Кіріспе
Сиэтлдегі тарихи көкжай, Вашингтон, АҚШ. Мұнара оны салған адамның – атыс қаруы мен теріскеп жазу машинасының иесі Лайман Корнелиус Смиттің (Smith & Wesson компаниясының Хорас Смитімен туыс емес) есімімен аталады, бірақ оның құрылысын негізінен оның ұлы Бернс Лайман Смит 1910 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін қадағалады және 1940 жылдарға дейін Смит отбасының меншігінде болып қала береді. Бұл бастапқыда 1929 жылы Смит мұнарасы ресми атау алғанға дейін L. C. Smith Building деп белгіленген. 1984 жылы Сиэтлдің маңызды ескерткіші деп жарияланды.
The tower is named after its builder, the firearm and typewriter magnate Lyman Cornelius Smith (unrelated to Horace Smith of Smith & Wesson), but its construction was largely overseen by his son Burns Lyman Smith after his father's 1910 death and would remain under the ownership of the Smith family into the 1940s. It was originally known as the L. C. Smith Building until the Smith Tower became its official name in 1929. It was designated as a Seattle landmark in 1984.
Тарих
Клондайк алтын асығынан кейін Сиэтлге шығыс капиталдарының қызығушылығы бұрынғыдан да артып, рекордтық деңгейге жетті. Нью-Йорк пен Бостон қалаларындағы көптеген капиталистерге өкілдік еткен белгілі жергілікті адвокат Джеймс Клайз, қалада көптеген жаңа кеңсе ғимараттарының салынуына себеп болған көптеген жер мәмілелеріне жауапты болды. Ғасырдың басында оның ең ірі клиенттерінің бірі – Сиракуза (Нью-Йорк штаты) қаласының миллионер өнеркәсіпшісі Лайман Корнелиус Смит және оның інісі Уилберт Льюис Смит еді. Олар Клайз арқылы Сиэтлдің Пионер сквер ауданындағы көптеген ғимараттарды сатып алып, дамытты. Л.К. тез арада қаланың ең ірі салық төлеушісіне және Сиэтлдегі жылжымайтын мүліктің ең ірі жеке меншік иесіне айналды. Оның мүліктерінің арасында Йеслер көшесі мен Екінші авенюдің солтүстік-шығыс бұрышында орналасқан, сол кезде Уирт бұрышы (немесе Бейли бұрышы) деп аталған ерекше пішіндес учаске де болды. Л.К. оны 1899 жылдың мамыр айында Уильям Э. Бейлиден (жақын жердегі Бродерик ғимаратын салған құрылысшы) сатып алды. Бейли 1893 жылғы экономикалық дағдарысқа дейін учаскеде үлкендеу ғимарат салуды жоспарлаған, ал одан бұрын Ұлы Сиэтл өртінденен кейін бір қабатты кірпіш ғимарат салған еді. Смит бұл жерде зор әлеуетті көріп, бірден құрылыс салуды жоспарламады, бірақ мүлікті тексеру үшін Сиэтлге келіп тұратын. 1909 жылы Сиэтлге жасаған сапары барысында Смит Бейли бұрышында 14 қабатты ғимарат салуды жоспарлауды бастады. Сиэтлдің экономикасы қандай ғимаратты көтере алатыны туралы Клайзбен кеңескеннен кейін, оның ұлы Бернс Лайман Смит оны Миссисипи өзенінің батысындағы ең биік ғимарат ретінде бәсекелес Такома қаласының Ұлттық жылжымайтын мүлік ғимаратынан биіктік рекордты ұрлап алу үшін әлдеқайда биік көкжиек салуға көндірді. Смит өзінің мұнарасын жобалау үшін Сиракузадағы Гаггин мен Гаггин сәулет фирмасын таңдады және 1910 жылдың ақпанында Эдвин Х. Гаггин қолдарындағы жобалармен және ресми хабарламамен Сиэтлге келді. 26 қабатты ғимарат Миссисипидің батысында ғана емес, Нью-Йорк қаласынан тыс ең биік болады деп күтілді. Құрылыстың 1910 жылдың маусым айында басталуы жоспарланған, бірақ сол айда Смит Сиэтлдің қалалық әкімшілігі мен азаматтық орталығын 3-ші авеню мен Йеслер көшесіндегі олардың меншігінен қала орталығына көшірмеу шартымен 40 қабатты (35 қабатты негіз, 5 қабатты мұнара) ғимарат салуға дайын екенін мәлімдеді. Қалалық әкімшілік ғимаратын сатып алу үшін облигациялар шығарылып, қала әкімі Хирам С. Гилл мен қалалық кеңес кепілдік бергеннен кейін, жоспарланған Смит мұнарасы Нью-Йорктегі Метрополитен өмірді сақтандыру компаниясы мұнарасы мен Сингер ғимаратынан кейін әлемдегі үшінші ең биік кеңсе ғимараты болады деп күтілді. Л.С.-тің денсаулығы нашарлап, Нью-Йорктегі басқа да бизнес мүдделеріне көңіл бөлгені сондықтан, ол $1,000,000 тұратын ғимараттың құрылысын Б.Л. Смит пен Э.Х. Гаггинге тапсырды. Олар 1910 жылдың қазан айында Сиэтлге 467 фут, 42 қабатты (22 қабатты негіз, 20 қабатты мұнара, оның ұлының ұсынысы бойынша) ғимараттың соңғы жоспарларымен оралды. Ғимараттың темір қаңқасы мен бетон құрылысы, негізі граниттен, ал қалған бөлігі – жарқыраған ақ терракотадан жасалған, жергілікті бұқаралық ақпарат құралдарының айтуынша, "күн сәулелерін 15 немесе 20 мильден көрінетін жалынға айналдырады". Ғимаратта күніне шамамен 22,000 жолаушыны тасымалдайтын сегіз жоғары жылдамдықты лифт орнатылады. Жертөледе жылыту қондырғысы, сонымен қатар барлық жалға алушыларға ауыз су жеткізу үшін су салқындатқыш салынатын болады, ол мұнараның пирамидалы шатырындағы 12,000 галлондық резервуармен қамтамасыз етілетін болады. Бірінші құрылыс рұқсаты 1910 жылдың 20 қазанында берілді, бірақ аға Смит келесі айда қайтыс болды және оның құрылысының іргетасын ешқашан көрмеді. Алайда бастапқы рұқсат беру, қала тарапынан жердің топырағы жағдайы және терезелерде сыммен бекітілген қауіпсіздік шыныларын пайдалану туралы уайымдауға байланысты кешіктірілді. Құрылыс қаладағы қолданыстағы құрылыс ережелерін бұзғандықтан, ғимаратқа соңғы рұқсат алу үшін шамадан тыс тексерулер мен келіссөздер қажет болды. 1911 жылдың 24 ақпанында құрылыс салуға рұқсат беріліп, бәрі шешілді. Ғимараттың соңғы мәліметтерін Смит Эстетімен келіскеннен кейін, ол Л.С. қайтыс болғаннан кейін белгісіз күйде қалды және жұртшылықтың оны тіпті салатындығы туралы күмәнын жойғаннан кейін, құрылыс туралы ұсыныстар Гаггин & Гаггиннің Сиракузадағы Нью-Йорк кеңсесінде бүкіл елдегі мердігерлерге 1911 жылдың 10 мамырында ашылды. 160-тан астам ұсыныс берілді; 56 фирма тек жалпы құрылыс келісімшартына ұсыныс берді және Смит мұрагерлеріне олардың бәрін қарау үшін екі айға жуық уақыт қажет болды. Ұсыныстар дайындалып жатқан кезде, ескі Wirth Corner ғимаратының жалға алушыларына оны бұзуға дайындық жасау үшін 1 маусымға дейін ғимаратты босату туралы хабарламалар берілді. Смит мұнарасының құрылысын бастауды және Лейк Вашингтон кеме каналы, Ходж ғимараты және Сиэтл маңында жүріп жатқан басқа да ірі жобаларды атап өту үшін қала 1 маусымды «Даму және өркендеу күні» деп жариялады және барлық бұл нысандарды аралау үшін Пьюджет Саундының барлық аймақтарынан келген делегациялар қатысқан шеру ұйымдастырылды. Смит мұнарасының құрылыс алаңында ескі ғимараттан бір кірпіш алынып, құрылыстың басталуын рәсімдік түрде белгіленді, бірақ нақты бұзу жұмыстары бірнеше аптадан кейін басталды. Жеңімпаз мердігерлер таңдалып, маусымның соңында хабарланды, бірақ келісімшарттарға қол қою және құрылысты бастау енді Л.С. Смит мұрагерлігінің мәселелерін шешуге байланысты болды, ол Смит мұнарасы учаскесін оның ұлы Бернс Лайман Смитқа тамыздың соңына дейін бермек. 1911 жылдың 5 қыркүйегінде Нью-Йорк штатындағы Уитни Стин компаниясы жалпы құрылыс және қазба жұмыстарына алғашқы келісімшарттарға қол қойды. Бұл компания жақында Денвер, Колорадодағы Дэниелс және Фишер мұнарасын салған және бірнеше халықаралық жобаларын жүзеге асырған. Олар өздерінің Пенсильвания штатындағы Амбридж қаласындағы қорынан 5,000 тоннаға жуық болатты жеткізіп, құрастыру үшін Америкалық көпір компаниясымен келісімшарт жасады. Чарльз В. Роджерс (плиткалау), Раутман аспап және жылыту компаниясы және Agutter Griswold компаниясы электр сымдау жұмыстарына қатысты бірнеше жергілікті фирмаларға алғашқы келісімшарттар берілді. Оңтүстіквортқа жақын Харперде кірпіш зауыты бар Т.С. Липпи басқарған Харпер Хилл компаниясы ғимараттың қабырғаларын оқшаулау үшін қолданылатын жалпы кірпішті жеткізуге келісімшарт ұтып алды. Уитни Стин компаниясының өкілдері қазан айының соңында Сиэтлге келді және Смит мұнарасына тиесілі Тынық мұхиты блогының 6-шы қабатында құрылыс кеңсесін құрды (кейін Смит мұнарасының филиалы ретінде белгілі болды). Оларға сондай-ақ Сиракузадан келген және басқарушы архитектор ретінде жұмыс істейтін Х.В. Томпсон қосылды. Көптеген жалға алушылар қазан айының соңына дейін ескі ғимаратты тастады, бірақ көптегендер соңғы мүмкіндікке дейін қалуға талап етті және құрылымдық болат және басқа қажетті жабдықтар 1912 жылдың ақпанында жеткізілгенге дейін олардың айналысында қазба жұмыстары жүргізілуіне келісім жасалды. Ресми құрылыс жұмыстары 1911 жылдың 1 қарашасында басталды. Қазан және желтоқсан айларындағы қазба жұмыстары күндіз-түнделі жүргізілді, тек құмды шығаруға қолданылатын дарбиз құлағанда, бірнеше жұмысшылар мүжілген кезде тоқтатылды. 25 фут тереңдіктегі негіз қазылғанда және тіреу қабырғалары салынғанда, басқарушы архитектор Томпсон жердің геологиялық сынақтарын жүргізіп жатты. Негізден 123 фут тереңдікке бірнеше тесіктер бұрғыланып, алынған үлгілер зерттелді. Жердің тұрақтандыруын бақылау және сыйымдылығын тексеру үшін учакенің ортасына тең аралықта орналасқан 80 тонналық сынақ қорабы салынды. Смит пен Гаггин 1912 жылдың қаңтарында Сиэтлге оралып, құрылыс аяқталғанша қаладан кетпеді.
Сипаттама
Смит мұнарасы неоклассикалық архитектураның үлгісі болып табылады. Оның сыртқы қабығы бірінші және екінші қабатта граниттен, ал қалған бөлігі терракотадан жасалған. Сыртқы жағы 1976 жылы бір рет қана жуылды. Бұл ғимарат Батыс жағалауда лифт операторларын жұмысқа алған соңғы ғимараттардың бірі болды. Лифтілерді "Отис" лифті компаниясы жеткізді, олардың беті мыспен қапталған. Бастапқы есіктер торлы қайшы қақпалар болған, сондықтан жолаушылар әр дәлізді және әр кеңсе алдындағы шыны қабырғаларды көре алатын. Лифттер 2017 жылдан бастап автоматтандырылып, жылдам қызмет көрсету үшін және сейсмикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін жаңғыртылды, жаңа шыны есіктер жолаушыларға дәліздер мен вестибюльдерге көруге мүмкіндік береді. 1990 жылдардың басында жаңғырту жұмыстарынан кейін жұмысшылар мұнараның жоғарғы жағындағы су резервуарын алып тастады. Соның нәтижесінде пайда болған кеңістік, бұрынғы жөндеушінің пәтерімен бірге, үш қабатты пентхаусқа айналды, ол ғимараттағы жалғыз тұрғын үй. 2010 жылы оны төрт адамнан тұратын отбасы басып алды. Пентхаус пәтері 2021 жылы айына 17 000 долларға сатылымға қойылды. Ғимараттың үстінде 2 метрлік (8 фут) шыны күмбез орнатылған, ол көк түспен жарықтандырылады, бірақ желтоқсан айында жасыл түске ауыстырылады.
Танымал мәдениетте
2012 жылы Death Cab for Cutie тобының вокалисі Бенджамин Гиббард «Teardrop Windows» әнінде Смит мұнарасын жырлап құрметтеді.