Кіріспе

R. L. Stine-нің қорқынышты көркем әдебиеттер сериясы.

Fear Street – 1989 жылдан бастап американдық автор R. L. Stine жазған жасөспірімдерге арналған қорқынышты әдебиеттер сериясы. 1995 жылы «Fear Street» сериясынан шабыттанған, кіші жастағы оқырмандарға арналған «Ghosts of Fear Street» атты кітаптар сериясы жарық көрді. Ол кітаптар «Goosebumps» кітаптарына ұқсас болды, себебі оларда паранормальді қарсыластар (монстрлар, шетелдіктер және т.б.) бейнеленген және кейде күтпеген соңғы шешімі бар болатын. R. L. Stine 1999 жылы «Fear Street Seniors» спин-офын жазғаннан кейін «Fear Street» сериясын жазуды тоқтатты. 2005 жылдың жазында ол «Fear Street Nights» үш бөлімді мини-сериясымен «Fear Street» сериясын қайта жаңғыртты. 2010 жылдың мәліметтері бойынша, «Fear Street» кітаптарының 80 миллионнан астам данасы сатылған. R. L. Stine 2014 жылдың қазан айында кітап сериясын қайтадан жаңғыртты. 2021 жылдың шілдесінде франшиза негізінде түсірілген үш фильмнен тұратын трилогия Netflix платформасында үш апта ішінде көрсетілді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Fear Street кітаптары Шейдисайд қалашығында өтеді және әдеттегі Goosebumps кітаптарындағы балалардан үлкен, орташа жасөспірімдердің қатерлі, кейде паранормальды қарсыластарға тап болу оқиғаларын баяндайды. Fear Street романдарының кейбіреулерінде әуесқойлар сияқты паранормальды элементтер болса, қалғандары қарапайым қылмыстық жұмбақтар. Goosebumps кітаптарында өлім жағдайлары жұмсақ сипатталса, Fear Street кітаптарындағы, әсіресе сагалардағы өлімдер әлдеқайда қорқынышты, қан мен зорлық-зомбылыққа толы. Серияның атауы Шейдисайдтағы ойдан шығарылған көшенің атынан алынған, ол Fear отбасының құрметіне аталған. Олардың тегі бастапқыда Fier деп жазылған; отбасының қарғысқа ұшырағаны және әріптерді "от" сөзін құрастыру үшін өзгертуге болатыны айтылғаннан кейін Саймон Фиер 19 ғасырда оны Fear деп өзгерткен. Отбасы атын өзгерткеніне қарамастан, қарғыс сақталды, және Саймон мен оның әйелі Анжелика Азамат соғысынан кейін Шейдисайдқа көшіп келген кезде онымен бірге әкелді. Қарғыс пуритан дәуірінде (17 ғасыр) Бенджамин мен Мэтью Фиердің бір қыз бен оның анасы Сусанна мен Марта Гудты сиқыршылықпен айналысқан деп айыптап, бағанаға тірідей жаққан кезде басталады. Олардың әкесі мен күйеуі Уильям Гуд олардың өлімі үшін өш алу үшін Фиерлерге қарғыс жіберіп, отбасына қайғы мен өлім әкелді. Өрт соңғы Fear отбасын жойғанын болғанымен, серияда аман қалған Fear отбасының мүшелері бар және ағайындылардың бірінің де аман қалғаны айтылады. Бұл оқиғалар негізгі серияның жекелеген тармағы – Fear Street Sagas кітаптарында сипатталған. Goosebumps сериясына ұқсас, кейіпкерлер әр кітапта өзгеріп отырады, бірақ кейбір кейіпкерлер тірі қалады және бірнеше рет есімдері аталады (немесе оқиғада пайда болады). Бұрын жарық көрген романдардың сюжеттері кейінірек жарық көрген кітаптарда да айтылады, ал кейбір кейіпкерлер бірнеше оқиғада пайда болады (мысалы, «The New Girl» романының кейіпкері Кори Брукс кейінірек жарық көрген романдарда бірнеше рет есімдері аталады). Кітаптардың оқиғалары 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында өтеді, бірақ бірнеше роман бір уақыттағы жылдарда орын алады.

Орнату

"Қорқыныш көшесі" сериясы "Шейдисайд" деп аталатын қалада өтеді. Паранормальды құбылыстардың көп бөлігі, кісі өлтірулер және басқа да түсіндіріле алмайтын оқиғалар тікелей Қорқыныш көшесінде, оны қоршаған ормандарда немесе Қорқыныш көлінің ортасында орналасқан Қорқыныш аралында болады. Мәтіндегі контексттік деректер Шейдисайдтың Жаңа Англияның оңтүстігінде немесе АҚШ-тың Атлантикалық орталық аймағының солтүстігінде орналасқан болуы мүмкін екенін көрсетеді. Мысалы, үшінші кітапта, "Түнде", кейіпкер Бостон қаласындағы БУ университетіне баратынын айтады, бұл Шейдисайдтың Бостонға жақын, бірақ оңтүстігінде екенін ұғындырады. "Жаңа қыз" кітабындағы сипаттамаларға сәйкес, Канонка өзені Шейдисайд орта мектебінің артында орналасқан Шейдисайд саябағының артынан ағып өтеді. Мектеп пен саябақ арасында бірнеше кітапта мұғалімдер мен студенттердің тұрақтары деп аталатын тұрақ орны еске алынады. Осы жерден жаттығу алаңын және теннис кортын көруге болады. Төртінші кітапта, "Жоғалған", Канонка өзені қаланың шекарасын белгілейтіні айтылады, бұл өзеннің Шейдисайд қаласының шекарасының бір бөлігін құрайтынын көрсетеді. Қорқыныш көшесінің орманы Қорқыныш көшесі мен қаланың қалған бөлігі арасында орналасқан, бірақ кейбір кітаптар ормандар көшенің соңында орналасқан деп болжайды. Егер сіз Қорқыныш көшесінен тікелей ормандар арқылы өтсеңіз, сіз басқа Шейдисайд ауданына жетесіз; осы аудандағы үйлердің артқы аулалары ормандармен шектеседі. Дегенмен, ормандардың астындағы өсімдіктердің көп болуына байланысты тура бағытты сақтау өте қиын. Сонымен қатар, "Қорқыныш көшесінің ормандарында құстар жоқ. Елдің түккіл сыртынан келген ғалымдар оның себебін анықтай алмады" деген мәлімдеме де қызығушылық тудырады. Дивизия көшесі Шейдисайдты Солтүстік және Оңтүстік бөліктерге бөледі; осы көшеде жергілікті сауда орталығы орналасқан. Дивизия көшесі Ескі диірмен жолын кесіп өтеді, содан кейін қаланың оңтүстік бөлігінде орналасқан Қорқыныш көшесін кесіп өтеді. Осы сипаттамаға сүйенсек, Қорқыныш көшесінің Дивизия көшесіне параллель бағытта жүретінін болжау орынды. Аталған көше бұрылыстарға толы, сондықтан оның басы мен соңы арасында нақты көрініс жоқ. Осы көшеде бір жерде Қорқыныш сарайының өртенген қалдықтары орналасқан. Бесінші кітапта, "Бұрыс нөмір", Қорқыныш көшесінің шығыс жағында, Қорқыныш көшесінің орманымен шектесетін зират бар екені айтылады. "Жаңа қыз" және "Түнде" кітаптары арасында "Шадисайд қаласының тіпті пайда болуына дейін Ескі диірмен жолының соңында салынған ежелгі, құлап жатқан диірмен жақында қайта жаңартылып, "Диірмен" атты жасөспірімдер клубы ретінде қайта ашылды" деген мәлімдеме бар. Ескі диірмен жолы Хоторн даңғылын кесіп өтеді, онда Альма деп аталатын шағын кофехана орналасқан; бұл жергілікті студенттердің таңдаған орны. Солтүстік төбелер деп аталатын аудан бар, ол Шейдисайдтың қалған бөлігінен ерекшеленеді; онда үлкен үйлер мен жақсы күтім жасалған көгалдар бар. Бұл аудан "Шейдисайдтағы ең жақсы аудан" деп сипатталған. Бірнеше кітаптарда "Ескі ауыл" деп аталатын аудан еске алынады және бұл Шейдисайдтың орталық/ескі қаласы болып табылады, онда көптеген кәсіпорындар орналасқан. Уэйнсбридж Шейдисайдтан шамамен 20 минуттық жерде орналасқан қала. Екі қала арасында "Кранфорд Индустриз" компаниясы орналасқан бизнес-парк бар.

Шығару

"Жаңа қыз" атты Fear Street-тің алғашқы кітабы 1989 жылы жарық көрді. Әр түрлі қосалқы сериялар жазылды, соның ішінде "Қорқыныш көшесі сагалары" және "Қорқыныш көшесінің шағылалары". 2003 жылы "Қорқыныш көшесі" кітабының 80 миллионнан астам данасы сатылды және Publishers Weekly бестселлерлер тізіміне енді. Бір сәт үзіліс болғаннан кейін, Р. Л. Стайн 2014 жылдың қазан айында кітап сериясын қайта жаңғыртты. Стайн бірнеше жыл бойы жаңа Fear Street романын жазуға тырысты, бірақ баспагерлер қызығушылық танытпады. Кейбір баспагерлер жасөспірімдер әдебиеті Fear Street алғаш жарық көргеннен бері өзгерді деп ойлады, себебі жасөспірімдер әдебиетінің жаңа әлемі дистопиялық әлемдер мен табиғаттан тыс құбылыстармен толы. Стайн өзінің Twitter-дегі жанкүйерлеріне "Қорқыныш көшесін" қайта жаңғыртуға ниет білдірген баспагерлердің жоқ екенін айтқаннан кейін, Сент-Мартинс Пресс редакторы Кат Брзозовски оған хабарласты. Бастапқыда баспагер үш жаңа кітап сатып алды, бірақ кейіннен серияда алты жаңа кітап жарық көретіні хабарланды. "Party Games" кітабы, серияның бірінші кітабы, алғаш рет 2014 жылдың 30 қыркүйегінде қатты мұқабамен жарық көрді. Бұл роман 2005 жылы "Fear Street Nights" сериясының соңғы кітабы жарық көргеннен бергі Стайннің алғашқы Fear Street романы. Стайн жаңа кітаптардың алдағыларына қарағанда ұзақ, ересектерге арналған және зорлық-зомбылыққа толы болатынын, жасөспірімдер әдебиетінің қалай өзгергенін көрсету үшін жасалғанын мәлімдеді. Одан көп ұзамай Диснейге тиесілі ABC компаниясы "Fear Street" пилотын сатып алды. "Fear Street" телесериалының пилоттық эпизоды, "Ghosts of Fear Street" атауымен, 1998 жылдың 31 шілдесінде ABC телеарнасында көрсетілді. Пилоттық эфирде 18-34 жастағы ерлердің 89%-ы, ал 18-34 жастағы әйелдердің 55%-ы көріп, қызығушылық танытты. Нәтижесінде ABC телеарнасы бұл уақыт аралығындағы ең төмен рейтингіні көрсетті және сол күні үй шаруашылықтары мен 18-49 жастағы ересектер арасында үшінші орынға ие болды.

Фильм

1997 жылдың 30 қазанында Variety басылымы «Холивуд Пикчерз» компаниясы «Қорқыныш көшесі» кітаптар сериясын сатып алу туралы келісімге келгенін хабарлады, олар «Скрим» сияқты фильмдерден тұратын франшиза ретінде дамытуға жоспарланған болатын. 2015 жылдың 9 қазанында TheWrap 20th Century Fox және Chernin Entertainment компаниялары серия негізінде жаңа фильмді қайта дамытып жатқанын хабарлады. 2017 жылдың 13 ақпанында The Tracking Board киноның сценарийін Кайл Киллен жазатынын мәлімдеді. 2017 жылдың 13 шілдесінде Variety басылымы Ли Джаниактың сценарийлерді трилогия ретінде дамытуға жауапты болатынын және алғашқы фильмді өзі түсіретінін хабарлады. 2019 жылдың 27 ақпанында Киана Мадейра мен Оливия Уэлч трилогияның басты кейіпкерлері болатыны жарияланды. 2019 жылдың 12 наурызында Deadline Hollywood Бенджамин Флорес, кіші, Джош рөлін ойнайтынын, ал Эшли Цукерман, Фред Хечингер, Джулия Рехвальд және Джереми Форд 27 наурызда актерлік құрамға қосылатынын хабарлады. 2019 жылдың 1 сәуірінде Джиллиан Джейкобс, Сейди Синк, Эмили Радд және МакКейб Слай екінші фильмге тартылды. 2019 жылдың 13 наурызында Грузия штатының Ист-Пойнт қаласында алғашқы фильмнің түсірілімі басталды. Джаниак бастапқыда бірінші және үшінші фильмдерді түсіруді жоспарлаған болатын, бірақ кейіннен серияның барлық үш фильмін де өзі түсірді. Алғашқы фильмді түсіруге Алекс Росс Перри тағайындалған еді. Фил Гразиадей мен Джаниак сценарийді жазды, ал «оқиғасы бойынша» авторлық құқығы Киллен, Гразиадей және Джаниак арасында бөлісті. Трилогияның түсірілімі 2019 жылдың қыркүйегінде аяқталғанмен, Chernin Entertainment және 20th Century Fox өндіріс келісімінің мерзімінен бұрын тоқтатылуына байланысты сериалдың мәртебесі белгісіз күйге түсті. 2020 жылдың 7 сәуірінде Chernin Entertainment компаниясы 20th Century Studios компаниясымен дистрибьюциялық келісімді тоқтатқаны және Netflix компаниясымен көп жылдық келісім жасасқаны туралы хабарланды. 2020 жылдың 11 тамызында Netflix трилогияны 2021 жылдың ортасында ай сайын бір фильмді шығару жоспарымен сатып алғанын хабарлады. 2021 жылдың 19 мамырында Netflix фильмдерді үш апта ішінде шығаратынын жариялады: «Қорқыныш көшесі: Бірінші бөлім: 1994» – 2 шілдеде, «Қорқыныш көшесі: Екінші бөлім: 1978» – 9 шілдеде және «Қорқыныш көшесі: Үшінші бөлім: 1666» – 16 шілдеде. 2023 жылдың қарашасында Netflix сериядағы нақты кітап негізінде дербес фильм жасалып жатқанын растады. 2024 жылдың қаңтарында Стайн X әлеуметтік желісінде бұл бейімдеудің «Бал королевасы» кітабына негізделгенін жазды.