Кіріспе

Америкалық партизан заңнан тыс қалған (1844–1916)

Томас Коулман Янгер (15 қаңтар 1844 – 21 наурыз 1916) – Америка Азамат соғысы кезінде американдық конфедерация партизаны және кейін Джеймс-Янгер тобының заңнан тыс көшбасшысы. Ол Джим, Джон және Боб Янгердің ағасы болды, олар да осы топтың мүшелері еді.

Ерте өмір

Янгер 1844 жылдың 15 қаңтарында Миссури штатының Джексон округіндегі Янгерлер отбасының фермасында дүниеге келді. Ол Генри Вашингтон Янгердің, Миссури штатының Гринвуд қаласынан шыққан, өркендеген фермердің және Джексон округіндегі белгілі фермердің қызы, Бершеба Лейтон Фристоудың ұлы болған. Коул он төрт баланың жетіншісі еді.

Азаматтық соғыс

Америка Азамат соғысы кезінде Миссури штатында қатыгез партизандық соғыс болды. Янгердің әкесі Одақ жақтасы болған, бірақ оны Канзас штатынан келген Одақ әскерінің сарбазы атып өлтірді. Осыдан кейін Коул Янгер Уильям Кларк Квантрилдің басшылығымен Конфедерация жақтас партизан немесе "бушвакер" ретінде кек алуға кірісті. 1862 жылға қарай Конфедерация армиясы штаттан шығарылып, көптеген шайқастар тұрақты армиялардың емес, Одақ және Конфедерация партизандарының арасында өтті. Дегенмен, бушвакерлер Канзастан келген "қызыл аяқты" Одақ әскерлеріне ерекше жек көрушілікпен қарады, олар жиі Миссуриге кіріп, қатыгездігімен танымал болды. Янгер 1863 жылдың 21 тамызында Квантрилмен бірге Канзастағы Лоуренс қаласына шабуыл жасады, сол шабуылда шамамен 200 азамат қаза тауып, қала тоналып, өртелді. Кейін Янгер бушвакерлерді тастап, Конфедерация армиясына қосылғанын айтты. Ол Калифорнияға сарбаз жинау миссиясына жіберілгенін және соғыс аяқталғаннан кейін Миссуриді Одақшыл радикалдардың әскерилері басқарып отырғанын көрді. Соғыстың соңғы күндерінде радикалдар жаңа штат конституциясын қабылдады, ол Конфедерацияға жақын тұрғандардың дауыс беруіне, қазылар құрамында отыруына, мемлекеттік қызметтерге тағайындалуына, дін уағыздауына немесе басқа да қоғамдық қызметтер атқаруына тыйым салды. Конституция АҚШ Конституциясының 13-ші түзетуі ратификацияланбастан бұрын Миссуридегі барлық құлдарды босатып жіберді. Ол бірқатар реформалар жасады, бірақ бұрынғы Конфедерация мүшелеріне қойылған шектеулер келіспеушілік тудырды.

Заңсыздық жолы

Көптеген бұрынғы партизандар бейбіт өмірге қайтып келді. Көптегендері Миссуриден Кентуккиге, туыстары бар жерге, жақсырақ өмір сүру үшін кетіп қалды. Олардың бұрынғы басшыларының көпшілігі, соның ішінде Куантрилл мен Уильям "Қанды Билл" Андерсон соғыста қаза тапты. Бірақ Арчи Клемент басқаратын Андерсонның шағын тобы бірігіп қалды. Мемлекеттік билік Клементтің 1866 жылғы 13 ақпанда Клей округінің үнемдеу қауымдастығын тонап, АҚШ тарихындағы алғашқы бейбіт уақыттағы қарулы банк тонауын жоспарлап, басқарғанына сенді. Банкті Клей округінің көрнекті азаматтары басқарды, олар қауымдастықтары үшін жария жиналыс өткізген еді. Губернатор Клементтің тұтқындалуына сыйлық белгіледі, бірақ ол және оның қарақшылары сол жылы тағы да бірнеше тонау жасады. 1866 жылғы сайлау күні Клемент Лексингтондағы (Миссури штаты) сайлау учаскелеріне басшылық етіп, азаматтарды қорқытып, өздеріне қалаулы кандидаттардың сайлануын қамтамасыз етті. Бірден қалаға мемлекеттік милиция кірді және Клемент тұтқындалуға қарсылық көрсеткенде қаза тапты. Янгер ағаларының Клемент тобына қашан қосылғаны белгісіз. Олардың қатысы туралы алғашқы мәлімет 1868 жылы пайда болды, ол кезде билік Коулді Кентукки штатының Расселвилл қаласындағы Nimrod Long & Co. банкін тонаған топтың мүшесі деп анықтады. Бұрынғы партизандар Джон Джарретт (Янгердің жеңешесі), Артур Маккой, Джордж және Оливер Шепардтар да кінәлі деп танылды. Оливер Шепард тұтқындауға қарсылық көрсеткенде қаза тапты, ал Джордж түрмеге қамалды. Топтың жоғары лауазымды мүшелері өлтірілгеннен, тұтқындалғаннан немесе кеткеннен кейін, оның ядросы Янгер ағалары, Фрэнк Джеймс және Джесси Джеймстен тұрды. Куәгерлер келесі бірнеше жылда жасалған тонауларда Коул Янгерді таныды, өйткені заңсыздықпен айналысатындар Миссури мен Кентуккиде банктер мен дилижанстарды тонады. 1873 жылғы 21 шілдеде олар пойыз тонауға көшті, локомотивті жолдан шығарып, Айова штатының Адейр қаласындағы Рок-Айленд теміржолының экспресс вагонын тонады. Янгер ағалары Миссури, Кентукки, Канзас және Батыс Вирджиниядағы тонауларға күдікті ретінде қарастырылды. 1874 жылы Миссури штатының Гадс-Хилл қаласында Iron Mountain теміржолын тонағаннан кейін Пинкертон ұлттық детективтік агенттігі «Джеймс-Янгер» бандысын ұстауға кірісті. Екі агент (Луис Дж. Лулл мен Джон Бойл) 1874 жылғы 17 наурызда Миссуридегі жолда Джон мен Джим Янгермен атысқа түсті. Лулл мен Джон Янгер қаза тапты, Бойл мен Джим Янгер оқиға орнынан қашып кетті. Джеймс ағаларын ұстауға тырысқан Пинкертон агенті В. Дж. Уичер ұрланып, кейін Миссури штатының Джексон округіне баратын ауылдық жолдың жанынан өлтіріліп табылған. Кейбір Янгер отбасылары өздерінің тегін Джунгерге өзгертті, бандиттермен байланысты болмау үшін. Джеймс пен Янгер ағалары батыс заңсыздықтарының көпшілігінен ұзақ өмір сүрді, себебі олар бұрынғы Конфедерация мүшелерінің күшті қолдауын алды. Джесси Джеймс «Джеймс-Янгер» бандысының қоғамдық бетіне айналды, баспасөзге хаттар арқылы жұртшылыққа жүгінді.

Топтың құлдырауы

1876 жылдың 7 қыркүйегінде Джеймс-Янгер тобы Миннесота штатының Нортфилд қаласындағы банкты тонауға тырысты. Коул Янгер және оның інісі Боб кейіннен олардың банкты таңдауына себеп екі бұрынғы Одақ генералдары мен радикал саясаткерлер – демократ Бенджамин Батлер мен республикашыл Адельберт Эймспен байланысы болғанын айтты. Үш қылмыскер банкке кірді, ал қалған бесеуі, Коул Янгердің басшылығымен, көшеде қорғаныс үшін күтіп тұрды. Бірақ, қала тұрғындары дабыл беріп, қару іздеп бастағанда, оқиға жоспарланғандай болмады. Янгер мен оның інілері көшені тазалау үшін ауаға оқ атты, бірақ қала тұрғындары (жасырынып, терезелерден және ғимараттардың бұрыштарынан атып) қатыгез оқ жаудырды, нәтижесінде топ мүшелері Клелл Миллер мен Уильям Чэдвелл қаза тапты, ал Боб Янгер шынтағынан ауыр жарақат алды. Герб Поттер оқ астында қашып кетті. Қылмыскерлер банк кассирін қоса екі қала тұрғынын өлтіріп, ештеңесіз қашып құтылды. Жүздеген Миннесоталықтар қашқан топты қуу үшін жасақ құрды, ал қылмыскерлер тарап кетті. Джеймс ағалары Миссуриге қайтып оралды, бірақ үш Янгер (Коул, Боб және Джим) оралмады. Олар және тағы бір топ мүшесі Чарли Питтс, Меделияның батысында, Миннесота штатындағы Уатонван өзенінің жанындағы орманды шатқалда жергілікті жасақпен атысты. Питтс қаза тапты, ал Коул, Джим және Боб Янгер ауыр жарақат алып, тұтқынға алынды. Коулды тонау туралы сұрағанда, ол: "Біз қауіпті ойын ойнап, жеңіліп қалдық. Бірақ біз қиын өмірге дағдыланған қатал адамдармыз және салдарына мойын бұрамыз", – деді. Коул, Джим және Боб өлім жазасынан құтылу үшін қылмыстарын мойындады. Олар 1876 жылдың 18 қарашасында Стиллуотердегі Миннесота аумақтық түрмесінде өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Франк және Джесси Джеймс Теннесси штатының Нэшвилл қаласына қашып, онда үш жыл бойы бейбіт өмір сүрді. 1879 жылы Джесси қайтадан қылмыстық жолға түсті, ол 1882 жылдың 3 сәуірінде Миссури штатының Сент-Джозеф қаласында қаза тапты. Франк Джеймс 1882 жылдың 4 қазанында Миссури губернаторы Томас Т. Криттенденге өздігінен бас берді. Ақырында, Франк Джеймс ақталып, содан кейін тыныш өмір сүрді.

Теледидар

1959 жылы батыс телешоуы «Уэллс Фаргоның әңгімелері»нің «Коул Янгер» (4-маусым, 17-эпизод) атты эпизодында Коул Янгер (Роял Дано) және оның бауырлары Нортфилд, Миннесота банкін тонағаннан кейін Уэллс Фаргоның Джим Хардиімен (Дейл Робертсон) бетпе-бет келеді. 1959 жылы «The Rifleman» телешоуының (1-маусым, 28-эпизод, «Шақыру») эпизодында заңнан тыс Джейк Парди «Коул Янгерден де ірі» деп сипатталады. 1960 жылы Роберт Вилке Уильям Бендикс пен Даг МакКлюр ойнаған NBC батыс «Overland Trail» телесериалының премьералық эпизоды «Қауіпті жол» («Perilous Passage») эпизодында Янгер рөлін ойнады. 1960 жылы «Бронко» телесериалының «Джесси Джеймстің көлеңкесі» («Shadow of Jesse James») эпизоды Нортфилд банкін тонау оқиғасын баяндайды. 1962 жылы «Шейен» телесериалының «Бір жол билет» («One Way Ticket») эпизодында Клинт Уокер, Шейен Боди рөлінде, Филип Керри ойнаған Янгерді түрмеге жазасын өтеуге эскорттауға міндеттелген федералды маршал болып бейнеленеді. 1983 жылы «Прейриядағы шағын үй» (1974–1983) телесериалының (9-маусым, 14-эпизод, «Янгер бауырлары») эпизодында Коулды Джеффри Льюис сомдады, ал оның бауырлары Барт (Роберт Доннер) және Лонни (Тимоти Скотт) он төрт жыл түрмеде отырғаннан кейін тонаулар мен ұрлықтарға тырысып, содан кейін олар енді мұндай іске қабілетсіз екенін түсінді. Эпизод көбірек комедиялық стильде түсірілген. «Доктор Куинн, дәрігер» телесериалында Коулды Иан Боэн «Бейби-заңсыздықтар» («Baby Outlaws») эпизодында сомдады. Коул Янгер Hulu Original Series «Quick Draw» телесериалының басты қарсыласы болып табылады. Шоуда ол мәңгілік киетін үлкен былғары маскамен сипатталады, ал бауырына қатысты жалғыз сілтеме – оның ізбасары: Ефрам Янгер. Кейіпкер Канзас штатының Грейт-Бенд қаласының сыртында тұрады және оны Брайан О'Коннор сомдайды.

Музыка

"Bandit Cole Younger" әні Эд Крейннің 1931 жылы жазылған туындысы. Ол 1952 жылы Гарри Смиттің американдық халық музыкасы антологиясының бірінші томына қосылған.