Кіріспе

Француз тарихшысы Альберт Сорель (13 тамыз 1842 – 29 маусым 1906) – француз тарихшысы. Ол әдебиет бойынша Нобель сыйлығына тоғыз рет ұсынылған.

Өмір

Ол Хонфлер қаласында дүниеге келді және өмір бойы туған Нормандиясын сүйді. Әкесі, бай өндіруші, оның бизнесті жалғастыруын қалады, бірақ оның әдеби шақыруы үстемдік танытты. Ол Парижге көшіп, заң оқыды, содан соң Германияда ұзақ тұрғаннан кейін (1866) Сыртқы істер министрлігіне қызметке кірді. Ол әдебиет пен өнерге беделді қызығушылық танытты, жақын музыкант (тіпті өзі де шығармалар жазды), поэзия мен романдар жазды (La Grande Falaise, 1785–1793, Le Docteur Egra 1873 ж.); бірақ ол әлеуметтік өмірге құштар адам емес еді. Ол философ Жорж Сорельдің бірінші туысы болды.

Академиялық өмірі

Ол қазіргі және өткен оқиғаларды түсінуге құштар болғандықтан, ең алдымен студент еді. 1870 жылы ол ұлттық қорғаныс мәселесінің дипломатиялық жағын басқаруға арналған делегат ретінде Турға жіберілген М. де Чодордидің хатшысы болып тағайындалды. Ол өте құнды серіктес болды, сыпайылығымен, жақсы мінезімен, тамаша шешімдерімен және еңбекқорлығымен, сонымен қатар сыр сақтау қабілетімен көзге түсті. Соғыстан кейін, Эмиль Бутми Ecole libre des sciences politiques (кейіннен Institut d'Etudes Politiques de Paris немесе кеңінен танымал болғандай, Sciences Po) құрғанда, Сорел 1872 жылы дипломатиялық тарихты оқытуға тағайындалды және бұл міндетті үлкен жетістікпен орындады. Оның кейбір лекциялары кітаптарға айналды: Le traité de Paris du 20 novembre 1815 (1873); Histoire diplomatique de la guerre franco allemande (1875); және Précis du droit des gens, оны 1877 жылы әріптесі Теодор Функ Брентаномен бірлесіп жариялады. Оның мақсаты Генрих фон Сибельдің жасаған жұмысын қайталау еді, бірақ одан кем шектеулі көзқараспен және Еуропаның шахмат тақтасын анық әрі сабырлы түсінумен. Ол осы дипломатиялық тарихтың сегіз томдық жинағын дайындауға және жазуға шамамен отыз жыл жұмсады; 1-томы 1885 жылы, 8-томы 1904 жылы жарық көрді. Ол тек жақсы білімді ғалым ғана емес еді; Революцияның алғашқы жылдарындағы француз дипломатиясы туралы, көбінесе жарияланбаған құжаттарды талдауы, Revue historique журналында (том. v, vii, x, xiii) жарияланған, оның өзінің назарынан өткен көптеген хаттарды қаншалықты мұқият оқығанын көрсетеді. Ол сонымен қатар, ең бастысы, суретші еді. Ол адамдарды тарихшының да, психологтың да көзқарасынан бейнелейтін, оларды олардың ортасында бақылап, тарихтың тағдырына олардың қаншалықты тәуелді екенін көрсетуге қызығушылық танытты. Осы тағдыр Конвенцияның ең батыл мүшелерін ежелгі тәртіп дәстүрін қайта жаңғыртуға және революциялық үгіттеме Людовик XIV-нің жұмысын жалғастырған одақтар мен аннексиялар жүйесімен аяқталуына әкелді. Бұл көзқарас, әрине, ойға қосымша, бірақ толық емес; ол француз төңкерісінің адамдарына қатысты, олар тәжірибесіз немесе орташа болғандықтан, Наполеон I және тарихшы Юсуф Акчураның зор жобаларын дамытуға шамасы келмеді.