Кіріспе

Балаларға қатысты жыныстық зәбірлеуге қарсы іс-қимыл әдісі

Жыныстық күтім – бұл кәмелетке толмаған баламен, кейде оның отбасымен де эмоционалды байланыс орнатуға бағытталған әрекеттер мен мінез-құлық. Жыныстық күтімге ұшыраған балалар "жайқыру, депрессия, посттравматикалық стресс және өзіне-өліім ойлары" сияқты психикалық денсаулық проблемаларына тап болуы мүмкін.

Шығу тегі

"Кейіпкерлік" термині баланың жыныстық зорлық-зомбылыққа дайындалумен байланыстырылар алдында, кеңес беру, баптау немесе біреуді басшылыққа дайындау мағынасын білдірген. 1975 жылдан 1985 жылға дейін АҚШ-тағы құқық қорғау органдары балаларға жасалған жыныстық тұрғыдан зорлық-зомбылық көрсету деректері көбейгенін байқады. Бұл зорлық-зомбылық көбінесе баланың отбасынан тыс адамдар тарапынан жасалған, және күдіктілердің бұрыннан таныс емес адамдар екені анықталды. Сондай-ақ, қылмыскерлердің болашақ құрбандарға қол жеткізу үшін жастармен жұмыс істейтін ұйымдарға қосылатыны туралы хабардарлық артты. Кен Лэннинг "кейіпкерлік" терминін алғаш қолданған маман ретінде танылады. 2008 жылы BBC баяндамасында "кейіпкерлік" сөзінің мағынасы теріс айналып, жануарларға күтім жасау немесе кеңес берумен байланыстырылмай, педофильдер мен педофилиямен байланыстырыла бастады. Отбасымен сенімді қарым-қатынас болған жағдайда, баланың ата-анасы мүмкін болатын айыптауларға сене қоймауы мүмкін. Олар жыныстық қатынас үшін немесе ешқандай себепсіз балаға сыйлық немесе ақша беруі мүмкін. Көбінесе, олар балаға порнографиялық материалдар көрсетеді немесе жыныстық тақырыптар туралы сөйлейді, осылайша баланың мұндай әрекеттерге көнуін жеңілдетуге тырысады, нәтижесінде бұл мінез-құлықты қалыпты деңгейге түсіреді. Бала қаламаса да, оны құшақтап, сүйіп немесе басқа да физикалық байланысқа түсуі мүмкін. Егер "кейіпкерлік" әдістері сәтті болса, баланың мойынсұнуы келісім ретінде қате түсіндірілуі мүмкін, ал бала қылмыстың құрбаны емес деп қаралуы мүмкін. Баланың ата-анасы немесе қамқоршысы білмейтін жағдайда, баламен онлайн немесе жеке түрде байланыс жасауға тырысатын адам; немесе баладан құпия сақтауын сұраған немесе балаға өзін ерекше немесе маңызды сезіндіретін, бірақ жасы бойынша лайық емес әрекеттер жасайтын адам.

Онлайн қылмыскерлер

Балаларды жыныстық тұрғыдан құмарлану Интернетте де кездеседі. Кейбір зорлық-зомбылық жасаушылар (кейде өздерін бала етіп көрсетіп) балалармен онлайн-чаттарда сөйлесіп, олармен жеке кездесуге келіседі. Кәмелетке толмағандарды онлайн құмарлану 13–17 жас аралығындағы жас топтарында (жағдайлардың 99%) ең көп кездеседі, әсіресе 13–14 жастағылардың (48%) арасында. Шабуылға ұшыраған балалардың көп бөлігі қыздар, ал қорлықтың көп бөлігі ұялы телефондар арқылы жасалады. Қызығушылығы жоғары және сезімтал балалар мен жасөспірімдер басқаларға қарағанда тәуекелге ұшырайды. Facebook балаларды жыныстық тұрғыдан құмарланудан қорғау үшін жеткілікті шаралар қабылдамайды деген пікір тудырып, дауға себеп болды. Ұлыбританиядағы Балаларды зорлық-зомбылықтан қорғау және онлайн қауіпсіздік орталығының (CEOP) басшысы Джим Гэмбл 2010 жылы кеңсесіне 2009 жылы Facebook қолданушыларына қатысты 292 шағым түскенін, бірақ шағымдардың ешқайсысы Facebook-тен тікелей келмегенін мәлімдеді. Facebook өкілі CEOP-пен жеке кездесу арқылы шағымдарға жауап берді және олар қауіпсіздік мәселелерін "өте жекелей" қарайтынын айтты. 2003 жылы MSN балаларды жыныстық мақсатта пайдалануға тырысатын ересектерден қорғау үшін чат-бөлмелеріне шектеулер қойды. 2005 жылы Yahoo! чат-бөлмелері Нью-Йорк штатының бас прокуроры кеңсесімен тергелді, себебі ол қолданушыларға осы мақсатта пайдаланылатын сияқты бөлмелер құруға мүмкіндік берген. Сол қазан айында Yahoo! "мұндай бөлмелерге рұқсат бермеуді қамтамасыз ететін" саясат пен процедураларды енгізуге келісті. Чат-бөлмелері мен басқа да жедел хабарламалар тізімдерінде күдікті әрекеттерді анықтау үшін компьютерлік бағдарламалар жасалды. Бұл мәселені платформа деңгейінде ғана емес, кіру нүктесінде де болдырмауға болады, сондықтан ата-аналар балаларының Интернетті пайдалануы үшін қауіпсіз орта құруы ұсынылады, бұл кибер-құмарлануға тап болу қаупін азайтады. Педофилдер мен жыртқыштар киберсексуалдық қылмыстар жасау үшін онлайн құмарлануды пайдаланады. Педофил жеңістің ата-анасы немесе көршісі сияқты жергілікті киберсексуалдың сенімін қондырғаннан кейін, онлайн жыныстық зорлық-зомбылық орын алады. Күдіктілер "фантазия қорғанысын" пайдаланды, яғни олар болашақ әрекеттерді жоспарламаған, тек фантазияларын білдіргенін айтып, онлайн байланыс сияқты әрекеттерін қорғады. АҚШ-та сот жүйесі осы екеуінің арасында айырмашылық жасайды және "құмарлану" деп айыпталған кейбір адамдар осы қорғанысты сәтті пайдаланды. АҚШ-та онлайн жеке өмірге қатысты заң, Балалардың онлайн жеке өмірін қорғау туралы заң, онлайн балаларды құмарлануды болдырмау және балаларды жыртқыштардан қорғау шарасы ретінде дұрыс түсінілмеді.

Жәбірленушілерге әсері

Зейінге алынатын балалар өздеріне жасалған зорлыққа өздері кінәлі деп ойлауы мүмкін, сондай-ақ кінәні қылмыс жасаған адамға жүктеуде қиындықтар туындауы мүмкін.

Жалпы

Жаңа технологияларды пайдалану арқылы балаларды зорлау туралы баяндамасында, Еуропа Кеңесінің киберқылмысқа қарсы конвенция комитеті жаңа технологиялар арқылы балаларға жасалатын зорлық-зомбылықтың жаңа мәселелерін қарастырды (Интернеттегі балалар порнографиясы мәселесі Конвенцияның 9-бабында қамтылған), әсіресе интернет және ұялы телефондар арқылы балаларды жеңге салу (grooming) мәселесіне назар бөлді. Кейбір елдер өздерінің ұлттық заңнамаларында балаларды жеңге салуды қылмыстық құқық бұзушылық деп қарастырған. Осы заңдарды талдау көрсетіп тұрғандай, кейбіреулері қазіргі қолданыстағы заңнамамен немесе тәжірибемен қайталанатын болуы мүмкін.

Австралия

Австралияның Қылмыстық кодексінің 1995 жылғы 474.26 және 474.27 баптары 16 жасқа толмаған адамды іздеу немесе оны әдепсіз материалдармен таныстыру мақсатында "коммуникация қызметін" пайдалануға тыйым салады, бұл жағдайларда оны әдепсіз нәрселерге ұшырату арқылы қанағаттандыруға бағытталған. Австралияның әр түрлі штаттары мен аумақтарында осыған ұқсас заңдар бар, олардың кейбіреулері басқа жас шектерін қолданады (мысалы, Квинсленд штатында құрбанның жасы 16-дан кем болуы жеткілікті). Австралия бойынша осы заңдар Карли Райанның қанымен құйылғаннан кейін күшейтілді.

Канада

Канадада Қылмыстық кодекстің 172.1 бөліміне сәйкес, жыныстық қылмыс жасау үшін компьютер жүйесі арқылы баламен қарым-қатынас жасау ("балаларды азғыру" деп аталады) қылмыс болып табылады.

Коста-Рика

Коста-Рикада 2013 жылдың сәуірінен бастап Қылмыстық кодекстің 167-bis бабында балаларды электрондық тәсілдермен сүйіндиргені қылмыс деп қарастырылады. Кез келген тәсілмен 15 жасқа дейінгі баламен эротикалық немесе жыныстық сипаттағы байланыс орнатуға тырысқан адам бір жылдан үш жылға дейін бас бостандығынан айырылуға жазаланады.

Германия

Германияда Қылмыстық кодекс (Strafgesetzbuch) 176-бабына сәйкес, 14 жасқа дейінгі баланы жыныстық әрекеттерге салуға немесе оларды жыныстық әрекеттерге салуға немесе балалық порнографияға тартуға телекоммуникация құралдарын пайдалану қылмыс болып есептеледі. 2020 жылдың қаңтар айында заңға түзету енгізіліп, қылмыскерлердің тергеушілерді немесе ата-аналарды бала деп қателесіп, «әдемілеуге» тырысқан жағдайлары да қылмыс ретінде қарастырылатын болды.

Жапония

2023 жылы Жапония жаңа қылмыстық заң қабылдады, ол 16 жасқа дейінгі балаларды сексуалдық тұрғыдан әзірлеуді, бой көруді және олардан сексуалдық суреттерді сұрауды қылмыс деп белгілейді.

Нидерланды

2010 жылдың 1 қаңтарында Нидерландтың Қылмыстық кодексіне 248e бап қосылды, онда онлайн немесе телефон арқылы 16 жасқа толмаған бала екенін білетін немесе білуі тиіс адаммен кездесуді ұйымдастыру, балаға сексуалдық зорлық-зомбылық жасау ниетімен, осы кездесуге кез келген дайындық жұмыстары басталған кезде қылмыс болып есептеледі. Ең жоғарғы жаза – 2 жылға бас бостандығынан айыру немесе төртінші санаттағы айыппұл.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда заң бойынша 16 жасқа толмаған адаммен жыныстық қатынасқа түсу үшін кездесу немесе кездесуге ниеттену қылмыс болып саналады. Бұл 1961 жылғы Қылмыстық заңның 131В-бабында жазылған. Бұл бөлім "Сексуалды тәрбиеден кейінгі жас адаммен танысу" және т.б. деп аталады. Қылмысқа айыпталған әр адам 7 жылдан аспайтын мерзімге бас бостандығынан айырылады.

Ұлыбритания

Англия мен Уэльсте 2003 жылғы "Сексуалды қылмыстар туралы" заңның 14 және 15-баптарында 16 жасқа толмаған баламен жыныстық мақсатта кездесуді ұйымдастыру, өзіңіз үшін немесе басқа біреу үшін, қылмыс деп есептеледі. Кездесудің өзі де жеке қылмыс болып табылады. Бұл қылмыс үшін максималды жаза – 10 жылға бас бостандығынан айыру және қылмыскердің балалармен немесе осал ересектермен жұмыс істеуіне автоматты түрде тыйым салынады. 2005 жылғы "Балаларды қорғау және жыныстық қылмыстардың алдын алу (Шотландия) туралы" заңы Шотландия үшін де ұқсас қағиданы енгізді. Осылайша, қылмыс тіпті кездесу өте қоймаған жағдайда да, бала кездесуге қатыспаса да жасалуы мүмкін (мысалы, егер полиция офицері байланысты өз бақылауына алып, сол баланың орнында болса). "R v T" (2005) EWCA Crim 2681 ісінде 43 жастағы сотталушы 9 жасар қызбен дос болуға тырысқан, бірақ ол күдікке түсіп, оның әрекеттері туралы хабарлағанша, онымен көп әрекеттеспеген. Ол бұрын көп рет сотталған (соның ішінде зорлау бойынша) және "жалған емес, жыртқыш педофил" деп сипатталған. Апелляциялық сот екі жылдық қосымша мерзіммен сегіз жылдық бас бостандығынан айыру жазасын күшінде қалдырды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та поштаны, мемлекетаралық сауданы және т.б. пайдалану арқылы кәмелетке толмағанды жыныстық әрекетке салу, қылмыстық жазаға тартылуға себеп болатын жағдайды тудыру – федералдық қылмыс саналады. 16 жасқа толмаған адам туралы ақпаратты осы мақсатта тарату да федералдық қылмыс болып есептеледі. Кейбір штаттарда балаларды онлайн жеңге салуға қатысты қосымша заңдар бар, мысалы, Флорида штатының заңында "Балаларды жеңге салу үшін компьютерді пайдалану" қылмыс деп қарастырылған. 2006 жылғы Адам Уолш балаларды қорғау және қауіпсіздік туралы заңында балаларды заңсыз әрекеттерге итермелеу мақсатында порнографиялық материалдарды таратуды болдырмау шаралары қарастырылған.