Уильям Ходсон: Британ офицері және Үнді көтерілісінің батыры

Кіріспе

Британдық солдат (1821–1858)

Уильям Стивен Райкс Ходсон (19 наурыз 1821 – 11 наурыз 1858) – 1857 жылғы Үндістан көтерілісінде, көбінесе Үндістан бүлігі немесе Сепой бүлігі деп аталатын, британдық жақын күзет атқыштар бригадасының командирі болған. Ол "Ходсонның атты әскерінің Ходсоны" деген атпен танымал болды. Оның ең белгілі ісі – Делидің моғол патшасы Баһадүр Шах II-ні (кейде Үндістан императоры деп те аталды) қолға түсіру. Ходсон ертесі күні көтерілісшілерден көп есе басым болған жау лагеріне шапты және Дели төңірегіндегі көтеріліске жетекшілік еткен моғол ханзадаларының қарсы тұруын талап етіп, тұтқындалғандарын атып өлтірді. Ходсонның карьерасы генерал Хью Гоф сияқты жоғары әскери шенділерден мақтау алды, бірақ әскерилердің басқа өкілдері наразылық білдірді. Сондай-ақ, Ходсонның моғол ханзадаларын өлтіруі "арсыздық" деп есептеген саясаткерлер де болды. Дегенмен, Ходсонның мансабы премьер-министр және Үндістан мемлекеттік хатшысы сияқты жоғары деңгейдегі саясаткерлерден де мақтау алды. Ходсон Үндістан армиясында алғашқы хаки түсті киімдерді енгізуге бірлесіп жауапты деп есептеледі.

Ерте өмір

Уильям Ходсон 1821 жылғы 19 наурызда Глостер қаласының жанындағы Мейсмор Кортқада дүниеге келді, ол дін қызметкері Джордж Ходсонның үшінші ұлы еді, кейіннен Стаффорд архиепископы болды. Ол жиырма үш жасында Үндістан армиясына кадет болып қабылданды, екінші Бенгал гранадерлеріне қосылғаннан кейін Бірінші англо-сикх соғысына қатысып, жарақат алды. Одан кейін ол бірінші еуропалық Бенгал фузилер полкіне ауыстырылды. Осы кезеңде үйіне жазған хаттарының бірінде ол науқанды «дұрыс басқарудың жоқтығы, қателіктер, жаңылыстар, білімсіздік және мақтандылық» деп сипаттады. Мұндай ашық сын оның мансабында көптеген жауларын тудырды, олар оның мінез кемшіліктерін пайдаланды. Нәтижесінде Ходсон мен Ламсден хаки түсіндегі полк киген алғашқы офицерлер болып ерекшеленді, көптеген адамдар бұл қазіргі заманғы камуфляж формасының алға басушысы деп санайды. Кейіннен 1849 жылы ол Азаматтық департаментке көмекші комиссар болып ауыстырылып, Амритсарда орналасты. Одан ол Кашмир мен Тибетке саяхат жасады. 1852 жылы ол Гидтер корпусының командирі болып тағайындалды. 1852 жылғы 5 қаңтарда ол Калькутта соборында капитан К. Генридің қызы Сьюзан Аннетке (1884 жылғы 4 қарашада қайтыс болды) үйленді. Ол Эксберидің Джон Митфордтың жесірі еді және ол оны бірінші некесінен бұрын таныған. 1853 жылы Оливия есімді қызы дүниеге келді, бірақ 1854 жылғы шілдеде қайтыс болды. Сол кезде Үндістанда британдық әскери қызметкерінің Кембриджді бітіруі сирек болғандықтан, Уильям демалыс үшін классикалық әдебиет оқу арқылы бұл үрдістен өзгешеленді. Ол тілдерді жақсы меңгерген және сол кездегі елдің негізгі тілдерін үйренуге қызығушылық танытқан. Үндістанға келгеннен кейін ол алдымен хиндустани, содан кейін парсы тілін үйренуге кірісті, бұл оның тәлімгері сэр Генри Лоуренстің көмегі мен ынтасымен мүмкін болды. Бұл оған зияткерлік және мәдени қызығушылық тудырды, әсіресе оның казармасы оған «әдеттегі Библия көшірмесінен және Шекспирдің туындыларынан» басқа мәдениет пен оқу материалдарын ұсынбады. Ол тіпті ағасынан «классикалық әдебиеттердің үлкен жинағын» сұрады, бірақ күніне үш сағат парсы тілін оқуда ешқандай ерекшелік көрмеді. Ол тіпті «аудармасыз Ксенофонтты оқуды да тынығуға жеңіл тапты».

William Hodson was born on 19 March 1821 at Maisemore Court, near Gloucester, third son of the Rev. George Hodson, later Archdeacon of Stafford. He accepted a cadetship in the Indian Army at the age of twenty three, and after joining the 2nd Bengal Grenadiers he went through the First Anglo Sikh War in which he was wounded. He was soon after transferred to the 1st European Bengal Fusiliers. In one of his letters home at this period he calls the campaign a "tissue of mismanagement, blunders, errors, ignorance and arrogance", and outspoken criticism such as this brought him many enemies throughout his career, who made the most of his character faults. As a result, Hodson and Lumsden had the joint distinction of being the first officers to clothe a regiment in Khaki, which many view as the precursor of modern camouflage uniform. Later on, he was transferred to the Civil Department as Assistant Commissioner in 1849 and stationed at Amritsar. From there he travelled in Kashmir and Tibet. In 1852 he was appointed commandant of the Corps of Guides. On 5 January 1852, he married Susan Annette (died 4 November 1884), daughter of Capt C. Henry, RN, at Calcutta Cathedral; she was the widow of John Mitford of Exbury and he had known her prior to her first marriage. A daughter, Olivia, was born in 1853 but died in July 1854. While it was unusual at that time for a British soldier in India to be a Cambridge graduate, William further differed from the norm by enjoying classical literature for relaxation. He was a keen linguist and had an interest in learning the main languages of his host country at that time. On his arrival in India he started first learning Hindustani and later Persian, with help and encouragement from his mentor, Sir Henry Lawrence. This apparently was of intellectual and cultural interest to him, particularly as his army quarters offered him little in the way of culture or reading matter, save for the "usual copy of the Bible and works of Shakespeare". He even asked for "a formidable collection of classics" from his brother, although he probably did not see anything unusual in spending three hours a day studying Persian. He even "found it relaxing to read untranslated Xenophon".

Үндістандықтар көтерілісі

Үндістан бүлігінің бастапқы кезеңінде Ходсон генерал Ансоннан Карналдан Меретке және кері (72 сағатта 152 миль қашықтық) хабар жеткізу үшін атпен жүріп, танымал болды. Бұл ерлігі үшін бас қолбасшы оған 2000 қатарлы атты әскерден тұратын жаңа полк құруға және оған басшылық етуге уәкілеттік берді, ол "Ходсон әскері" деп аталды, сондай-ақ оны барлау бөлімінің басшығына тағайындады. Мұғұл императоры Баһадүр Шах II-нің. Оның ең үлкен айыбы үш моғол ханзадасын – Баһадүрдың ұлдары Мәрза Моғол мен Мәрза Хызыр Сұлтанды, сондай-ақ оның немересі Мәрза Әбу Бәкірді өлімге жіберуі болды. Британдықтар Делінің ескі патшасы (кейде Үндістан императоры деп те аталады) көтеріліс пен бүлікшілер үшін маңызды орталыққа айналғанын білді. Патша, оның ұлдары және олардың әскері Делі маңындағы Хумаюн мазарында орналасқан еді. Бас қолбасшы бірде-бір еуропалықты жіберуге болмайтынын айтты. Ходсон 50 атты әскерімен өзі баруға ерікті. Бұл ұсыныс қабылданбады, бірақ Ходсон полковник (кейін генерал) Арчдейл Уилсоннан жау орналасқан жерге баруға рұқсат алды. Ходсон жау территориясы арқылы алты шақырымдай аттанып, олардың лагеріне кірді, онда 6000-нан астам қарулы бүлікшілер болды, олар оның бұйрығымен қаруларын тастады. Кейбір адамдар бұл капитуляцияны Аурангзебтен кейін Үндістандағы түріктер мен моғолдардың құлдырауының символы деп қарастырды. Алайда, Делідегі бүлікшілер (немесе көтерілісшілер) қиын шайқастан кейін және ауыр жағдайларға байланысты әлсіреген еді. Ходсон Үндістанның соңғы моғол императоры Баһадүр Шах II-нің капитуляциясын қабылдады, оның өмірін сақтап қалуға уәде берді. Императорды қолға түсіру бүлікшілерге ауыр соққы болды. Баһадүр Шах II капитуляцияның белгісі ретінде екі керемет қылыш тапсырды, біреуі "Надир Шах" деген жазумен, екіншісі Жәһангирдің мөрімен, оларды Ходсон Виктория патшайымына сыйлық ретінде ұсынуды жоспарлаған. Жәһангирдің қылышы мен қыны Ходсонның әйелі патшайымға сыйға тартылды және қазіргі күні Корольдік жинақта сақталуда. Патшаның ұлдары капитуляцияға келіспеді, қауіпсіздікке кепілдік беруді талап етті. Келесі күні Ходсон бірнеше атты әскерімен қайта оралып, ханзадалардың шартсыз капитуляциясын талап етті. Мыңдаған бүлікшілер жиналды, Ходсон оларға қаруларын тастауға бұйырды, олар осыны орындады. Ол ханзадаларды он сақшымен бірге жіберді, ал қалған тоқсан сақшысымен жамағаттың қаруларын жинады. Олардың өлтірілген жеріне жақын орналасқан қақпа әлі де Хоони Дарваза немесе "Қанды қақпа" деп аталады. Бұл әрекеттер сол кезде де көп дау тудырды. Болашақтағы Фредерик Робертс, 1-ші граф Робертс, сол кезде Делі науқанындағы кіші офицер, кейін бұл оқиғаны "дақ" деп атады және "басқаша керемет офицерді" сынға алды, өзін сынға ұшыратуға себеп болды. Уильям У. Айрланд сияқты басқа да бірінші көзден көргендер оның іс-әрекеттерінің қажеттілігіне күмән келтірді. Ходсонның қызметтік жазбалары оның бұрын да өз бетімен әрекет етуге бейім екенін көрсетті, және ол бұрын Үндістанның сол кездегі генерал-губернаторы лорд Далхаузидің бұйрығымен азаматтық қызметтен алынған еді. Баһадүр Шах II сотқа тартылды. Алайда, Ходсон оның өмірін сақтап қалуға уәде бергендіктен, ол Рангунға (Бирма) жер аударылды, онда 1862 жылдың қараша айында 87 жасында қайтыс болды.

At the outset of the Indian Mutiny, Hodson made his name by riding with dispatches from General Anson from Karnal to Meerut and back again (a distance of 152 miles in seventy two hours) through areas full of hostile cavalry. Following this feat, the commander in chief empowered him to raise and command a new regiment of 2,000 irregular cavalrymen, which became known as "Hodson's Horse", and placed him at the head of the Intelligence Department. of the Mughal emperor, Bahadur Shah II. His major discredit was the execution of three Mughal princes: Bahadur's sons Mirza Mughal and Mirza Khizr Sultan, and his grandson Mirza Abu Bakr. The British knew that the old king of Delhi (also referred to as emperor of India) was proving to be a focus for the uprising and the mutineers. The king, his sons, and their army were camped just outside Delhi at Humayun's Tomb. The General in command said he could not spare a single European. Hodson volunteered to go with 50 of his irregular horsemen. This request was turned down but after some persuasion Hodson obtained from Colonel (later General) Archdale Wilson permission to ride out to where the enemy was encamped. Hodson rode six miles through enemy territory into their camp, containing some 6,000 or more armed mutineers, who are said to have laid down their arms when he ordered them to. Some have seen this surrender as symbolic of the decline of the Turks and Mughals in India, which had started after Aurangzeb. However, the mutineers (or rebels) at Delhi were simply demoralised after their hard fought defeat and severe privations. Hodson accepted the surrender of Bahadur Shah II, the last of the Mughal emperors of India, promising him that his life would be spared. The capture of the emperor in the face of a threatening crowd dealt the mutineers a heavy blow. As a sign of surrender the emperor handed over his arms, which included two magnificent swords, one with the name "Nadir Shah" and the other with the seal of Jahangir engraved upon it, which Hodson intended to present to Queen Victoria. The talwar and scabbard of Jahangir he received from the emperor were presented by Hodson's widow to the queen and is still in the Royal Collection. The sons of the king had refused to surrender, demanding guarantees of safety. On the following day, with a few horsemen, Hodson went back and demanded the princes' unconditional surrender. Again a crowd of thousands of mutineers gathered, and Hodson ordered them to disarm, which they did. He sent the princes on with an escort of ten men, while with the remaining ninety he collected the arms of the crowd. The gate near where they were killed is still called the Khooni Darwaza, or "Bloody Gate". The actions were controversial even at the time. The future Frederick Roberts, 1st Earl Roberts, then a junior officer serving in the Delhi campaign, would later call it a "blot" and criticised "an otherwise brilliant officer" for exposing himself to criticism. Other first hand accounts, such as William W. Ireland, also questioned the exigency of his actions. Hodson's service record showed that he had often behaved in arbitrary fashion before, and he had previously been removed from civil duties by the then Governor General of India, Lord Dalhousie. Bahadur Shah II was put on trial. However, as Hodson had previously guaranteed his life, he was exiled to Rangoon, Burma, where he died in November 1862 at the age of 87.

Сыбайлас жемқорлық туралы айыптаулар

1855 жылы Ходсонға қарсы екі бөлек айыптама қойылды. Біріншісі – ол Қадыр хан есімді Юсуфзай патандық басшысын және оның кішкентай ұлын полковник Маккесонды өлтіруге қатысы бар деген күдікпен өз бетімен түрмеге қамағандығы. Айыпталушы ақталды, ал лорд Далхаузи Ходсонды азаматтық қызметтен шеттетуге және оны өз полкіне қайтаруға бұйрық берді, себебі оның шешімсіздігі мен өте бейхабарлығы. Екінші айыптама – полк қаржысын жымқыру. Оның ісін тергеу соты қарады, ол Ходсонның жергілікті тұрғындарға қатысты әрекеттерінің негіссіз және зорлыққа толы болғанын, жергілікті офицерлеріне қарапайымдықсыз тіл қолданғанын, әскерлеріне жеке зорлық көрсеткенін және оның есеп жүйесінің алаяқтық пен жемқорлықты жасыруға бағытталғанын анықтады. Бірақ, майор Рейнелл Тейлор қосымша тергеу жүргізді: Ходсонның есептерін зерттеудің соңында Тейлор «бұл жазбаның басынан соңына дейін адал және дұрыс екенін» тапты. «Ол жүйелі түрде сақталмаған, бірақ кез келген операция, ең кішкентайынан ең үлкеніне дейін, оған жазылған және оған қатысты адамдарға дейін жетеді». Сэр Генри Лоуренспен бірге Кашмирге саяхат жасағанда ол қалтаның кілтін ұстаған, ал сэр Генри одан есеп ала алмады. Кейіннен сэр Генридің кіші інісі сэр Джордж Лоуренс оны Касаулидегі Лоуренс бейімдемесінің қаражатын ұрлады деп айыптады, ал сэр Невилл Боулс Чемберлен үшінші бауыры, Джон Лоуренс, 1-ші барон Лоуренс туралы жариялаған хатында былай деді: «Лорд Лоуренстің Ходсонның ақша мәселесінде адалдығына күмәні болғанын айту керек. Ол Ходсонның мінез-құлқы туралы маған айтқанда жиі талқылады, және оның көптеген жақсы қасиеттеріне қарамастан, оның сенімсіз ететін моральдық қасиеттерінің жетіспеуіне өкінді». Соңында, бірде Ходсон лейтенант Годбиге тиесілі жалақының 500 фунт стерлингін жұмсап, оның жария болу қаупінен қорқып, жергілікті банкир Бишарат Алиден бірінен ақша алуға мәжбүр болды. Ол қайтыс болғанда 442 фунт стерлинг қалды.

In 1855, two separate main charges were brought against Hodson. The first was that he had arbitrarily imprisoned a Yusufzai Pathan chief named Kader Khan, as well as his young son, on suspicion of being involved in the murder of Colonel Mackeson. The man was acquitted, and Lord Dalhousie removed Hodson from his civil functions and remanded him to his regiment because of his lack of judgment and gross negligence. The second charge was an accusation of misappropriation of the funds of his regiment. He was tried by a court of inquiry, who found that his conduct to natives had been unjustifiable and oppressive, that he had used abusive language to his native officers and personal violence to his men, and that his system of accounts was calculated to screen peculation and fraud. However, a subsequent inquiry was carried out by Major Reynell Taylor: By the end of his investigation into the record of Hodson's accounts Taylor found " it to be an honest and correct record from beginning to end. It has been irregularly kept, but every transaction, from the least to the greatest, has been noted in it, and is traceable to the individuals concerned". During a tour through Kashmir with Sir Henry Lawrence he kept the purse and Sir Henry could never obtain an account from him; subsequently, Sir Henry's younger brother Sir George Lawrence accused him of embezzling the funds of the Lawrence Asylum at Kasauli; while Sir Neville Bowles Chamberlain in a published letter says of the third brother, John Lawrence, 1st Baron Lawrence, "I am bound to say that Lord Lawrence had no opinion of Hodson's integrity in money matters. He has often discussed Hodson's character in talking to me, and it was to him a regret that a man possessing so many fine gifts should have been wanting in a moral quality which made him untrustworthy." Finally, on one occasion Hodson spent £500 of the pay due to Lieutenant Godby, and under threat of exposure was obliged to borrow the money from a local banker named Bisharat Ali through one of his officers. and left only £442 at her death.

Өлім

1858 жылдың 11 наурызында Ходсон полкі Лакхнауда болды. Бегум сарайына (Бегум Коти) шабуыл жасағанда ол оққа ұшты. Оның соңғы сөздері: "Өз парызымды орындадым деп үміттенемін". 1858 жылдың 12 наурызының кешінде оның денесі Лакхнаудағы Ла Мартиниер бағында жерленді. Оның қабірі әлі күнге дейін Ла Мартиниер колледжінің аумағында сақталған. Ескерткіште "Уильям Стивен Райкс Ходсоннан өлгеннің бәрі осында жатыр" деген жазу бар.

Мұра

1859 жылғы 14 сәуірде парламентте сөйлеген сөзінде Премьер-министр Дерби графы және Үндістанның мемлекеттік хатшысы лорд Стэнли Ходсонды құрметпен еске алды. Лорд Стэнли былай деді: "Көрсетушілер полкінің майоры Ходсон өзінің қысқа, бірақ сәнді әскери мансабында атты әскер офицерінің барлық қасиеттерін көрсетті. Майор Ходсонның жақында жарық көрген өмірбаянын қарастырғанда, оның атқарған қызметтерінің алуан түрлілігінен артық таң қалдыратын нәрсе жоқ, егер ол бір қызметтен екіншісіне ауысқандағы энергиясы мен жан-жақтылығы болмаса. Бір кезде ол сикх фанатиктерімен шайқаста жеке батылдығын және қылыш шеберлігін көрсетті; содан кейін мемлекеттік қызметке ауысып, өмірін кеңседе өткізген адамдай міндеттерін атқарды; кейін нұсқаушылар корпусын құрып, басқарды, соңында Дели алдындағы операцияларға қатысып, өмірін қауіпке тігуге немесе даңққа ие болуға болатын кез келген іске ерікті түрде барып, он екі жылдың ішінде ұзақ өмірге лайық қызметтер мен оқиғаларды сыйдырды. Ол өзінің еңбегі үшін лайықты сыйлықты алуға үлкермей дүниеден озды, бірақ ол ең көп қалаған сыйлығына қол жеткізді – парызды абыроймен орындағанының сезімі және мәңгілік әскери даңққа ие болуға деген сенімділік". Ол Джеймс Лизордың 1972 жылы жарық көрген "Дауылға қадам басып" романындағы басты кейіпкерлердің бірі болып табылады, онда осы оқиғалардағы оның рөлі мен өлімі егжей-тегжейлі сипатталады.