Кіріспе
Француз тарихшысы Жорж Дуби (7 қазан 1919 – 3 желтоқсан 1996) – орта ғасырлардың әлеуметтік және экономикалық тарихы саласында маманданған француз тарихшысы. Ол ХХ ғасырдың ең беделді ортағасырлық тарихшыларының қатарында саналады және 1970 жылдардан бастап өмірінің соңына дейін Францияның танымал қоғамдық ойшылдарының бірі болды. 2019 жылы оның еңбектері Bibliothèque de la Pléiade кітапханасында жарияланды. Геродот, Фукидид, Ибн Халдун, Фруассар және Мишелет сияқты тарихшылармен бірге осындай құрметке ие болғандар санаулы. Бургундия және Эльзас өлкесінен шыққан қолөнершілер отбасында Парижде дүниеге келген Дуби, тарих саласына жүрер алдында тарихи географияны оқыған. 1942 жылы Лионда бакалавр дәрежесін алса, 1952 жылы Шарль Эдмонд Перриннің жетекшілігімен Сорбоннада дипломдық жұмысын қорғады. Ол Безансонда, содан кейін Экс-ан-Прованс университетінде оқытумен айналысты. 1970 жылы Коллеж де Франста ортағасырлық қоғам тарихы кафедрасына тағайындалды. 1991 жылы зейнетке шыққанға дейін Колледжде жұмыс істеді. 1987 жылы Франция академиясының мүшесі болып сайланды.
Georges Duby (ʒɔʁʒ dybi; 7 October 1919 – 3 December 1996) was a French historian who specialised in the social and economic history of the Middle Ages. He ranks among the most influential medieval historians of the twentieth century and was one of France's most prominent public intellectuals from the 1970s to his death. In 2019, his work was published in the Bibliothèque de la Pléiade. He is one of the rare historians to benefit from such an honor, with Herodotus, Thucydides, Ibn Khaldoun, Froissart and Michelet. Born in Paris to a family of craftsmen of Burgundian and Alsacian origin, Duby was initially educated in the field of historical geography before he moved into history. He earned an undergraduate degree at Lyon in 1942 and completed his graduate thesis at the Sorbonne under Charles Edmond Perrin in 1952. He taught first at Besançon and then at the University of Aix en Provence before he was appointed in 1970 to the Chair of the History of Medieval Society in the Collège de France. He remained attached to the Collège until his retirement in 1991. He was elected to the Académie française in 1987.
Маконье кітабының әсері
Дуби өзінің өнімді мансабында ондаған кітаптар, мақалалар және шолулар жазғанмен, оның академиялық және көпшілік аудиториядағы беделі мен мұрасы әрқашан оның алғашқы монографиясымен байланысты болады – 1952 жылы қорғалған докторлық диссертациясының жарияланған нұсқасы, «Макон аймағындағы XI-XII ғасырлардағы қоғам» (La société aux XIe et XIIe siècles dans la région mâconnaise). «Қоғам» ХХ ғасырдың екінші жартысында ортағасырлық ғылымға зор әсер етіп, ортағасырлық феодалдық қоғамды зерттеуді жаңа негізге қойды. Бургундиядағы Клюни монастырының, сондай-ақ Макон және Дижон епархияларынан сақталған мол деректерді пайдалана отырып, Дуби Макон аймағындағы адамдар мен институттар арасындағы күрделі әлеуметтік және экономикалық қатынастарды зерттеді, ортағасырлық қоғамның әлеуметтік құрылымындағы 1000 жыл шамасындағы терең өзгерістерді көрсетті. Дубидің пікірінше, IX және X ғасырларда Бургундиядағы қоғамдық әділеттілікті және тәртіпті білдірген басқару институттары – әсіресе Каролинг монархиясы кезінде құрылған графтық соттар – ығысып, жаңа феодалдық тәртіпке жол берді, онда тәуелсіз аристократтар шабуыл мен зорлық-зомбылықпен шаруалардың қауымдастықтарына билік етті. Осы жаңа, орталықтандырылмаған династиялық билеушілердің қоғамының пайда болуы XI ғасырдың соңындағы «Құдай тынышы» (Peace of God), Грегориандық реформа қозғалысы және крест жорықтары сияқты құбылыстарды түсіндіруге мүмкіндік берді. Бұдан кейін Дуби крест жорықтары туралы танымал теорияны қалыптастырды: мұсылмандарға қарсы қасиетті соғыс идеясына зор жауап берудің себебі, негізінен жас және иелікке ие болу перспективасы жоқ, шетелге шығып, Левантта даңқ іздеу арқылы байлық табуды көздеген жастардың (iuvenes) тілегіне байланысты. Дубидің теориясы ұзақ уақытқа созылған әсерге ие болғанымен, Джонатан Райли Смит сияқты кейінгі ғалымдар оған қарсы шығып, сол кезде Батыс Еуропада жер тапшылығы болмағанын, рыцарьлар крест жорығына шығудан шығынға ұшырағанын және олардың басты мотивациясы діни сезімдер болғанын дәлелдеді. Қазіргі заманғы ғалымдардың барлығы Райли Смитпен келіспейді. Дубидің мұрағаттық деректерге негізделген жергілікті қоғамды жан-жақты және қатаң зерттеуі, сондай-ақ күнделікті өмірдің әлеуметтік, экологиялық және экономикалық негіздерін кеңінен түсінуі Францияда «Қоғам» жарық көргеннен кейін ондаған жылдар бойы ортағасырлық тарих зерттеулерінің стандартты үлгісіне айналды. 1970 және 1980 жылдары француз докторанттары ортағасырлық Франция, Италия және Испанияның әртүрлі аймақтарын ұқсас тәсілмен зерттеді, өз нәтижелерін Дубидің Макон аймағының зерттеулерімен және Еуропалық қоғамның трансформациясы туралы оның диссертациясымен салыстыруға үміттенеді. Дуби ешқашан Марк Блох пен Люсьен Феврдің айналасындағы ғалымдар тобының студенті болмаса да, ол көп жағынан «Анналдар мектебі» ретінде танымал болған дәстүрдің ең көрнекті өкілі болды, тарихи зерттеудің ортасына адамдарды және олардың күнделікті өмірін қою қажеттігін баса көрсетті.
Ойын-сайыс тарихы
Дуби сонымен қатар, 1970 және 80-жылдары ол және басқа да Annaliste тарихшылары "менталитет тарихы" деп атаған, яғни адамдардың не істегенін ғана емес, олардың құндылық жүйелерін және әлемді қалай түсінгенін зерттеудің пионері болды. "Үш тәртіп: Феодалдық қоғамның қиялында" және "Кафедральдер дәуірі" сияқты кітаптарында Дуби идеалдар мен әлеуметтік шындықтың динамикалық қарым-қатынаста қалай өмір сүргенін көрсетті. Оның Уильям Маршалл туралы талқылауы рыцарьдың мансабын феодалдық адалдық, ар-намыс және рыцарлық рух контекстінде қарастырды. Дубидің тарихи "менталитеттер" идеясына деген қызығушылығы қазіргі қоғамның өзінің тарихына қатысты орнын ойлауға дейін жетті. 1973 жылғы "Бувин күні" (Le Dimanche de Bouvines) еңбегінде 1214 жылғы шешуші Бувин шайқасы туралы Дуби шайқастың өзін талдаудың орнына, оның уақыт өте келе қалай бейнеленгенін және есте сақталғанын, сондай-ақ оның естелігі француздың ортағасырлық өткені туралы түсініктерінің қалыптасуында қандай рөл атқарғанын зерттеді. Бұл кітап "Ұлы адамдар" мен оқиғаларға бағытталған саяси тарих теорияларын ұстанып, тарихи түсініктер мен идеялардың ұзақ мерзімді дамуы туралы сұрақтар қоюға мүмкіндік беретін "Аннал" мектебінің тарихнамасының классикасы болып қала береді. Дуби сонымен қатар газеттер мен танымал журналдарда жиі жазды және Францияда өнер мен әлеуметтік ғылымдарды қолдау және тарихи сананы арттыру мақсатымен радио және теледидар бағдарламаларына тұрақты түрде қатысты. Ол білім беру бағдарламаларына арналған француздық телерадиокомпаниясы Société d'édition de programmes de télévision (La Sept деп те аталады) директорының алғашқысы болды. Оның соңғы кітабы "Тарих жалғасады" (L'histoire continue) (1991; ағылш. ауд. 1994) – бұл интеллектуалды өмірбаян. Онда Дуби тарихшының қоғамдық тұлға ретіндегі маңыздылығын, өткенді қазіргілер үшін мағыналы және қызықты ету қабілетін баса көрді. "Есте сақтаңыз: тарихи әдебиеттің басты міндеті әрқашан көңіл көтеру болды".
Құрметтер
Құрмет легионының командирі. Ұлттық "Құрмет" орденінің үлкен офицері. Академиялық пальма орденінің командирі. Өнер мен әдебиет орденінің командирі. Ауыл шаруашылығының еңбегі орденінің кавалері. Оранж-Нассау орденінің офицері.