Кіріспе
Израиль Бейтейнұ (יִשְׂרָאֵל בֵּיתֵנוּ) – Израильдегі дінсіз, консервативті, ұлтшыл және оңшыл саяси партия. Партияның бастапқы негізі орыс тілінде сөйлейтін израильдіктер болған, бірақ осы демографиялық топтың қолдауы азайып барады. Партия өзін «ревизионистік сионизмнің негізін қалаушы Зев Жаботинскийдің батыл жолын ұстанған, нақты көзқарасы бар ұлттық қозғалыс» деп сипаттайды. Ол негізінен бұрынғы Кеңес Одағынан келген иммигранттарды өкілдік етеді, бірақ Израильдің беделді азаматтарына өзінің ықпалын кеңейтуге тырысады. Партия бейбіт процеске және Израиль арабтарының интеграциясына қатал тұрғысынан қарайды. Оның басты бағдарламасына екі мемлекеттік шешімді мойындау, Палестина мемлекетін құру, соның ішінде Израильдің арабтар көп тұратын аймақтарын Батыс жағалаудың еврейлер көп тұратын аймақтарымен алмастыру кіреді. Yisrael Beiteinu діни лауазымдарға қарсы тұрады, хареди еврейлерін әскерге шақыруды қолдайды және жаңа иммигранттар үшін әлеуметтік-экономикалық мүмкіндіктерді жақсартумен қатар, алияхты ұлғайтуға бағытталған шараларды қолдайды. Партия 2009 жылғы сайлауда 15 орын жеңіп алды, бұл оның ең жоғары көрсеткіші, соның нәтижесінде 18-ші Кнессетте үшінші ірі партия атанды. 2020 жылғы сайлауда партия жеті орын жеңіп алды. Ликуд жетекшілігіндегі коалицияның 20-шы Кнессеттегі құрамына кіргеніне және тіпті 19-шы Кнессетке Ликудпен бірлескен тізім бойынша қатысқанына қарамастан, партия жетекшісі Авигдор Либерман Бенжамин Нетаньяхуға қарсы күресіп келеді.
Yisrael Beiteinu (יִשְׂרָאֵל בֵּיתֵנוּ) is a secularist, conservative, nationalist and right wing political party in Israel. The party's base was originally secular Russian speaking Israelis, although support from that demographic is in decline. The party describes itself as "a national movement with the clear vision to follow in the bold path of Zev Jabotinsky", the founder of Revisionist Zionism. It has primarily represented immigrants from the former Soviet Union, although it has attempted to expand its appeal to more established Israelis. It takes a hard line towards the peace process and the integration of Israeli Arabs. Its main platform includes a recognition of the two state solution, the creation of a Palestinian state that would include an exchange of some largely Arab inhabited parts of Israel for largely Jewish inhabited parts of the West Bank. Yisrael Beiteinu maintains an anti clerical mantle, supports drafting Haredi Jews into the military, and encourages socio economic opportunities for new immigrants, in conjunction with efforts to increase aliyah. The party won 15 seats in the 2009 election, its most to date, making it the third largest party in the 18th Knesset. In the 2020 election the party won seven seats. Despite forming part of the Likud led bloc in the Twentieth Knesset and even running on a joint slate with Likud for the Nineteenth Knesset, leader Avigdor Lieberman has been vocal in his opposition to Benjamin Netanyahu.
Тарих
Yisrael Beiteinu пайда болуы 1990-шы жылдардың соңына қарай саяхаттайды, ол кезде премьер-министр кеңсесінің бұрынғы бас директоры Авигдор Либерман өзінің бұрынғы басшысы Бенямин Нетаньяху мен Палестина басшылығымен келіссөздер жүргізуіне қатты наразылық білдірді. Нетаньяху Хеброн қаласын бөлуді көздеген Уай өзені меморандумына қол қойды. Көптеген оңшыл израильдіктер, соның ішінде Либерманның орыс тілінде сөйлейтін қауымдастығының көп бөлігі, бұл қадамды Нетаньяхудың өз құндылықтарына сатқындық жасағаны деп қарады. Уай-Ривер меморандумы кезінде Израильдегі орыс тілді қауымды негізінен оңшыл орталықтың өкілдері, Натан Шаранский басқаратын Yisrael BaAliyah партиясы ұсынды. Олар Хебронның бөлінуіне қарамастан Нетаньяху коалициясынан партияларын шығаруға шешім қабылдамады, бұл Либерманды және басқа да оңшыл орыс тілділерді одан әрі көңілсіздікке түсірді. Бұл көңілсіздік салдарынан Yisrael BaAliyah партиясының Кнессет мүшелері Майкл Нудельман мен Юрий Стерн партиядан бөлініп, Aliyah партиясын құрды. 1999 жылғы заң шығарушы сайлауда Либерман, Нудельман және Стерн Yisrael Beiteinu партиясын құрды, оның мақсаты Израильдегі орыс тілді қауымның оңшыл қанатын ұсыну болды. Жаңа партия төрт орын жеңіп алды. 1999 жылғы сайлауда Эхуд Барактың жеңісіне байланысты жаңа партия жаңа Кнессетте оппозицияда отырды. 2000 жылдың 1 ақпанында оппозицияда отырған кезде партия Биньямин Илон басқаратын, негізінен діни-сионистік оңшыл партиялардың одағы – Ұлттық одақпен одақ құрды, екі партия да тәуелсіздігін сақтап қалды. Бірлескен тізім 2001 жылғы Израиль премьер-министрлік сайлауынан кейін құрылған Ариэль Шаронның жаңа бірлік үкіметіне қосылды. Алайда, бірнеше айдан кейін Шарон үкіметі Хебронның тағы бір ауданын Палестина басшылығына бергеннен кейін үкіметтен шығуға тырысты. Бұл қадам Рехавам Зейвидің қазасынан кейін кешіктірілді, бірақ Либерман басқаратын бірлескен тізім 2002 жылы коалициядан шықты. 2003 жылғы Кнессет сайлауында Либерман басқаратын бірлескен тізім жеті орын жеңіп алды, оның төртіншісі Yisrael Beiteinu партиясына бөлді. Альянс Ариэль Шаронның үкіметіне қосылды, Либерман көлік министрі болды; алайда партия 2004 жылдың 6 маусымында үкіметтен шығып кетті. 2006 жылдың 1 ақпанында, сол жылығы сайлауға аз уақыт қалғанда, партия жалғыз өту үшін Ұлттық одақтан бөлінді. Либерман бұл шешімді айыптап, Еңбек партиясының басшысы Әмір Перецтің отставкаға кетуін талап етті, оны Еңбек партиясы ішіндегі "ішкі бәсекелестікке" жол беру арқылы Израильдің қауіпсіздігіне зиян келтірді деп айыптады, ал Перец Yisrael Beiteinu партиясын расистік партия деп айыптады. Yisrael Beiteinu партиясының Кнессет депутаты Эстерина Тартман Перецтің шешімін "ционизмге жасалған өлім соққысы" деп атап, Маджаледің кабинетте болуы "Израильдің еврей мемлекеті ретіндегі сипатына" зиян келтіретінін қосты. 2008 жылдың қаңтарында партия Палестина ұлттық басшылығымен келіссөздерге наразылық білдіріп, үкіметтен шығып, келіссөздерде талқыланған кейбір мәселелерге жол берілмейді деп мәлімдеді. Либерман үкіметтен шығып, Стратегиялық істер министрі лауазымын қалдырды. 2008 жылдың 22 желтоқсанында Либерман 2009 жылғы заң шығарушы сайлауға партия тізімін бекітті. Бұл сайлауда Yisrael Beiteinu жаңа демографиялық топтарға жетуге тырысты. Бұл әрекеттің бір бөлігі ретінде партия тізіміне Орли Левиді (Израильдің мизрахы қауымдастығында жоғары құрметке ие болған Ликудтың бұрынғы депутаты Давид Левидің қызы) және Ликуд министрі Узи Ландауды қосты. Yisrael Beiteinu өте даулы сайлау науқанын өткізді, онда "Адалдықсыз азаматтық жоқ" және "Араб тілін Либерман ғана түсінеді" деген ұрандар қолданылды; көптеген израильдіктер бұл ұрандарды нәсілшіл деп санайды. Бұл қадамдар Yisrael Beiteinu үшін үлкен жетістікке айналды, сауалнамалар партияның Кнессетте 21 орынға ие болуы мүмкін екенін көрсетті. Нәтижесінде партия Кнессетте 15 орын жеңіп алды, бұл оны Кадимадан (28 орын) және Ликудтан (27 орын) кейінгі үшінші ірі партияға айналдырды – бұл партия тарихындағы ең жақсы сайлау нәтижесі болды. 2009 жылдың наурызында Yisrael Beiteinu Беньямин Нетаньяху коалициясына қосылды, ал партия басшысы Авигдор Либерман премьер-министрдің орынбасары және сыртқы істер министрі болды; партия тағы төрт министрлік портфельді және бір министрдің орынбасары лауазымын алды. 2012 жылдың 25 қазанында Либерман мен премьер-министр Беньямин Нетаньяху 2013 жылдың 22 қаңтарында Израильде өтетін жалпы сайлауда Yisrael Beiteinu және Ликуд партияларының бір тізімде қатысатынын жариялады, бұл тізім Ликуд Yisrael Beiteinu деп аталды. "Бізге қарсы тұрған қиындықтарды ескере отырып, бізге ұлттық деңгейде жауапкершілік қажет. Біз нағыз балама ұсынамыз және азаматтарға басшылықты және үкіметті тұрақтандыруға мүмкіндік береміз", - деді Либерман. Бірлескен тізім 2013 жылғы сайлауда үлкен жетістікке жете алмады, екі партияның біріктірілген орындары 42-ден 31-ге дейін азайды. Күштің төмендеуіне қарамастан, бірлескен тізім Израильдің жаңа үкіметін басқара алды, ал Yisrael Beiteinu бірлескен тізімде 13 орын алып, күшінің көп бөлігін сақтап қалды. Либерман Нетаньяхудың сыртқы істер министрі лауазымына қайта тағайындалды. Альянс 2014 жылдың 9 шілдесінде ресми түрде таратылды, ал екі партия келесі сайлауда бірлесіп қатыспады. 2015 жылдың 24 желтоқсанында Yisrael Beiteinu партиясының имиджіне және сайлаудағы көрсеткіштеріне зиян келтірген ірі сыбайлас жемқорлыққа қатысты дауға ұшырады. 2015 жылғы сайлау Yisrael Beiteinu үшін апатқа айналды, партия Кнессетте бар болғаны 6 депутаттық орын жеңіп алды, бұл оның күшінің жартысынан астамын жоғалтты. Партияның бұрынғы Кнессет мүшелерінің көпшілігі, мысалы, Файна Киршенбаум бұл дауға қатысты, сондықтан Либерман тізімін жаңартқысы келді және журналист Шарон Галь сияқты көптеген жаңа адамдарды алға шығарды. Нетаньяху үкіметін құруды қолдағанмен, Либерман жеке даулар мен идеологиялық келіспеушіліктерге байланысты партиясын оппозицияда ұстауды жөн көрді. 2016 жылдың 26 мамырында Yisrael Beiteinu Нетаньяху коалициясына қосылды, ал Либерман қорғаныс министрі болып тағайындалды. Орли Леви коалицияға кіргендіктен партиядан шығып, келесі сайлауға дейін тәуелсіз депутат ретінде отырды, онда ол Gesher партиясын құрды. 2018 жылдың 14 қарашасында Либерман Газадағы соғысты тоқтату туралы жаңа келісімге наразылық білдіріп, Израиль үкіметінен кетіп қалады. 2018 жылдың 16 қарашасында Нетаньяху өзінің жаңа қорғаныс министрі болып тағайындалатынын мәлімдеді. Либерманның кеткеніне байланысты Yisrael Beiteinu да Нетаньяху коалициясынан шықты. Либерманның отставкасы 2018 жылдың 18 қарашасында аяқталды. Yisrael Beiteinu партиясынан кейін құрылған тар үкімет Нетаньяхудың жаңа сайлау шаруашылығын жариялауына әкелді. 2019 жылғы сайлауда Yisrael Beiteinu өзін "дінсіз оңшылдар" партиясы ретінде көрсетуге бағытталған науқан жүргізді, сонымен қатар палестиналық терроризмге қарсы агрессивті қауіпсіздік саясатын қолдады. Сайлау кезеңінде сауалнамалар Yisrael Beiteinu партиясының Кнессетке өту үшін қажетті шектің төменгі деңгейіне түсіп қалу қаупі бар екенін көрсетті, алайда бұл сауалнамаларға қарамастан, партия жаңа Кнессетте 5 орын жеңіп алды, бұл оған Нетаньяхудың оңшыл үкімет құруына шешім қабылдау мүмкіндігін берді. 2019 жылғы үкімет құру процесі бұрынғы сайлаудағы жағдайға ұқсас болды; Yisrael Beiteinu Нетаньяхуға үкімет құруға қолдау көрсетті, бірақ діни партиялармен, әсіресе Хареди партияларымен идеологиялық келіспеушіліктерге байланысты оған қосылудан бас тартты. Либерманның Нетаньяху коалициясына қосылудан бас тартуы жаңа сайлау шаруашылығын тудырды. 2019 жылдың 15 маусымында, қыркүйек айындағы сайлау алдында Либерман Yisrael Beiteinu партиясының Ликуд және орталық бағытталған Көк-Ақ партиясынан құралған ұлттық бірлік үкіметін ғана қолдайтынын мәлімдеді.
In January 2008 the party left the government in protest against talks with the Palestinian National Authority, saying certain issues negotiated were not to be tolerated. Lieberman pulled out of the government and left his position as Minister of Strategic Affairs,
On 22 December 2008, Lieberman approved the party's list for the 2009 legislative election. In this election Yisrael Beiteinu continued to try and reach out to new demographics. As part of this attempt, the party added Orly Levy (daughter of former Likud MK David Levy, a figure highly respected by Israel's Mizrahi community) and Likud minister Uzi Landau to its list. Yisrael Beiteinu ran a highly controversial election campaign, featuring the slogans: "No citizenship without loyalty" and "Only Lieberman understands Arabic"; these slogans were considered racist by many Israelis. These moves were a great success for Yisraeli Beiteinu, and polling showed that it could win as many as 21 seats in the Knesset. In the end, the party won 15 seats in the Knesset, making it the third largest after Kadima (28) and Likud (27); this was the party's best election result in its history. In March 2009, Yisrael Beiteinu joined Benjamin Netanyahu's coalition, and party leader Avigdor Lieberman became Deputy Prime Minister and Foreign Affairs Minister; the party also received four other ministerial portfolios, and one deputy minister post. On 25 October 2012, Lieberman and Prime Minister Benjamin Netanyahu announced that Yisrael Beiteinu and Likud would run together on a single ballot in Israel's 22 January 2013 general elections known as Likud Yisrael Beiteinu. "In view of the challenges we're facing, we need responsibility on a national level We're providing a true alternative, and an opportunity for the citizens to stabilize leadership and government", Lieberman said. The joint list was not very successful in the 2013 elections, as the combined seats of the two parties dropped from 42 to 31. Despite the fall in strength, the joint list was still able to lead Israel's new government, and Yisrael Beiteinu retained most of its strength by holding 13 seats in the joint list. Lieberman was reappointed as Netanyahu's foreign minister. The alliance was officially dissolved on 9 July 2014, and the two parties did not run together in the next elections. On 24 December, Yisrael Beiteinu was hit by a major corruption scandal, which greatly hurt the party's image in the public eye and its standing in the polls. The 2015 elections were a disaster for Yisrael Beiteinu, as the party plummeted to just 6 MKs, losing over half its strength in the Knesset. Many of the party's former Knesset Members, such as Faina Kirschenbaum were implicated in the corruption scandal that hit the party, and therefore Lieberman had to reshuffle his list and bring forth many new people, such as the journalist Sharon Gal. Despite supporting the formation of a government by Netanyahu, Lieberman chose to keep his party in the opposition, due to personal disputes with Netanyahu and ideological disputes with the Haredi parties such as Shas and United Torah Judaism. On 26 May 2016, Yisrael Beiteinu joined Netanyahu's coalition, Lieberman himself was appointed as Minister of Defense Orly Levy left the party over the entry into the coalition and sat as an independent Knesset Member until the next elections, where she went on to found the Gesher party. On 14 November 2018, Lieberman announced his resignation from the Israeli government, in protest to a new Gaza ceasefire. On 16 November 2018, Netanyahu stated that he would name himself the new Defense Minister. As a result of Lieberman's departure, Yisrael Beiteinu also quit Netanyahu's coalition government. Lieberman's resignation was completed on 18 November 2018. The narrow government that followed Yisrael Beiteinu's departure led to Netanyahu calling a new election. In the resulting 2019 elections, Yisrael Beiteinu ran a campaign focused on branding itself as a party for the "Secular Right", and focused on the issue of conscripting Haredi Jews while simultaneously supporting aggressive security policy against Palestinian terrorism. During the election period, polling showed that Yisrael Beiteinu was at risk of falling below the electoral threshold required to enter the Knesset for the first time in its history, however, despite these polls, the party managed to get 5 seats in the new Knesset, giving it the ability to decide whether Netanyahu formed a right wing government. The government formation in 2019 was somewhat of a repeat of the situation in the previous elections; Yisrael Beiteinu supported Netanyahu to form a government, but refused to join it, citing an ideological dispute with the Haredi parties over the Haredi draft law as the reason for remaining in the opposition. Lieberman's refusal to join Netanyahu's coalition led to new elections being called. On 15 June 2019, ahead of the September 2019 elections, Lieberman announced that Yisrael Beiteinu would only support a national unity government composed of Likud and the centrist Blue and White and devoid of Haredi parties. In an interview with Israel's Channel 13, Lieberman said: "We will aim for a government with Likud and with Kahol Lavan, and that will be an emergency government, a national liberal government We will do everything to limit the Haredim, so that they won't enter the government"
Following the 2020 Israeli legislative election, Yisrael Beiteinu won seven seats, losing one. The party endorsed Benny Gantz for prime minister, before entering the opposition. In his campaign for the 2021 Israeli legislative election, Lieberman said he would be opposed to any coalition which included the Haredim, as well as any led by Benjamin Netanyahu, and would even be willing to go along with left wing Meretz. The party received seven seats again, and joined the coalition with Lieberman as finance minister.
Ұйым
Партияның жоғарғы органы – партия конференциясы, ол төрт жылда бір рет шақырылады. Партия мүшелері партиялық лауазымдарға иеленушілерді, соның ішінде партиялық төрелік алқасының, тұрақты комиссияның, қалалық комиссияның және бақылаушының мүшелерін сайлайды. Yisrael Beiteinu жергілікті сайлауға олар сайланатын қаланың атымен қатысады, мысалы, Petah Tikva Beiteinu ("Petah Tikva Our Home"). 2019 жылдың қыркүйегінде Эли Авидар партияның 2019 жылдың қыркүйегіндегі Израиль парламенттік сайлауынан кейін ЛГБТ фракциясын құруға ниеттенгенін хабарлады.
Платформа және саясат
Партия саяси спектрдің орта оңнан оң қанатына дейін орналасқан деп сипатталды.
Израиль арабтары мен палестиналықтармен қарым-қатынастар
Партияның негізгі саясатының бірі – шекараларды араб халқы көп тұратын аймақтар, мысалы Үшбұрыш аймағы мен Уди-Ара сияқты, 1949 жылғы келісімдер арқылы Израильге өткен аймақтарды араб мемлекеттерінің құзырына беру болып табылады. «Либерман жоспары» деп аталатын бұл шара, яһудилердің көпшілігі Израильде, ал арабтардың көпшілігі болашақ Палестина мемлекетінде өмір сүруіне әкелер еді. Көп жағдайда, халықты күштеп көшіру немесе үйлерді бұзу болмайды, бірақ демографиялық көрсеткіштерге сәйкес, бұрын болмаған жаңа шекара құрылады. Біріккен Ұлттар Ұйымының 2001 жылғы 55/153 қарарында нақты айтылған: «Егер мемлекет өзінің аумағының бір бөлігін басқа мемлекетке берсе, мұрагер мемлекет берілген аумақта тұрақты тұратын адамдарға өз азаматтығын береді, ал бұрынғы мемлекет олардан азаматтығын қайтарып алады». Либерман бұл Израильдің аумақ пен азаматтарды бейбітшілік пен соңғы қақтығысты шешу құралы ретінде заңды түрде беруге құқылы екенін білдіреді деп мәлімдейді. 2009 жылы партия тізімі бойынша друздар өкілі Хамад Амар Кнессетке сайланды. «Yisrael Beiteinu» Nakba күнін тойлауға мемлекеттік қаржы жұмсайтын ұйымдарға айыппұл салу және Израильді еврей мемлекеті ретінде таратуға шақыратын іс-шараларды тыйымдайтын заңды қабылдауда маңызды рөл атқарды.
Қауіпсіздік саясаты
Yisrael Beiteinu Израильдің Хамас және басқа да қарсыластарына қарсы алдын ала соққылар жасауды қолдайтын, қатаң қауіпсіздік саясатын ұстанады. Партия платформасында баяндалғандай, Yisrael Beiteinu партиясының қауіпсіздік саясаты:
Yisrael Beiteinu партиясы Израильдегі тұрғын үй дағдарысын шешу үшін үй сатып алуға ақша жинаған жас жұптардың зейнетақы қорларын пайдаланудан алынатын салықты жоюды ұсынады.
Сайлау нәтижелері
СайлауЛидерДауыс саны%Орындықтар+/–Статус1999Авигдор Либерман 86,1532.6 (#13)Жаңа2003Ұлттық одақтың құрамында 12006281,8808.99 (#5) 82009394,57711.70 (#3) 42013Ликудпен бірігіп 22015214,9065.11 (#8) 7 сәуір 2019173,0044.01 (#7) 1 қыркүйек 2019310,1546.99 (#5) 32020263,3655.74 (#7) 12021248,3705.63 (#8) 2022213,6554.49 (#7) 1