кейін жолаушыларды түсіріп, тиеп, жөнелтілді, содан кейін бірінші пойызды кері жолға тиеуге және жөнелтуге болады. 1999 жылы Дисней Калифорния Әдебиеті паркін салуға байланысты монорельс ұзақ уақытқа жабылды, себебі монорельс жолы бұрынғы паркинг орнынан өтетін. Жолдың бағыты өзгермесе де, қолданыстағы жолдың айналасында көптеген құрылыс жұмыстары жүргізілді, жолдың тіреу бағаналарының астындағы жердің көп бөлігі қайта өңделді, бұл жабылуға себеп болды. Сонымен қатар, Disneyland Hotel станциясы мен оған жақын орналасқан барлық қонақ үйлер толығымен бұзылып, сол жерде жаңа станция салынды. Downtown Disney станциясы Диснейленд паркіне екінші қақпа ретінде қарастырылады, сондықтан монорельске отыру үшін жалпы билет немесе жарамды жылдық абонемент ұсыну қажет, ал "құйрық конусы" экскурсиясы енді ұсынылмайды. 2000 жылы Downtown Disney станциясы іске қосылғаннан кейін жүйе шектеулі шаттл қызметін қайта бастады, бірақ жолдың маңызды бөлігі құрылыс жұмыстарына байланысты әлі де қолданылмайтын болды. 2001 жылы монорельс толық қуатпен алға бағытталған айналымды қызметті қайта бастады, Диснейдің Grand Californian Hotel & Spa арқылы өтіп, жаңа паркті көрсетті. 2004 жылы Orange монорельсі желіден алынып, Глендейлдегі Walt Disney Imagineering-ке кері инженерлік зерттеулер үшін жеткізілді. Blue монорельсі 2006 жылдың қыркүйегінде қайта құру үшін алынып тасталды. Finding Nemo Submarine Voyage шоу ғимараты монорельс астындағы лагунаға кеңейтілді, ол 2007 жылы Nemo ашылуына дайындық үшін 21 тамыздан бастап 2006 жылдың желтоқсанының соңына дейін жабылды.

Mark VII (Mk7) монорельсі

Mark III-ден Mark V-ге дейінгі жаңарту сияқты, Mark V-тен Mark VII-ге дейінгі жөндеу де бір пойызбен жасалды. Mark VII монорельсінің барлық паркі үш пойызды құрайды: қызыл, көк және қызғылт сары. Бірінші Mark VII пойызы – Monorail Red 2007 жылдың 20 желтоқсанында Диснейлендке жетті. Ол бастапқыда 2008 жылдың ақпан айының соңында пайдалануға беріледі деп жоспарланған, бірақ дизайнды өзгерту мәселелеріне байланысты, ол 2008 жылдың 3 шілдесіне дейін саябақ қонақтарына қызмет көрсетуді бастамады. Mark VII Blue 2008 жылдың 10 сәуірінде жетіп келді, 2008 жылдың 1 тамызында күндізгі жүргізушісіз сынақтарды бастады және 2008 жылдың 16 қыркүйегінде қонақтарға қызмет көрсетуді бастады. Monorail Mark VII Orange 2008 жылдың 14 тамызында жетіп келді, 2009 жылдың наурыз айында жүргізушісіз сынақтарды бастады және 2009 жылдың 7 сәуірінде қонақтарға қызмет көрсетуді бастады.

Операциялар

Диснейленд монорельсінің екі станциясы бар: біреуі Томоролендте, екіншісі Дисней ауданының орталық бөлігінде. Алғашқы монорельс аялдамасыз, тек қана барып-қайту маршруты болды. 1961 жылы жол Disneyland қонақ үйіне қосылатын станция құру үшін кеңейтілді, соның арқасында ол нағыз көлік жүйесіне айналды. Алғашқы қонақ үй станциясы 1999 жылы бұзылып, оның орнына қазіргі Downtown Disney Station деп аталатын жаңа станция салынды. Ол 2008 жылдың 3 шілдесінде жұмысын бастады. Екінші Mark VII (Mk7), Көк түсті, 2008 жылдың 10 сәуірінде Диснейлендке жеткізілді. Ол 2008 жылдың 16 қыркүйегінде қызметке кірісті. Үшінші Mark VII (Mk7), Қызғылт түсті, 2008 жылдың 14 тамызында Диснейлендке жеткізілді. Ол 2009 жылдың 7 сәуірінде жұмысын бастады.