Кіріспе

Чикаго қаласындағы көкжиек, Иллинойс штаты

Мэтер мұнарасы (кейін Линкольн мұнарасы деп аталды, Мичиган-Уэкер тарихи ауданының тізімінде көрсетілген; қазір көбінесе мекенжайымен танылады) – АҚШ-тың Чикаго қаласындағы нео-готикалық стильдегі, терракотамен қапталған биік құрылыс. Ол Чикаго өзенінің жанында, қала орталығындағы "loop" аймағында, 75 East Wacker Drive мекенжайында орналасқан. Биіктігі 159 метрді құрайтын бұл ғимараттың ерекше дизайнынан туындап, Чикаголықтар арасында "кері қарағыш" деп аталады – ол 24 қабатты тікбұрышты "қораптың" үстінде орналасқан 18 қабатты сегізбұрышты мұнарадан тұрады. 1928 жылы салынысы аяқталған кезде Чикагодағы ең биік ғимарат болған, қазір де қаланың ең жіңішке биік құрылысы болып табылады. Жоғарыдағы сегізбұрышты шпилінің ішкі кеңістігі Чикагодағы кез келген көкжиектегі ең аз шаршы метрлік алаңды қамтиды.

Тарих

Ол Чикаго теологиялық семинариясының архитекторы Герберт Хью Риддл (1875–1939) жобалаған. Ол мал тасымалдауға арналған теміржол вагондары құрастырушы Mather Stock Car компаниясының бас кеңсесі ретінде салынған. Оның дизайнына 1923 жылғы Чикагоның аймақтарға бөлу туралы жарлығы үлкен әсер етті, ол жаңа ғимараттардың биіктігіне шектеу қоймайтын, бірақ құрылыстың ең жоғарғы қабатының беті ауданы оның негізінің 25% -ынан аспауы керек еді. Бұл нәтижесінде көптеген биік, жіңішке, "қайтарылатын" мұнаралар пайда болды, ал Mather мұнарасы олардың ең ерекше және есімдік мысалы. Сегізбұрышты шпилінің жоғарғы қабатында өте аз еден алаңы бар. Зақымдар осыншалықты ауыр болғандықтан, сегізбұрышты шпильдің қалған 17 қабатын да бөлшектеу мүмкіндігі қарастырылды. Ғимараттың төменгі, тікбұрышты бөлігінде қазір River Hotel орналасқан, ал сегізбұрышты жоғарғы қабаттары Club Quarters желісінің мүшелік корпоративтік қонақ үйлеріне берілген. Mather мұнарасы 2001 жылы Чикагоның тарихи ескерткіші деп жарияланды, ал 2006 жылы Ұлттық тарихи сақтау қорынан Ұлттық сақтау құрмет сыйлығын алды.

Сәулет және құрылым

Нео-готика, сонымен қатар готикалық қайта жандану деп те аталады, дизайнда қолданылған стиль сол кездегі американдық сәулет стилін табуға жасалған тыраштан туындады. Бұл стиль 18 ғасырда Англияда пайда болғаннан кейін американдық сәулетке зор әсер етті. Нео-готика Чикагодағы 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басындағы ғимараттарда кеңінен көрінетін және жалпы Американың алғашқы кезеңдерінде ұзақ өмір сүрген стиль болды. Бұрын айтылғандай, Мэтер мұнарасы терракоттамен қапталған, ол сол кезде көптеген артықшылықтары болғандықтан, фасад ретінде үлкен танымалдылыққа ие болды. Терракоттаның өзі «қалың үйлер» туралы ой пайда болмас бұрыннан бар, оның қолданылуы 5000 жылдан астам уақыт бұрын ежелгі қытай керамикасында кездеседі. Оның қаптамасы өте мықты, ауа райына төзімді материал, оған ұзақ қызмет етуге мүмкіндік береді. Терракотталық қаптама – саздан жасалғандықтан, химиялық заттардың болмауы және табиғи құралуы себепті өте іздік материал болып табылады. Чикаго қаласының қарқынды даму кезеңінде, 20 ғасырдың басындағы басқа қалалар сияқты, қалаға адамдар көптеп ағылып келді. Терракотта дыбыс толқындарын сіңіру қабілетімен де белгілі, бұл ғимараттарды жобалау кезінде қалалардағы шудың таралуын азайтуға қажетті қасиеттерді береді. Көптеген ғимараттардың биіктігі арта келе, ауыр тас қабырғалардан жеңіл конструкцияға көшу сөзсіз болды, ал терракотталық қаптама жеңіл және қайта өңдеуге болатын шешім ретінде пайда болды. Сырттай көріне бермейтін болса да, Мэтер мұнарасының 2000 жылдардың басында қалпына келтірілуіне дейін нашарлауы терракотталық қаптаманың құлауынан туындаған жоқ. Материал берік және ұзақ қызмет ететін болғанымен, ол салыстырмалы түрде жаңа жабын түрі (әсіресе қалың үйлер үшін) болды және күтпеген дизайн ерекшеліктерімен келді. 20 ғасырдың басындағы жобалау кезеңінде термоциклдеу және қысым күштерінің комбинациясы ескерілмеген, ал қазір мұндай қасиеттер терракотта сияқты қасбеттердің нашарлауына әкелетіні белгілі. Бұрынғы жобаларда қабырғадағы тас қабырғалар ылғалды сіңіріп алатын, сондықтан жылу циклы туралы жаңа идеялар қажет болмады. Көптеген құрылымдар тастан болатқа ауысқанда, бұрын қолданылған әдістер енді тиімді болмайды. Мэтер мұнарасын қалпына келтіру қажеттілігін қарастырғанда, құлап жатқан қаптаманың себебі, нақты айтылмаған болса да, құрылыстың өзінен туындаған үлкен кернеу салдарынан терракоттаның жарылуы болуы мүмкін.