Роланд Муснье: Француз тарихшысы және «Тәртіптер қоғамы» тұжырымы

Кіріспе

Француз тарихшысы (1907-1993)

Роланд Эмиль Мунье (Париж, 7 қыркүйек 1907 – 8 ақпан 1993, Париж) – Францияның жаңа заманның бастапқы кезеңі және түрлі өркениеттерді салыстырмалы түрде зерттеу саласындағы француз тарихшысы.

Өмір

Мосьнье Парижде дүниеге келді және білімін École pratique des hautes études-де алды. 1932-1947 жылдары Руан мен Парижде мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мосьнье француз қарсыласының қатарында болды. 1947 жылы ол Страсбург университетінің профессоры болып тағайындалды, ал 1955 жылы Сорбоннаға көшті, онда 1977 жылға дейін қызмет етті. Әлеуметтік тарихқа үлкен қызығушылық танытқан Мосьнье социология мен антропологияны оқу үшін Америка Құрама Штаттарына барды. 1934 жылы Мосьнье Жанна Лекашерге үйленді.

Көзқарастар

Мосьнье соғыстан кейінгі француз тарихшыларының бірі болды. Ол Анналь мектебінің мүшесі де емес, тарихты марксистік тұрғыдан қарастырушылардың да қатарына қосылған жоқ. Оңшыл католик Мосьнье 17 ғасырдағы Франциядағы шаруалар көтерілісінің себебі таптық күрес пе, жоқ па деген мәселеде совет марксистік тарихшысы Борис Поршневпен әйгілі пікір таласына түсті; ол тап туралы түсінік сол кезде кеңінен танылмағандықтан, Поршневтің оны себеп деп атауы қате екенін айтты. Мосьньенің пікірінше, әлеуметтік таптар француз қоғамында 18 ғасырға дейін маңызды рөл атқармады, бұл нарыққа бағдарланған экономиканың қалыптасуымен байланысты. Мосьньенің ең белгілі еңбегі – ертедегі заманауи Францияны «ордерлер қоғамы» деп атауы. Мосьньенің ойынша, 15-дан 18 ғасырға дейінгі кезеңде адамдар байлықтан гөрі мәртебе, атақ-даңқ және әлеуметтік беделге басымдық берді. Сондықтан қоғам сыныптар бойынша көлденең емес, әлеуметтік дәрежелер бойынша тігінен бөлінген. Мосьнье өмірін әртүрлі ордерлер арасындағы қарым-қатынастың меценаттық желілер арқылы қалай жүзеге асырылатынын зерттеуге арнады. Ол бұл қарым-қатынастарды әлеуметтік жағдайы жақсырақ және нашаррақ адамдар арасындағы адал байланыс деп сипаттады. Жалпы, Мосьнье француз қоғамының элиталарына назар аударды. Оның пікірінше, бір ордер ішіндегі айырмашылықтар сыныптар арасындағы айырмашылықтардан маңыздырақ болды. Аристократиялық Noblesse d'épée, яки қылыш арыстандарынан айырмашылығы, Noblesse de robe, яки манта арыстандары сот және әкімшілік лауазымдарды иелену арқылы мәртебе алған және көбінесе еңбекқор маман болған. Оның ең танымал кітаптарының бірі – «Генри IV-нің қазасы» («L'Assassinat d'Henri IV») 1610 жылы Францияда католик фанатигі Франсуа Равайактың король Генри IV-ті өлтіруіне дейін болған оқиғалар мен қоғамдық ахуалды зерттейді. Мосьньенің қорытындысы бойынша, Францияда корольді өлтіруге мүмкіндік күтіп жүрген көптеген «болашақ Равайактар» болған. 1964 жылы ол 1635-1672 жылдар аралығында Францияның канцлері болған Пьер Сегьедің жеке құжаттарын жариялады. 1969 жылы ол «Les Hiérarchies sociales», яки «Әлеуметтік иерархиялар» атты еңбегін жариялады, онда Тибет, Қытай, Германия, Ресей және Франция сияқты түрлі өркениеттердің эволюциясы зерттелді; бұл еңбек коммунистік қоғамдарды және «технократиялық ордерлерге» негізделген жүйелерді қатты сынады.

Mousnier was one of the few post war French historians who was neither a member of the Annales School, or a subscriber to Marxist views of history. A right wing Roman Catholic, Mousnier had a famous feud with the Soviet Marxist historian Boris Porchnev over whether peasant revolts in 17th century France were a function of class struggle; he argued since the concept of class was largely unknown in that period, Porchnev was wrong to identify it as a driver. In Mousnier's view, social classes did not emerge as an important factor in French society until the 18th century, with the coming of a more market oriented economy. Mousnier's most notable claim to fame was his argument that early modern France was a "society of orders". In Mousnier's view, people in the period from the 15th century to the 18th century regarded honor, status and social prestige as far more important than wealth. As such, society was split vertically via social ranks rather than being split horizontally via class. Mousnier made it his life work to study how the relationships between different orders operated through networks of patronage. Mousnier referred to these relationships as maître fidèle relations between those in the socially superior and those in the socially inferior orders. In general, Mousnier focused on elites in French society. In his view, differences within the same order were more important than those between classes. Within the nobility, there were rigid divisions between the noblesse de robe, or Nobles of the robe, whose rank derived from holding judicial or administrative posts and were often hard working professionals, unlike the aristocratic Noblesse d'épée or Nobles of the Sword. One of his best known books, L'Assassinat d'Henri IV, or 'The Assassination of Henry IV' examined the climate of opinion and social context in 1610 France, in which a Catholic fanatic named François Ravaillac assassinated King Henry IV. Mousnier's conclusion was that there were numerous "potential Ravaillacs" in France who were looking for a chance to kill the King. In 1964, he published the private papers of Pierre Séguier, who was Chancellor of France from 1635 to 1672. In 1969, he published Les Hiérarchies sociales , or Social Hierarchies, a study of the evolution of different civilizations such as Tibet, China, Germany, Russia and France; this was very critical of communist societies and those based on "technocratic orders".

Жұмыс

Генри IV және Людовик XIII кезеңіндегі лауазымдардың сатылуы, 1945 (2-ші қайта қарастырылған басылым, 1971). Людовик XIII тұсындағы Король Кеңесінің регламенттері, 1949 ж. XVIII ғасыр: "Нұрлар" дәуірі (1715-1815) (Эрнест Лабрусс және Марк Булузобен бірге), 1953 (2-ші қайта қарастырылған басылым, 1955). XVI және XVII ғасырлар: адамзаттың ұлы интеллектуалдық өзгерісі: қазіргі ғылымның тууы және Еуропаның кеңеюі, 1953 (1993). XVI және XVII ғасырлар: еуропалық өркениеттің жетістіктері және Шығыстың құлдырауы (1492-1715), 1954. XVIII ғасырдағы ғылыми және техникалық прогресс, 1958. Генри IV-тің қазасы: 14 мамыр 1610 жыл, 1964 жыл. Канцлер Сегьеге жолданған хаттар мен жазбалар (1633–1649), 1964. Әлеуметтік жіктелу мәселелері: 1649–1651 жылдардағы Генералдық Штаттар үшін ақсүйектердің екі кітабы (Ж. П. Лабатут және Ю. Дюрандамен бірге), 1965. XVII және XVIII ғасырлардағы Францияда басқарылатындардың басқарушылардың қызметіне қатысуы, 1966. Әлеуметтік иерархиялар: 1450 жылдан бүгінгі күнге дейін. Шаруалардың ашуы: XVII ғасырдағы шаруалардың бүліктері (Франция, Ресей, Қытай), 1967. Әлеуметтік иерархиялар: 1450 жылдан қазіргі уақытқа дейін, 1969 жыл. "Француз институттары мен қоғамы, 1610–1661" – «Жаңа Кембридж тарихы», 4-том: Испанияның құлдырауы және отыз жылдық соғыс (редактор Дж. П. Купер), 1970. Қауырсын, орақ және балға: Франциядағы орта ғасырлардан революцияға дейінгі институттар мен қоғам, 1970 ж. Францияның абсолюттік монархия тұсындағы институттары, 1598–1789, 2 том, 1974–1980. Отбасы, бала және білім: Франция мен Ұлыбританиядағы XVI–XVIII ғасырлар, 1975. XVII және XVIII ғасырлардағы Париждегі әлеуметтік жіктелуді зерттеу, 1976. Париж, Ришелье және Мазарин дәуіріндегі астана, 1978. Еуропадағы абсолюттік монархия: V ғасырдан бүгінгі күнге дейін, 1982. "Франциядағы XVI, XVII және XVIII ғасырлардағы адалдық пен клиенттік қатынастар", «Тарих және қоғам» журналы, 15-том, 1982 жыл, 35–46 беттер. L'homme rouge, ou la vie du cardinal de Richelieu, 1582–1642, 1992 жыл.

La vénalité des offices sous Henri IV et Louis XIII, 1945 (2nd revised edition, 1971). Les règlements du Conseil du Roi sous Louis XIII, 1949. Le XVIIIe siècle: l'époque des "Lumières" (1715 1815) (with Ernest Labrousse and Marc Bouloiseau), 1953 (2nd revised edition, 1955),
Les XVIe et XVIIe siècles: la grande mutation intellectuelle de l'humanité: l'avènement de la science moderne et l'expansion de l'Europe, 1953 (1993). Les XVIe et XVIIe siècles: les progrès de la civilisation européenne et le déclin de l'orient (1492 1715), 1954. Progrès scientifique et technique au XVIIIe siècle, 1958. L'assassinat d'Henri IV: 14 mai 1610, 1964. Lettres et mémoires adressées au chancelier Séguier (1633–1649), 1964. Problèmes de stratification sociales : deux cahiers de la noblesse pour les États géneraux de 1649 1651 (with J. P. Labatut and Y. Durandà), 1965. La participation des gouvernés à l'activité des gouvernants dans la France du XVIIe et du XVIIIe siècles, 1966. Social hierarchies: 1450 to the present
Fureurs paysannes: les paysans dans les révoltes du XVIIe siècle (France, Russie, Chine), 1967. Les hiérarchies sociales de 1450 à nos jours, 1969 (translated as: Social hierarchies: 1450 to the present, 1973). "French Institutions and Society, 1610 1661" from The New Cambridge Modern History, Volume 4: The Decline of Spain and the Thirty Year's War edited by J. P. Cooper, 1970. La plume, la faucille et le marteau: institutions et société en France du Moyen âge à la Révolution, 1970. Les institutions de la France sous la monarchie absolue, 1598 1789, 2 volumes, 1974–1980. La famille, l'enfant et l'éducation en France et en Grande Bretagne du XVIe au XVIIIe siècle, 1975. Recherches sur la stratification sociale à Paris aux XVIIe et XVIIIe siècles, 1976. Paris, capitale au temps de Richelieu et de Mazarin, 1978. La monarchie absolue en Europe: du Ve siècle à nos jours, 1982. "Les fidélités et les clientèles en France aux XVIe, XVIIe, et XVIIIe siècles", pages 35–46 from Histoire sociale, Volume 15, 1982. L'homme rouge, ou la vie du cardinal de Richelieu, 1582–1642, 1992.