Кіріспе

Орталық жоталардағы Карнарвон ұлттық паркі Австралияның Орталық Квинсленд штатындағы Мараноа аймағындағы Оңтүстік Бригалоу белдеуі биоаймағында орналасқан. Парк Брисбеннен солтүстік-батысқа қарай 593 км қашықтықта жатыр. Ол 1932 жылы Карнарвон шатқалын ерекше көркі, жергілікті және жергілікті емес мәдени мұрасы, сондай-ақ геологиялық маңызы үшін қорғау мақсатында құрылған қорық ретінде пайда болды.

Тастар мен пейзаждар

Орталық Квинсленд құмтас белдеуінде және Ұлы бөлініс жотасының екі жағында орналасқан Карнарвон ұлттық паркі Квинслендтің геологиялық тарихының маңызды элементтерін сақтап, көрсетеді, оның ішінде Боуэн және Сурат екі шөгінді бассейні, сондай-ақ Бакленд вулкандық провинциясы бар. Аймақтағы ең жас тау жыныстары – 35-27 миллион жыл бұрын пайда болған Бакленд вулкандық провинциясының магмалық базальт тау жыныстары. Одан бері су мен жел парктің ландшафтын ыдыратып, құмды жазықтар, аңдар және шатқалдардың желісін жасады, олар базальтпен жабылған үстірттер мен таулармен бөлінген. Парк жер асты суларына бай, көптеген бұлақтары бар. Карнарвон ұлттық паркі аумағындағы биік жерлер жер үсті су жинағыштары үшін де маңызды. Парк шегінде бес ірі өзен жүйесі басталады: Комета, Доусон, Мараноа, Ногоа және Уаррего. Уаррего және Мараноа Мюррей-Дарлинг бассейнінің солтүстік шекарасында, Ұлы бөлініс жотасының ішкі жағында жатыр.

Флора

Паркте қырық аймақтық экожүйе бар екені белгілі, олардың тоғызы аймақтағы кең көлемдегі жерлерді тазалау салдарынан жойылу қаупінде деп саналады. Паркте Квинсленд заңнамасы бойынша сирек және қорғауға алынған 23 өсімдік түрі табылды, оның ішінде Livistona nitida (Carnarvon Fan Palm, Carnarvon Gorge бөлімі), Cadellia pentastylis (Ooline, Moolayember бөлімі) және Stemmacantha australis (Австралиялық жүгері гүлі, Mount Moffatt бөлімі). Бірнеше өсімдік түрлері паркте үзіліспен тараған популяцияларда кездеседі немесе таралу аймағының шегіне жетеді, мысалы, Carnarvon Gorge-дағы Wards Canyon-ында табылған Angiopteris evecta (King Fern) оқшауланған тобы. Сальватор Роза бөліміндегі артезиандық бұлақтар штаттың ең биологиялық түрлі әртүрлілігіне жатады.

Фауна

Карнарвон ұлттық паркінде 210-нан астам құс түрі және 60-қа жуық сүтқоректілер тіркелген. Бұл паркте жарғанақтардың түрлері өте көп, кем дегенде жиырма түрі белгілі. Платипус (Ornithorhynchus anatinus) осы ұлттық паркте Квинсленд штатындағы өмір сүру аймағының батыс шегінде кездеседі, сондай-ақ парктегі көптеген желкен қанатты сумчалар да осы аймақта таралған. Карнарвон шатқалында түнгі экскурсиялар ұйымдастырылады, олар келушілерді желкен қанаттылар мен басқа да түнгі жануарларды іздеуге алып шығады. Паркте 90-нан астам жорғалаушылар мекендейді, олардың жартысынан астамы скинктер мен гекон тәрізділер, ал 35 түрі штаты бойынша таралу шегі осы жерде орналасқан. Парктегі 22 түрлі қосмекенділер табылды, оның ішінде Litoria fallax (шығыс қамысты бақасы) және Adelotus brevis (тісті бақасы) түрлерінің оқшауланған популяциялары бар. Парктің су жолдарында оннан астам балық түрі қоныстанды, олардың ең ірісі – Anguilla reinhardtii (ұзын жүзбеқанатты егізбалық). Парктегі омыртқасыз жануарлардың фаунасы өте алуан түрлі деп есептеледі, кем дегенде тоғыз түрі Карнарвон жотасына ендемик болып саналады, оның ішінде екі түрлі стрекоза, екі түрлі тас шыбық, добсон шыбығы және төрт түрлі құрлық бұршағы бар. Ұлттық паркте жабайы жануарлар бар, ең көп проблема тудыратындары – брамбилер мен шошқалар. 2007 жылы вертолеттер мен ұшақтардағы аңшылар осы екі түрді де қырқып тастауды бастады. 2008 жылы Карнарвон ұлттық паркінде брамбилерді аулаудың үшінші кезеңі өтті, нәтижесінде вертолеттен 700 жылқы атылды. Мұндай әуеден қырқу мәселесі кейбір жұртшылық үшін даулы. Дегенмен, екі түрдің де паркті қорғауға арналған құндылықтарына елеулі зиян келтіретініне күмән жоқ. Жабайы жылқылар жайылым арқылы және үнемі қозғалу үлгілері арқылы жер бетінің құрамын өзгертеді, бұл жайылымның артығынан тоюы мен тым көп еңіс жүруінен эрозияны жеделдетуі мүмкін. Жабайы шошқалар Австралияның кейбір аймақтарында Австралияның қалың тоғай бақасының жергілікті түрлердің жоғалуына жауапты деп саналады.

Адамзат тарихы

Карнарвон ұлттық паркі Орталық Квинслендтің биджара, карингбал және кара-кара халқы үшін маңызды. Паркте аборигендердің мәдени байланысына куә болатын көптеген ескерткіштер бар: тасқа салынған суреттер, жерлеу орындары және қоныстану іздері. Моффат тауының бөлігінде орналасқан Кенниф үңгірі – континентте адамның 19 500 жыл бұрынғы қоныстану дәлелдерін анықтаған және көміртектік сынақтар арқылы растаған алғашқы австралиялық археологиялық орын. Д. Мулвани Кенниф үңгірін зерттегенге дейін Австралияда адамдар тек голоцен дәуірінде, яғни соңғы 10 000 жылда ғана өмір сүрген деп есептелген. Карнарвон шатқалындағы «Өнер галереясы» және «Кафедралық үңгір» сияқты орындарды жасаған Орталық Квинслендтің жергілікті суретшілері кейбір зерттеушілер тарапынан әлемдегі ең шеберлер деп саналады. Олар басқа еш жерде кездеспейтін күрделі техникаларды дамытқанға ұқсайды. Әлемде толық ересек адамның суреті салынған жалғыз үңгір – парктің Моффат тауындағы «Қабірлер» орында орналасқан. Бұл – ең ірі сурет және Орталық Квинслендтегі осы өнер түрінің жеткен деңгейін көрсетеді. Қазіргі заманғы аборигендер мәдениеті паркте колониялық Орталық Квинслендтен өзгеше, бірақ Карнарвон ұлттық паркінің ландшафтарымен байланыс дәстүрлі иелерінің қатысуы арқылы сақталады, олар парктің мәдени орындарын қорғауға және сақтауға мүдделі. Болашақ паркті алғашқы болып аралаған еуропалық – Томас Митчелл, ол 1840 жылдары бұл аймақты зерттеген. Одан кейін аймақтағы тұрақты су көздері туралы хабарларға қызығып, зерттеушілердің ізімен қоныс аударушылар келді. Жергілікті аборигендермен қақтығыстар орын алып, 1870 жылдарға дейін жалғасқан өзара агрессияға ұласты. Алғашқы қоныстану кезінде аймақтың шалғай орналасуы қызықты тұлғаларды тартты, олардың кейбіреулері ресми биліктің күшті бақылауынан қашу үшін келді. Уорд ағайындылары шектеулі аң ауру маусымдарында жыл бойы Карнарвон аймағында тері аң аулады. Кенниф ағайындылары (Кенниф үңгірінің атымен аталуы) жергілікті ат ұрылары болып, кейіннен кісі өлтірушілерге айналды. Бүгінде туризм, демалыс және табиғатты қорғау – парктегі негізгі қызмет түрлері. Парктің ең танымал бөлігі – Карнарвон шатқалы, оны жыл сайын шамамен 65 000 келуші қабылдайды. Моффат тауы ең көп саяхатшыларды тартатын екінші орын, одан кейін Сальватор Роза және Ка Ка Мунди келеді. Парктің қалған бөліктеріне келушілер өте сирек келеді, сондықтан олардың табиғи құндылығы жоғары. Карнарвон ұлттық паркі төрт дөңгелекті көлікпен саяхаттау, жануарларды бақылау, күтілген жолдармен серуендеу және шалғай аймақтардағы жаяу серуендер сияқты әртүрлі демалыс мүмкіндіктерін ұсынады. Қазіргі уақытта 90 шақырымдық жаяу жол салынып жатыр, ол жаяу саяхатшыларға Карнарвон шатқалын шамамен бес күнде айналып өтуге мүмкіндік береді.

Қол жеткізу

Карнарвон шатқалының бөлігіне Рольстоннан немесе Инджуннан Карнарвон тас жолы арқылы қол жеткізуге болады. Моффатт тауының бөлігіне Инджуннан немесе Митчеллден кіруге болады. Сальватор Роза және Ка Ка Мунди шатқалдарына Тамбодан немесе Спрингсюрден Тамбо жолымен жетуге болады.