Кіріспе

Чикаго қаласындағы коммерциялық ғимарат, Иллинойс штаты, АҚШ. Чикаго қаласындағы ғимарат, Иллинойс штаты.

"Мерчандайз Март" (немесе "Мерч Март", немесе "Март") – Чикаго қаласының орталық бөлігінде орналасқан коммерциялық ғимарат. 1930 жылы ашылған кезде ол әлемдегі ең ірі ғимарат болды. "Ар-деко" стилінде салынған бұл ғимарат Чикаго өзенінің салаларының тоғысында орналасқан. 2000 жылдардың соңында ғимаратқа күніне 20 000-ға жуық келуші мен арендатор келген ірі бөлшек және көтерме сауда орталығы болып табылады. "Маршалл Филд & Co." компаниясы салған, кейіннен жарты ғасырдан астам уақыт Кеннеди отбасының меншігінде болған "Март" Чикагоның көтерме саудасын дамытуға ықпал етті, архитектуралық және интерьер дизайнымен айналысатын сатушылар мен кәсіпкерлерді бір шатыр астына біріктірді. 1998 жылдың қаңтар айында "Vornado Realty Trust" компаниясына сатылды. 2010 жылы ғимарат өзінің Дизайн орталығының көрме залдарын көпшілікке ашты.

Құрылымы мен контексі

1926 жылы екі қабатты Уэкер Драйвтың батысқа қарай кеңейтілуі оңтүстік өзен жағалауындағы құрылыс дамуын жеделдетті. 1927 жылы Маршалл Филд & Co компаниясы Уэкер Драйвқа қарама-қарсы солтүстік жағалауда құрылыс салу жоспарларын жариялады. Орлеанс көшесі, Уэллс көшесі, Кинзи көшесі және Чикаго өзенімен шектелген бұл жер бұрынғы америкалықтардың сауда орталығы болған, сондай-ақ 1911 жылы Чикаго және Солтүстік-Батыс темір жолының Уэллс көшесіндегі станциясының орны болған, ол Чикаго және Солтүстік-Батыс жолаушылар терминалы пайда болғаннан кейін тоқтатылған. Пойыз паркін алып тастау Чикаго қалалық жоспарлау комиссиясының өзен жағасын дамыту және әдемілендіру ниетін қолдады. 1923-1930 жылдары Маршалл Филд & Co компаниясының президенті, ал 1926-1935 жылдары Чикаго қалалық жоспарлау комиссиясының төрағасы болған Джеймс Симпсон, 1928 жылғы 16 тамызда сәулетші Эрнест Грэммен бірге құрылыс жұмыстарын бастау салтанатында алғашқы қазылған топырақты көтерді. Бас мердігер Джон У. Гриффитс & Sons компаниясы "ірі бөгеттер салу кезінде әдетте қолданылатын" технологияларды пайдалану арқылы құрылыс индустриясын машиналар дәуіріне жеткізді. Құрылысқа шамамен 12 шақырымдық дәліздер мен 30-дан астам лифт кірді. Құрылыстың жалпы құны 26 миллион долларға бағаланды.

Меншік

Мерчандайз Март 1930 жылдың 5 мамырында Чикагоның алғашқы сауда бекеті Вольф Пойнттың шығысында ашылды. Бұл ғимарат Маршалл Филдтің бүкіл ел үшін бірыңғай көтерме сауда орталығы құру арманын іске асырып, 13 түрлі қойманы біріктірді. 1945 немесе 1946 жылы, дереккөздерге байланысты, Кеннеди отбасы оны Мерчандиз Март Пропертиз, Инк. (MMPI) арқылы сатып алды және басқаруды Саргент Шрайверге тапсырды. Кеннедидің сатып алу бағасы 12,5 немесе 13 миллион доллар болды деп хабарланды, ал оның бастапқы капиталы 1 миллион доллар болған, бірақ құжаттарда оның алғашқы ипотекасы 12,5 миллион доллар болғаны көрсетілген, бұл жиырма жыл бұрын кешенді салуға кеткен шығынның шамамен жартысы еді. Клейн Кеннедидің тиімді бағасы Филд пен Кеннеди арасындағы ауызша келісімге негізделгенін айтты, сол келісімге сәйкес сатудан кейін ғимарат Чикаго университетіне сыйға берілетін болып, Кеннеди салық жеңілдігін алатын еді, бірақ ауызша келісім болғандықтан, мұны растайтын ешқандай құжаттама жоқ. Ғимараттан түскен кіріс Кеннеди отбасының байлығының маңызды көзіне айналды, соның ішінде сайлау науқандарына қаржыландыру көзіне де айналды. Сатылған кезде Мерчандайз Март Кеннеди отбасының соңғы жұмыс істеп тұрған бизнесі болды. Сол жылы MMPI компаниясын Vornado 450 миллион доллар ақшаға және Vornado компаниясының 100 миллион доллардан астам үлесіне сатып алды. 2007 жылдың басында ғимараттың құны 917 миллион долларға бағаланды.

Кеңейтулер мен жаңартулар

Мерчандиз Март 1950-1960 жылдары жаңғыртылды. 1961 жылы үнді басшыларының мүсіндері алынып тасталып, олардың орнына бетон плиталар қойылды, бұл көрермендерге ешқандай әсер етпеді, себебі өзеннің солтүстік жағында болжағандай көкжайлар бой көтерген жоқ. Кейіннен осы мүсіндердің бір бөлігі қала шетіндегі үйдің ауласынан табылған еді және 2014 жылы аукционға сатылды. 1962 жылы көлік құралдары үшін оңтүстік жағынан кіреберіс шатыры салынды. 1977 жылы Skidmore, Owings & Merrill компаниясы Орлеанс көшесінің батыс жағында Чикаго киім орталығын жобалады, бұл Мерчандиз Марттың жалпы ауданын ұлғайтып, алаңдарды, жағалау жолдарын және панорамалық көріністерді пайдаланып, жаяу жүргіншілерге су жағасын пайдалануға мүмкіндік берді. 1988 жылы Хельмут Ян Март пен Киім орталығын байланыстыратын Орлеанс көшесі арқылы жабық жаяу өткелін жобалады. Оңтүстік фасадында, көлік шатыры алынып тасталды және басты кіреберіспен қатар екі кішкентай есік қосылды. Алдыңғы жаңғырту кезінде боялған витриналар саудагерлердің тауарларын көрсету үшін таза шынымен қайта жаңартылды.

Ғимарат

Мерчандиз Март Чикаго қаласындағы Грэм, Андерсон, Пробст және Уайт архитектуралық фирмасымен "қала ішінде қала" ретінде жобаланды. Қазір әлемдегі ең үлкен ғимараттар тізімінде 44-ші орында тұр. Бұрын әлемдегі ең ірі сауда алаңы болған Қытайдағы New Century Global Center қазір Гиннес рекордтар кітабында рекордты иеленеді.

Қоршаған орта

Жақын Солтүстік Жайдың оңтүстік шетіндегі көкжиекке үстемдік ететін Март, Франклин көшесінің оңтүстік соңында, галерея ауданынан оңтүстікке қарай орналасқан. Хаббард көшесінде көптеген тамақтанатын орындар мен түнгі клубтар бар. Саясаткерлер мен атақты адамдар арасында танымал Кинзи Чопхаус, Уэллс және Кинзидің солтүстік-батыс бұрышында, Мерчендайз Марттың қарсы бетінде тұр. Ұлттық тарихи орындар тізіміне енген және қазір Гарри Карей мейрамханасына үй иесі болған Чикаго Varnish Company ғимараты, Кинзи көшесінің шығысында орналасқан. Көшенің шығысында 325 N. Wells көшесі орналасқан, онда Чикаго кәсіби психология мектебі және DIRTT Environmental Solutions орналасқан. Март тікбұрышты емес, себебі ол Чикаго өзені үстіндегі айналмалы көпірлер салынғаннан кейін тұрғызылған. Екі қабатты Уэллс көшесіндегі көпірдің басқару үйі ғимараттың төменгі қабаты мен оңтүстік-шығыс бұрышының арасында орналасқан. Франклин көшесіндегі көпір ғимараттың оңтүстік-батыс бұрышында, Орлеанс және Франклин көшелерінің қиылысында тұр. Ғимарат Орлеанс көшесі бойымен оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай Франклин көшесімен бірдей бұрышта көлбеу.

Сыртқы жарықтандыру

Құрылыстың жарықтандыру тарихы орталық және бұрыштық мұнараларды, сондай-ақ әр терезенің арасындағы бағаналарды түнде жоғары бағытталған ақ жарықпен шашыратып жарықтандырады. Дәстүр бойынша, наурыздың ортасында Әулие Патрик күніне арналған жасыл түске және күз айларында Хэллоуин мен Алғыс айту күні қарсаңында қызғылт сары түске ауысады. Ерекше оқиғалар кезінде, мысалы, "Ракаға қарсы күрес айы"нда ғимарат қызғылт түспен жарықтандырылды. 2006 жылғы Чикаго "Бears" командасының маусымын, оның ішінде Super Bowl XLI финалға жеткенін еске алу үшін ғимарат команданың түстерімен – сәтсіздіктер үшін қызғылт сары және мұнаралар үшін көк жарықпен жарықтандырылды. Рождество маусымында қызыл және жасыл жарықтар қолданылады. 2008 жылғы "Art Chicago" көрмесінде американдық суретші Дженни Холцер ғимараттың фасадын әдебиет саласындағы Нобель сыйлығының иегері, поляк ақыны Вислава Шимборсканың өлеңімен жарықтандырды. 2018 жылы ғимараттың өзен жағалауында үлкен проекциялық экран бейнелер мен видеоларды көрсетуге басталды. "Март" ғимаратының түнгі жарықтандыруы көбінесе "Сирс мұнарасы" мен "Джон Хэнкок орталығының" антенна жарықтандыру түстерімен, сондай-ақ "Аон орталығының" жоғарғы қабаттарында қолданылатын түстермен үйлеседі.

Жасыл құрылыс тәжірибесі

Крис Кеннедидің басшылығымен Март 1986 жылы Америка Құрама Штаттарының Жасыл құрылыс кеңесі (USGBC) тарапынан LEED (Энергия және экологиялық дизайн саласындағы көшбасшылық) сертификатын алған әлемдегі ең үлкен ғимарат болды. Март ұзақ жылдардан бері тұрақты тәжірибелерді қолданып келеді. Март орталығы 1986 жылы жылу сақтау қондырғысын іске қосты, ол бір түндік мұз жасауға, айналасындағы 71 ғимаратты салқындатуға және алғашқы жылы электр энергиясына 200 000 доллар үнемдеуге мүмкіндік берді. 1990 жылы Март орталығы Green Seal бекіткен жасыл тазалау өнімдерін қолдана бастады, ал келесі жылы қайта өңдеу бағдарламасын енгізді, қазіргі таңда оған қағаз өнімдерінің барлық түрлері, шыны, шамдар, батареялар, алюминий және құрылыс материалдары кіреді. 1996 жылы Март орталығы Чикаго қаласының орталық айманындағы алғашқы ірі меншік иелерінің бірі болып, қазір Thermal Chicago деп аталатын аудандық салқындату жүйесімен келісімге келді, осылайша озон қабатына зиян келтіретін КФУ (фтор-хлор-көмірсутектер) шығарындыларын азайтуға бағытталған ұлттық күш-жігерге үлес қосты. 2006 жылы MMPI Чикаго аймағындағы түтін түзілетін ластаушы заттар мен энергия тұтынуды азайтуға бағытталған Clean Air Counts ерікті бастамасына қосылды. Кампания стратегиясының бір бөлігі – төмен VOC (ұшпалы органикалық қосылыстар) тазалау өнімдерін, бояуларды және құрылыс материалдарын пайдалану, сондай-ақ энергияны үнемдейтін жарықтандыру және жұмыс орнындағы баламалы көлік түрлерін қолдану болды. Бүгінгі күні Март орталығы ластануды [мәнді қосу керек] пайызға азайтты, бұл коммерциялық ғимарат үшін ең үлкен көрсеткіш. 2006 жылы Март орталығының қайта өңдеу бағдарламасы 13 000-нан астам ағаш сақтап, 11 миллион фунт қалдықтарды қайта өңдеді, ал суды сақтау шаралары [мәнді қосу керек] суды үнемдеді. Мартта жұмыс істейтін шамамен 10 000 адамның сегіз пайызынан астамы жаяу, велосипедпен немесе қоғамдық көлікпен жүреді; көлік құралдарын экологиялық тазалауға ынталандыру үшін Март велосипедтерді сақтау сыйымдылығын 200-ден астамға дейін кеңейтті. 2009 жылы MMPI барлық кеңсе заттарын жүз пайыз қайта өңделген материалдан жасалған өнімге ауыстырды. Мартта LEED сертификаты бар тоғыз көрме залы бар, ал тағы бесеуі LEED сертификатын алуға дайындалып жатыр.

Сауда

2007 жылы көтерме сауда орталықтары пайдалы аумақтың 50%-ын құрады. Таңдаулы орталықтар тек көтерме саудагерлерге ғана ашық, ал қалғандары жалпы жұртшылыққа қолжетімді. Дәстүрлі сөрелер мен стеллаждармен жабдықталған дүкендерден өзгеше, тұтас пайдалануға болатын бөлмелер жасалады, бұл тұтынушыларға түрлі қолданыстар мен өндірушілердің өнімдерін салыстыруға мүмкіндік береді. Кейбір орталықтар тауарларды жеке-жеке немесе жиынтық түрде сатуға ұсынады, ал басқалары дизайн, сақтау, қайта жаңарту немесе орнату қызметтерін ұсынады. «Март» сәулетшілер мен дизайнерлер үшін пайдалы ресурс болғанымен қатар, Америка Сәулетшілер Институты таңдаған жүлделі жобалар да ұсынылады. Жеткізушілерге арналған, орталықта нарық зерттеу жобалары үшін кәсіби қызметтер ұсынатын фирмалар жұмыс істейді. 1931 жылы Маршалл Филд және Компания 5 миллион доллар, ал 1932 жылы 8 миллион доллар зиянға ұшырады. Motorola Mobility 2014 жылы өзінің бас кеңсесін Мерчандиз Мартқа көшірді.

Сауда жәрмеңкелері

1969 жылдан бері Мерчандиз Март жыл сайынғы Келісімшарттық жиһаздар ұлттық көрмесіне – NeoCon-ға үй иесі болып табылады. 1000-нан астам келісімшарттық және коммерциялық жиһаз өндірушілері мен 50 000 қатысушысы бар бұл Солтүстік Америкадағы осы сияқты ең ірі сауда көрмесі. 2006 жылдан бері Мерчандиз Март «Арт Чикаго» халықаралық өнер жәрмеңкесін қабылдап келеді.

Радио

NBC телеарнасы осы орын ашылмас бұрын студия салу жоспарларын жариялады. 1930 жылғы 20 қазанда ашылғанда, он тоғызыншы қабаттағы орын түрлі тікелей эфирларды қамтыды және қолдады, оның ішінде оркестрлерді қажет ететіндерін де. WENR және WMAQ станциялары осы орыннан хабар таратты. 1935 жылы кеңейтілген, бұрын бос тұрған мұнарада кеңсе кеңістігі пайда болды, соның арқасында орган камерасы, екі эхо-бөлме және барлығы 11 студияға орын болды. 300-ден астам қызметкер әр ай сайын 1700-ге дейін бағдарлама шығарды, соның ішінде "Амос 'н' Энди" бағдарламасы да бар. Хью Даунс Берр Тиллстромның балалар шоуы "Кукла, Фран және Оллиге" NBC студиясынан үлес қосты, ал бұл бағдарламаны WBKB станциясынан NBC желісі қабылдағаннан кейін болды. "Капитан Миднайт" радио бағдарламасы 1942 жылдан 1945 жылға дейін Марттан хабарланды. WMAQ және WMAQ TV 1989 жылы NBC мұнарасына көшірілді, бірақ NBC WMAQ радиосын екі жыл бұрын Westinghouse Broadcasting компаниясына сатты. WMAQ-тың бұрынғы FM станциясы, қазір WKQX, 2016 жылға дейін Мерчандиз Мартта қалды, содан кейін ол NBC мұнарасына көшірілді. Қазіргі таңда он тоғызыншы қабат бос тұр.

Теледидар

1949 жылдың 7 қаңтарында NBC WNBQ телеарнасы 5-арнада күн сайын кемінде екі сағаттық бағдарламамен телехабарды коммерциялық түрде бастады. 1956 жылдың 15 сәуірі WMAQ телеарнасында "C күні" ретінде есте қалады және Broadcasting Telecasting журналы оны "қара-ақ түстің қабырғасын бұзудың батыл қадамы" деп сипаттады. Чикаго қаласының мэрі Ричард Дэйлидің қатысуымен, NBC президенті Дэвид Сарнофф 5-арна әлемдегі алғашқы толық түсті телеарнаға айналғанда басқаруды жүзеге асырды, ал "Wide, Wide World" бағдарламасы ел бойынша 110 NBC телеарнасына таратылды. Түске ауысу жобасы 1,25 миллион доллардан астам тұсқа, ал жарнама 175 000 долларға бағаланды. "C күні" күні үш ұшақ қаланың үстінен ұшып, қызыл, жасыл және көк түтін іздерін қалдырды. WMAQ телеарнасы алғаш рет 1953 жылдың соңында түсті жабдықтарды орнатты, ал 1954 жылғы Розалар парадының турнирі алғашқы маңызды хабарлама болды. 1955 жылдың наурыз айында ұсынылған алғашқы жергілікті түсті бағдарлама Джон Оттың "Бақшаңыз қалай өседі?" бағдарламасы болды, онда уақыт өте келе түсі өзгеріп отыратын түсті фильмдер қолданылды. WMAQ TV кейіннен шамамен бір шақырым қашықтықтағы NBC мұнарасына көшіп, Марттың 19-қабаты кеңсе кеңістігіне айналған болса да, бұрынғы арендатор (Bankers Life and Trust Company) бастапқы студиялардың бір бөлігін бейне және мультимедиа бөлімі ретінде сақтап қалды. Жергілікті аймақтық спорттық арна NBC Sports Chicago өзінің басқару бөлмесіне ие және тікелей эфирдегі студиялық бағдарламаларын Apparel Center кеңейтуінен көрсетеді; бұл студиялар бұрынғы RSN арналары FSN Chicago және SportsChannel Chicago-ға да қызмет еткен. Мартта жыл сайын Чикаго өнерінің көрмесі өтеді. Чикаго марафонының қатысушылары әдетте Уэллс көшесімен өтетін бұл құрылыстың жанынан өтеді.

Танымал мәдениетте

1948 жылы түсірілген «Call Northside 777» фильмі Иллинойс штатында түсірілген, ал «Март» Уэкер Драйвтағы газет кеңселерiнен көрінеді. Лобби «Хадсакер прокси» фильмінде Хадсакер компаниясы штаб-пәтерiнiң iшкi көрінісі ретiнде пайда болды. 1956 жылы сегіз минуттық «The Merchandise Mart» қысқаметражды фильмi «Март» атауын қолданып, ғимараттың iшкi құрылысын және жұмысын толыққанды суреттедi. 1993 жылғы «Қашқын» фильмінде АҚШ маршалдары доктор Ричард Кимблдің қайда екенін анықтайды, олар телефон арқылы сөйлескен кезде CTA пойызының кондукторы фонында «Келесі аялдама, Merchandise Mart» деп айқайлағанын естиді. «Март» 2012 жылы Вероника Роттың «Insurgent» романында Candor штаб-пәтерi ретiнде бейнеленген.