Кіріспе

Алыс Шығыс желісі (FEN) – Азиядағы АҚШ әскери радио және телестанцияларының желісі, негізінен Жапония, Окинава, Филиппин және Гуамдағы АҚШ күштеріне қызмет еткен.

Шолу

Қазір Америка Қарулы Күштерінің Жапония желісі (AFN Japan) деп белгілі, бұл желі 1997 жылы Қиыр Шығыс желісінің таратылуынан кейін әскери қызметкерлерге, Қорғаныс министрлігінің азаматтық қызметкерлеріне, Мемлекеттік департаменттің дипломатиялық қызметкерлеріне және олардың отбасыларына радио және телеарналар арқылы, сондай-ақ базалық кабельдік телеарналар арқылы жаңалықтар, ақпарат және ойын-сауық қызметтерін ұсынады. AFN Japan негізгі әскери және АҚШ-тың рұқсат етілген азаматтық аудиториясынан өзге, шамамен 1,2 миллион әскери емес тыңдаушыдан тұратын «көлеңкелі аудиторияға» да ие; олардың көп бөлігі – ағылшын тілін оқып жатқан жапондықтар және Жапонияда тұратын басқа да ағылшын тілінде сөйлейтін шетелдік азаматтар. AFN Japan штаб-пәтері Токионың шетінде орналасқан, АҚШ Әуе күштерінің ірі базасы – Йокота әуе базасында орналасқан және «AFN Токио» деп те аталады. Желіде Мисава әуе базасында (AFN Misawa), Ивакуни теңізшілер корпусының әуе станциясында (AFN Iwakuni) және Сасебо флоттық қызметтерінде (AFN Sasebo) орналасқан филиалдар бар. Бұрынғы FEN-нің операциялық бөлігі болмаса да, Кореядағы Армия желісіне (AFKN) тағайындалған АҚШ Әуе күштерінің қызметкерлері FEN желісінің штаб-пәтерінің ішінара әкімшілік бақылауында болды. AFN Japan құрамына сондай-ақ Окинавадағы AFN Okinawa да кіреді, ол Мари Корпусының базалық лагері С. Д. Батлерге жақын Райком Плаза тұрғын үй ауданында орналасқан. AFN Токио – өңірлік жаңалықтар орталығы болып табылады, ол Тынық мұхитындағы барлық әскери байланыс кеңселерінен және AFN филиалдарынан жаңалықтар жинап, оларды «Тынық мұхиты баяндамасы» сияқты өңірлік жаңалықтар бағдарламасына біріктіреді. «Тынық мұхиты баяндамасын» әдетте әр апта күні Тынық мұхиты аймағында және әлемнің басқа да аймақтарында AFN Pacific цифрлық спутниктік арнасы және Пентагон арнасы арқылы көруге болады. Филиппинде FEN Philippines UHF 17-арнасында (1955 жылдан 1981 жылға дейін FEN 8-арнада жұмыс істеді) Пампанга және Замбалесте (Субик және Кларк базаларында), Сан-Мигельдегі UHF 34-арнасында, Булакан (ABS CBN корпорациясы 2020 жылға дейін соңғы жиілікті пайдаланды, себебі желінің франшизасының мерзімі аяқталды) және Метро Маниладегі UHF 50-арнасында хабар таратты. Оның радиостанциялары – DWFE AM (Олонгапода) және DWFA AM (Балангада, Батанда), сондай-ақ 1946 жылдан 1991 жылға дейін желінің құрамында болған Far East 95.1 (қазір RW 95.1) FM, бірақ телеарна Пинатубо тауының жарылуы және Кларктан АҚШ әскерінің шығарылуы салдарынан күштеп жабылды. Хабар тарату 1991 жылдың 15 маусымында «Билл мен Тедтің керемет оқиғалары» телешоуымен аяқталды.

Тарих

1942 жылдың мамыр айында Аляскадағы Кодиак аралында Қарулы Күштер Радио Қызметі (AFRS) құрылды. Радио хабарларын АҚШ құрлығының шегінен тыс жерде қызмет ететін американдық қарулы күштердің мүшелеріне ақпарат жеткізу үшін пайдаланды. Соғыс министрлігінің Моральдық қызметтер бөлімінен пайда болған жаңа Америка Қарулы Күштері Радио Қызметі (AFRS) құрамына командалық әскерлерге арналған ақпараттық бағдарламалар, жергілікті командалық жаңалықтар, ақпараттық хабарлар және моральдық жағдайды көтеруге бағытталған хабарламалар сияқты әрекеттер де кірді. 1942 жылдың соңына қарай жаңа AFRS Армия мен Әскери-теңіз күштерінен арнайы радио бағдарламаларын дайындауға бекітілген қызметкерлерді тағайындау арқылы тікелей қолдау ала бастады. 1943 жылы Еуропа, Аляска және Оңтүстік Тынық мұхитындағы әскери қызметшілерге бағдарламалар тарату үшін жоғары қуатты радио хабар таратушылар кешені ұйымдастырылды. Тынық мұхитында AFRS хабарларын тарату екі түрлі басшылықтың бақылауында жүзеге асырылды. Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитындағы станциялар әскери генерал Дуглас Макартурдың басқаруында болды, ал Орталық Тынық мұхитындағы станциялар әскери адмирал Честер Нимицтің басқаруында болды. 1943 жылдың шілдесіне қарай AFRS Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағында екі станция құрып, Жаңа Джорджияда шағын станция іске қосты. Келесі айда Велла Лавелланың жанында ұқсас мобильді станция хабар таратуды бастады. Орталық Тынық мұхиты басшылығының аясында құрылған алғашқы AFRS станциялары 1943 жылдың қарашасында Гилберт аралдарындағы Тарава атолы мен Макин аралында орналастырылды. 1944 жылдың ақпанында Маршалл аралдарындағы Кваджалейн мен Эниветокта, сондай-ақ Соломон аралдарындағы Гуадалканалда тағы үш станция эфирге шықты. Әскери радио мамандарының топтары Лос-Анджелестегі AFRS штаб-пәтерінде радиостанцияларды басқаруға оқытылды. Кейін олар Гавайиге барып, қажетті жабдықтарды алып, тағайындалған жерлері мен жергілікті жағдай туралы есеп берді, содан кейін қолда бар барлық тәсілмен өздерінің орналасқан жеріне аттанды. Кейбір топтар толық радио тарату жабдықтарын алып жүрді: 50 ватттық таратушылар, дискілер, шағын микшерлік консоль және бірнеше қорапқа салынған пластинкалар. Бірнеше топқа Сан-Францискодан AFRS жаңалықтарын тыңдай алу үшін қысқа толқынды қабылдағыштар берілді. Әдетте әр топқа бір офицер және бес-алты сарбаз кіретін. Мақсатты жерге жеткен соң, топ қолдан келгеннің бәрін жасады. Электр генераторларын алу көбінесе қиындық тудыратындықтан, станция өздігінен қуат көзін қамтамасыз етуге мәжбүр болатын. Орталық Тынық мұхитында станция құрылып, хабар таратуды бастағаннан кейін, жергілікті әскерилер станцияны басқаруға оқытылды. Әдетте, топ станцияны жергілікті сарбаздардың күшімен іске қоса алатынына көз жеткізгеннен кейін, басқа орынға тағайындалу үшін Гонолулуға оралды. Бұл әскери станциялардың біріккен желісі Тынық мұхиты желісі (PON) деп аталды.

Екінші дүниежүзілік соғыстың соңы

1944 жылдың көктемінің соңында, аралдарды бағындыру науқаны кезінде Орталық және Оңтүстік Тынық мұхитындағы бұрын көпке таныс емес аралдардың аттары күнделікті қолданысқа енді. Одақтастар солтүстікке қарай жылжыған сайын, әр аймақтағы қаһарлы шайқастар көптеген әйгілі шайқас алаңдарын ашты. Олардың көпшілігінде, Бугенвилл және Жаңа Британия (Соломон аралдары, 1944 жылдың наурызы), Жаңа Гвинея, Жаңа Ирландия, Кавиенг және Адмиралтейство аралдары (1944 жылдың сәуірі), сондай-ақ Рабаул (1944 жылдың мамыры) AFRS станциялары құрылды. Бұлардың барлығы генерал МакАртурдың Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитындағы басқаруында болды және әртүрлі уақытта «Жаңғыл желісі» немесе «Шыбық желісі» деп аталды. AFRS командасының қызметкерлері әртүрлі арал командирлерінен әртүрлі күшті қабылдауларға ие болды. Кез келген аралдағы басымдық құрайтын әскер түріне байланысты, кейбір арал командирлері радио хабарлау идеясын жоғары бағалап, қолдау көрсетті. Ал басқалары оған онша мән бермеді, сондықтан кейде AFRS командалары кездесетін мәселелерді жоғары деңгейдегі басқаруға жеткізуге тура келді. Соғыс театрындағы генералдар мен адмиралдар көптеген проблемаларға тап болғанымен, ең ірі мәселе – олардың қарауындағы жүздеген мыңдаған әскерилердің рухын көтеріп, сақтап қалу болды. Үйден келген хаттардың жеткізілуі, ең жақсы жағдайда, сирек болды және көбінесе көтерілуіне бірнеше апта немесе айлар қажет болды. AFRS құрылғаннан кейін көп ұзамай, командирлер AFRS-тің рухты көтерудегі ең ұлы құрал екенін түсіне бастады, әсіресе радиостанциялар үйден жаңалықтармен қатар ойын-сауық ұсынса. Сондықтан, тіпті AFRS мәселелерін жоғары басшылыққа хабарлау туралы қауіп-қатер де жергілікті командирлердің оларды шешу үшін бар күштерін салуына себеп болды. Дегенмен, кейбір AFRS командалары жергілікті арал командирлері оңай шеше алмайтын мәселелерге тап болды, сондықтан командалар жұмысты аяқтау үшін басқа тәсілдерге жүгінуге мәжбүр болды. Бірнеше Тынық мұхиты желісі станциялары реквизициялау рәсімдері арқылы 200 ваттқа дейін қуаты бар жоғары қуатты передатчиктерді сатып алды. Ал кейбіреулері оларды «түн ортасындағы реквизициялар» арқылы немесе әртүрлі көздерден жасырын алып кетіп, қолға түсірді. Кейде жаудан алынған жабдықтар өзгертіліп, пайдаланылды. 1944 жылдың жазы мен күзінің басында Тынық мұхиты желісі өзінің тізбегіне Сайпан мен Гуамдағы (Мариана аралдары, 1944 жылдың шілдесі мен тамызы) және Пелелиу мен Улитидегі (Каролин аралдары, 1944 жылдың қыркүйегі) станцияларды қосты. Улитидегі станция кейде жақын маңдағы алып флоттарға қызмет көрсету үшін күніне он тоғыз сағат жұмыс істеді. Аралдарды бағындыру Жапонияға қарай жалғасқанда, AFRS әскерлер арасында одан да танымал болды. «Аралдарды бағындыру» термині одақтас күштердің Жапонияға қарай жылжуын сипаттау үшін жиі қолданылады, себебі көптеген жапондық аралдар тікелей айналып өтілді немесе секіріп өтті. Кейбіреулері жапондықтардың ресми капитуляциясына дейін одақтас күштер тарапынан басып алынбады немесе оккупацияланбады. Одақтастар ақырында аралдарды басып алған кезде, көптеген жерлерде қарсылық аз болды, бұл AFRS хабарларының арқасы болды. Кейбір AFRS станциялары, мысалы Пелелиудегі станция, қалған императорлық әскерлеріне жапон тілінде арнайы хабарлар таратты. Бұл хабарларды жапон-американдықтар жасады. Патрульдік ұшақтар арқылы аралдарға тасталған парақшалар жапондық күштерге арнайы хабарлардың қашан таратылатынын хабарлады. Олардың назарын аудару үшін кейде жапон музыкасы да қосылды. Бірнеше айдан кейін аралдар капитуляцияға бергеннен ғана қолға түскен құжаттар радио хабарларының жапон командирлерін олардың соғыс күш-жігерінің нәтижесіз екендігіне көндірудегі зор табыстарын көрсетті.

Сигналды сақтау

Радиостанцияларды орнатып, жұмыс істеуін қамтамасыз еткен хабар таратушылар мен техникалық қызметкерлер өте ауыр жағдайларға тап болды. Кейбір жағдайларда персонал, жабдық, азық-түлік және қару-жарақ парашютпен немесе катерлермен жеткізілді. Ал кейбіреулерін жаңбырлы ормандардың ішінде қиындықпен жасалған топырақ жолақтарына жеңіл ұшақтармен жеткізді. Тропиктік аймақтардағы басқа да қауіп-қатерлер – орманды батпақтар, көпірсіз өзендер мен арналар, адамдардың белдеріне дейін батып кететін лайлы жерлер. Ауа райы ыстық және ылғалды болды, ал жиі жауатын жаңбырлар атмосфераны жайсыз етіп жасады. Безгекке шақыратын масалар әр жерде кездеседі. Жапырақтармен қапталған үлкен аралдарда, олардың үстінен тасты таулар көтеріліп тұрды, шіріген өсімдіктердің иісі үнемі сезіліп, тыныс алуды қиындатты. Бомбалар мен артиллериялық оқтардың жарылысынан басқа, тыныштық соншалықты терең болды, кейде қорқып кеткен құстың дауысы қорқынышты және әсерлі болып естілді. Жабдықты жұмыс жағдайында ұстау өте қиын болды. Ағаштардың басына оралып тұратын бұлттар, жапырақтардың тығыз қабығы, күн сәулесінің шамалы түсетін, ылғалды жаңбырлы ормандардың төбесін қоректендірді. Тіпті хабар таратушылар шатырлардың астына орнатылғанмен, оларды қоршаған ылғалдың салдарынан жиі қысқа тұйықталулар орын алды. Қосалқы құрылғылар әрқашан қолжетімді болмағандықтан, хабар таратушыларды жөндеуге тура келді. Ыстық және ылғалды ауа жазылған бағдарламаларды сақтаған дискілерді (жазбаларды) бұрмалады.

Жаулық әрекеттердің аяқталуы

1945 жылдың 8 мамырында Делиден радио арқылы Еуропадағы әскери қимылдардың тоқтағаны туралы хабар келді. Одақтастар Гилберт аралдары мен Бисмарк архипелагына қарай жылжығанда, AFRS станциялары Голландиялық Шығыс Үндістандағы Жаңа Гвинея, Ява және Борнео аралдарынан хабар таратуды жалғастырды. Жағалау күзетшілері мен барлаушылар да болып жатқан жағдай туралы ақпарат алу үшін AFRS станцияларын тыңдап отырды. Күнделікті хабарларға кейде арнайы ақпарат беру үшін шифрланған хабарламалар қосылатын. Одақтастар Жапонияға жақындаған сайын, шайқас аралдар үшін аяусыз күреске айналды. Аймақтардағы радио толқындарының бақылауы аптасына екі рет, ал кейбір жағдайларда күніне екі рет қолдан қолға ауысып отырды. Бұл AFRS радиостанцияларын басқарушылар үшін қиындық тудырды, себебі егер олар майданға тым жақын келсе, әуе шабуылы станцияларды қиратуы мүмкін еді. Операторлар бірнеше рет даулы аймақтардан құрал-жабдықтарын шығарып үгерген жоқ және орналасқан станцияларын тастап кетуге мәжбүр болды. Соғыс майданы Жапонияның төрт негізгі аралына жақындағанда, 1945 жылдың шілдесінде Окинава аралында тағы бір AFRS таралымдық пункті құрылды.

Соғыстан кейінгі

Токио шығанағындағы USS Missouri әскери кемесіндегі ресми капитуляциялау рәсімінен кейін он күн өткен соң, Жапониядағы алғашқы AFRS станциясы эфирге шықты, "Бұл Қарулы Күштер Радио Қызметі, Токиодағы W V T R станциясы" деген сөздермен бастама берді. Күн 1945 жылдың 12 қыркүйегі болған. Токиодағы Nippon Hoso Kyokai (NHK) ғимараты JOAK станциясына үй болды және 1945 жылдан 1952 жылға дейін WVTR станциясымен бірлесіп пайдаланды. Жаңадан құрылған Жоғарғы Бас Қолбасшылық (SCAP) аясында барлық AFRS станциялары біріктірілген кезде, Жапониядағы алыс шығыс желісінде жағада және кемелердегі әскерлерге күн сайын хабар тарататын он сегіз станция болды.

DWFE-AM

DWFE AM (1512 кГц Олонгапо) – Филиппиндегі FEN Philippines радиостанциясы болған AM радиостанциясы. Станцияның студиясы мен хабар тарату құрылғысы Ризал даңғылы, Олонгапо, Замбалес қаласында орналасқан. Қазіргі таңда 1512 кГц жиілігі Лусена қаласындағы DZAT станциясы үшін қайта қолданылуда.