Кіріспе

Юнгелла ұлттық паркі (айтылуы: /ˈjʌŋɡɛlə/ YUNGgel ə; мағынасы "Бұлттар елі") – Австралияның Квинсленд штатындағы қорғалатын аумақ. Ол Пионер аңғарының соңында, Кларк жотасында, Маккейден батысқа қарай 80 шақырым және Брисбеннен солтүстік-батысқа қарай 858 шақырым қашықтықта орналасқан. Юнгелла оны қоршап тұрған ұлттық паркімен әйгілі. Австралиядағы үздіксіз субтропикалық жаңбырлы орманның ең ұзын бөлігі осы паркте орналасқан деп есептеледі. Бұл жердің түпкілікті тұрғындары – вирри тайпасы. Парк тығыз жаңбырлы орманмен жабылған және оның қаскыр құйрықты жануарларымен (платипустармен) танымал.

Өңірлік сипаттама

Эунгелла ұлттық паркі Солтүстік-орталық Квинсленд штатында Макейден батысқа қарай 80 шақырым жерде орналасқан. Эунгелла платосы Дальримпл тауында 1259 метрге дейін және Уильям тауында да осындай биіктікке дейін көтеріледі, бұл Кларк жотасының бір бөлігін құрайды. Парк еуропалық қоныстану кезінде болған жаңбырлы орманның шамамен жартысын (30 000 гектар) сақтайды, ол ағаш кесу салдарынан көп қысқартылған. Қызыл жіпті қабық (Eucalyptus resinifera) сияқты биік эвкалипттермен бірге нотофильді жүзім орманы шығысқа қарайтын беткейлердің жоталарында кездеседі, ал құрғақ батыс беткейлерінде көбінесе дөңгелек қарағай (Araucaria cunninghamii) өседі. Жаңбырлы орманның көп бөлігін эвкалипт ормандары мен орманды алқаптармен қоршалған. «Эунгелла» сөзі абориген тілінен келген және «бұлттар жері» деген мағынаны білдіреді. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 2240 мм болатындықтан, ол көбінесе бұлттың ішінде сияқты көрінеді. Өткендегі жаңбырлы орманның қысқару кезеңдерінде Квинслендтің орталық-шығысында үш маңызды паналық аймақ болды. Ұлттық парктегі жаңбырлы орманның көп бөлігі кедей топырақта қарапайым және күрделі нотофильді жүзім ормандарының қалталары бар күрделі мезофильді жүзім орманынан тұрады.

Қайың

Elaeocarpus largiflorens – бұл жаңбырлы ормандарда 30 метрге дейін өсетін ағаш, ол теңіз деңгейінен 1200 метрге дейінгі ылғалды тропиктерде кездеседі және Эунгеллада табиғи ареалының оңтүстік шегіне жетеді. Оның 20 мм ұзындықтағы жемістерін әртүрлі жеміс жейтін омыртқалы жануарлар жеп, оларды таратады. Omphalea celata – қазіргі уақытта штат және федералдық деңгейде осал түр ретінде тізілген кішкентай ағаш, ол алғаш рет 1994 жылы сипатталған және парктегі Хазлвуд шатқалында табылған. Бұл өсімдік зодиак көбелегінің (Alcides metaurus) қоректену ортасы болып табылады.

Қалқандар

Квинслендтің оңтүстік жартысында алып папоротник (Angiopteris evecta) тек төрт қашық жерде ғана кездеседі, соның ішінде Эунгелла, бұл Квинсленд бұрын көбірек ылғалды болған кезде кеңірек таралуға ие болғанын көрсетеді. Оны жақын туысы, әрі туысқан түрі – тұмсықты балқұмырынан (Lichenostomus frenata) қауырсынының түсі мен белгілері, дене мөлшері, тұмсығының түсі және дауысы арқылы ажыратуға болады. Ол алғаш рет 1975 жылы жиналды және 1983 жылы сипатталды, бұл Австралиядағы соңғы сипатталған құс түрі. Көк төсті жұмақтық торғай (Tanysiptera sylvia) және ақ қасқырғын (Poecilodryas superciliosa) Эунгеллада таралу аймағының оңтүстік шегінде кездеседі. Сондай-ақ, қоңыр тікенді торғай (Acanthiza pusilla) және жылтыр қара какаду (Calyptorhynchus lathami) да осы аймақта таралған. Австралиялық жылдам ұшқыш құстар (Aerodramus terraereginae) Финч Хэттон Крик айманындағы үңгірлерде көбейеді, ал жылтыр жылдам ұшқыш құстың (Collocalia esculenta) Австралиядағы сирек кездесетін жазбаларының бірі осы паркте тіркелді.

Құмтазылар

Паркте барлығы 16 қосмекенділер түрі тіркелген. Құстар мен сүтқоректілерге қарағанда қосмекенділерге қауіп көбірек және олардың саны тез азайып барады. Бұл құбылыстың себебі Batrachochytrium dendrobatidis хитридтік саңырауқұлағы болуы мүмкін, бірақ әзірге бұл саябақтағы өзендерде тіршілік ететін бақаларда анықталған жоқ. Эунгелла ұлттық паркі жоғары эндемизм деңгейіне ие жабайы бақалардың мекендейтін он бір аймақтың бірі ретінде танылған. Үш эндемикалық бақа түрінің екеуі – Eungella dayfrog және Eungella tinker frog – әлі де бар деп саналады, ал үшінші түрі – солтүстік асқазандық бақа – жойылған деп есептеледі. Бұл үш түр де жерде тіршілік етеді және олардың таралған аймағы орта және жоғары биіктіктегі жаңбырлы ормандардағы өзендер мен оларға жақын жерлермен шектеледі. Бұл бақа дене тілі арқылы, соның ішінде кішкентай секірулер мен қол-аяқ қозғалыстары арқылы басқа бақалардың назарын аударуға тырысатын әлемдегі екі түрдің бірі. Мұндай мінез-құлықтың дамуына оның мекендейтін жеріндегі тау өзендерінің шуы себеп болуы мүмкін, бұл шақырудың тиімді коммуникация құралы ретінде қолданылуын қиындатады. Eungella tinkerfrog Квинсленд штатында жоғары қауіп төндіретін түрлердің қатарына жатады. Бұл түрге қауіп төндіретін факторларға орманды жайылымға айналдыру, малдың басуы, құмыра бақасы (Rhinella marina) және хитридтік саңырауқұлақ сияқты жаңадан келген түрлер жатады. Бұл әлемдегі өз балаларын асқазанында көтеретін екі түрдің бірі, анасы ұрықтанған жұмыртқаларды немесе ерте личинка сатысын жұтып алып, кейін аузынан "туып" шығарады. Олардың азық іздеу әдісі ерекше және олжаны анықтау үшін электролокацияны қолданатын жалғыз сүтқоректілер. Платипустар көбінесе баяу ағатын өзендер мен кішкентай тоғандарда кездеседі және жартылай сулы өмірге толық бейімделген. Олардың өте тығыз жүні, аяқтарындағы кең, тырнақтан асып түсетін торлы қабықшалары, жалпақ құйрығы және тамаша жүзу қабілеті бар, алдыңғы аяқтарымен кезектесіп суды итеріп, артқы аяқтары мен құйрығы артынан созылып келеді.

Жыртқыш жануарлар

Паркте 20 түрге жуық бауырымен жорғалаушылар кездеседі. P. nepthys Кларк тауларына ендемик. Lampropholis basiliscus сүйректісінің түрі Еунгелладағы оңтүстік шегіне жетеді. Drosophila birchii шыбық түрі Жаңа Гвинея мен Еунгелла арасындағы жылы, ылғалды тропикалық жаңбырлы ормандардың шағын аймақтарымен шектеледі. Phricta zwicka торғайтұмсығы Еунгелла ұлттық паркінен жиналды. Megaloptera тобына жататын Protochauliodes eungella тек Еунгелла аймағынан ғана белгілі. Odonata отрядынан екі жаңа түр Еунгелла аймағында табылды: Austroaeschna christine және A. eungella. 1993 жылы парктегі көбелектерді зерттеу нәтижесінде 37 түр анықталды, ал мұражайлар мен жеке жинақтардан тағы 15 түр белгілі.

Қабықшалылар

Еунгелла тікенді шағаласы Кларк жотасының шағын өзендеріне тән.

Қоршаған ортаға қауіп төндіретін факторлар

Эунгелла ұлттық паркінің биологиялық әртүрлілігіне қауіп төндіретін нәрселер: ортаның бөлінуі, жаңадан келген түрлердің зияны, өрт және адамның салқындары.

Өсімдіктер мен жануарлардың зиянкестері

Паркте көптеген енгізілген жануарлар тіркелген, олардың ішінде құдыққақ, қызыл түлкі, жабайы мысық, қоян (Oryctolagus cuniculus), қара тышқан (Rattus rattus), үй тышқаны (Mus musculus) және жабайы шошқа бар. Кларк жотасында, соның ішінде Дальримпл Хайтс аймағында, тропикалық орманның шамамен 20% өлген жерде канель саңырауқұлағы табылған. Мысықтар, түлкілер және жабайы иттер (Canis familiaris) жергілікті фаунаға жыртқыштық арқылы, ресурстар үшін бәсекелестік және аурулар тарату арқылы қауіп төндіреді. Австралияда мысықтар 186 жергілікті құс түрін, 64 сүтқоректі түрін, 87 бауырымен жорғалаушы түрін, 10 қосмекенді түрін және көптеген омыртқасыздарды аулайды. Түлкілер опоссумдарды, кішкентай дасюридтерді, жергілікті тышқандарды, басқа сүтқоректілерді, құстарды және жәндіктерді аулайды (Mackay Regional Pest Management Group 2013). Паркте кең таралған, өте тез тұтанатын басқа да арамшөптерге гинея шөбі (Megathyrsus maximus), тышқанның құйрығы шөптері (Sporobolus spp.), пара шөбі (Urochloa mutica) және меласса шөбі (Melinis minutiflora) жатады.

Өрт

Өрт Еунгелла ұлттық паркінің жаңбырлы ормандары үшін маңызды бұзылу факторы болып табылады және ормандарды өсімдіктер мен жануарлардың қазіргі күрделілігін сақтауға және шеттік әсерлерді күшейтуге қабілетсіз кішірек аймақтарға бөлуге әкелуі мүмкін. Ұлттық парктерді басқарудың басқа принциптері – парктің мәдени және табиғи ресурстарын, олардың құндылықтарын көрсету және парк пайдаланудың табиғатқа негізделген және экологиялық тұрақты болуын қамтамасыз ету. Брокен-Ривер пикник аймағында күндізгі саяхатшылар үшін жағдайлар бар. 20 шақырымнан астам жаяу серуендеу жолдары бар, олардың кейбіреулері көркі жақсы көріністерге ие. Брокен өзеніндегі платформадан платипустарды, балықтарды және тасбақаларды жақсы көруге болады.