Француз революциясының тарихшысы Ф.В. Ауллар және оның мұрасы

Кіріспе

Француз тарихшысы (1849–1928)

Франсуа Виктор Альфонс Олард (19 шілде 1849 – 23 қазан 1928) – француз революциясы және Наполеон дәуірінің алғашқы кәсіби француз тарихшысы. Оның ең маңызды жетістігі – Францияда тарихты институционалды және кәсіби деңгейге көтеру болды. Ол былай деді:
Әлеуметтік тұрғыдан алғанда, революция феодалдық жүйені жоюдан, жеке адамды азат етуден, жер иелігін тең бөлуден, ақсүйектердің жеңілдіктерін жоюдан, теңдік орнатудан және өмірді қарапайымдастырудан тұрды. [ ] Француз революциясы басқа революциялардан өзгешелігі – ол тек ұлттық сипатта болмады, сонымен қатар бүкіл адамзатқа пайда келтіруді мақсат тұтты.

Мансап

Ол Шаренттегі Монброн қаласында дүниеге келген. 1867 жылы École Normale Supérieure-ге түсіп, 1877 жылы латын тілінде Гай Асиний Полио туралы, ал француз тілінде Джакомо Леопарди туралы (соның шығармаларын француз тіліне аударған) диссертация қорғап, доктор ғылымын алды. Әдебиеттен тарихқа ауысып, француз төңкерісі кезеңіндегі парламенттік шешендік өнерді зерттеді және «Les orateurs de la Constituante» (1882) және «Les orateurs de la Legislative et de la Convention» (1885) атты екі томдық еңбегін жариялады. Осы еңбектері арқасында ол француз төңкерісінің бастапқы деректерін жақсы білетін, мұқият зерттеуші ғалым ретінде танылды. Француз төңкерісін зерттеуде ежелгі және орта ғасырлық тарихты зерттеуде үлкен нәтижелер берген тарихи сын қағидаларын қолданып, Олард мұрағаттардағы терең зерттеулерге және осы кезеңнің саяси, әкімшілік және рухани тарихына қатысты көптеген маңызды жариялымдар жасауға белсенділік танытты. Оның ең маңызды еңбегі – «Француз төңкерісінің саяси тарихы» (4 томдық, 3-ші басылымы, 1901 жыл). Ол Максимилиан Робеспьерге қарсы Жорж Дантонды қолдады, Дантонды соғысқа шыдаған төңкерістің нағыз рухы және шетелдік жауларға қарсы ұлттық қорғаныстың шабыт көзі деп есептеді. 1885 жылы Сорбонна университетінде француз төңкерісі тарихының профессоры болып тағайындалды және өз кезегінде құнды еңбек еткен студенттерді тәрбиеледі. Дегенмен, оның көзқарастары француз төңкерісінің ұзақ уақыт бойы ықпалында болған қоғамда әртүрлі және «радикалды» саналды. 1893 жылдың мамыр айында Сорбоннадағы төңкеріс курсы кезінде қатыгез төбелес орын алды. Курстың шығысында қарсыластар бір-біріне «Аулардты құлату керек!» деп айқайлады, ал Рим-католик дін қызметкерлеріне қарсылық білдіріп, «Анциан Режиммен» байланысты болды, «Скалпка қарсы!» деп ұран салды. Ресейлік анархист Петр Кропоткин 1909 жылы Олард пен Société de la Revolution française «төңкерістің іс-әрекеттеріне, оның саяси жақтарына және әртүрлі партиялар арасындағы үстемдік күресіне жарық түсірді. Бірақ төңкерістің экономикалық жағын зерттеу әлі де алдымызда тұр» деп жазды.

Aulard was born at Montbron in Charente. He entered the École Normale Supérieure in 1867 and obtained the degree of doctor of letters in 1877 with a thesis in Latin on Gaius Asinius Pollio and a French one on Giacomo Leopardi (whose works he subsequently translated into French). Moving from literature to history, he made a study of parliamentary oratory during the French Revolution and published two volumes on Les orateurs de la Constituante (1882) and on Les orateurs de la Legislative et de la Convention (1885). With these works, he established a reputation as a careful scholar well versed in the primary sources of the French Revolution. Applying to the study of the French Revolution the rules of historical criticism which had produced such rich results in the study of ancient and medieval history, Aulard devoted himself to profound research in the archives and to the publication of numerous important contributions to the political, administrative and moral history of that period. His masterwork was a Histoire politique de la Revolution française (4 vol, 3rd ed. 1901). He championed Georges Danton as opposed to Maximilien Robespierre, seeing in Danton the true spirit of the embattled Revolution and the inspiration of the national defense against foreign enemies. Appointed professor of the history of the French Revolution at the Sorbonne in 1885, he formed the minds of students who in their turn did valuable work. Nonetheless his views were seen as controversial and "advanced" in a society still under the long influence of the French Revolution. During his course on the Revolution at the Sorbonne in May 1893 violent fist fights broke out. At the exit rival gangs yelled at each other "Down with Aulard" and, in opposition to a Roman Catholic clergy identified with the Ancien Régime, "Down with the skullcap". Peter Kropotkin, the Russian Anarchist, wrote in 1909 that Aulard and the Société de la Revolution française "have shed a flood of light upon the acts of the Revolution, on its political aspects, and on the struggles for supremacy that took place between the various parties. But the study of the economic side of the Revolution is still before us "

Бас редактор

Біз оған "Жалпылық денсаулық комитеті актілерінің жинағы" (27 том, 1889–1923 жж.); "Якобин клубы қоғамы: Париж Якобин клубы тарихы бойынша құжаттар жинағы" (6 том, 1889–1897 жж.); және "Париж термидориялық реакция кезінде және директория билігі астында: Париж халқының рухани жағдайы тарихына арналған құжаттар жинағы" (5 том, 1898–1902 жж.) сондай-ақ, одан кейін "Консулат кезеңіндегі Париж" жинағы (2 том, 1903–1904 жж.) кірді. Француз революциясы тарихы қоғамы үшін, ол маңызды мерзімді басылым "Француз революциясы" редакторы болды, және "Уақытша консулаттың босатылу тізімі" (1894 ж.) мен "Франция мемлекеті VIII және IX жылдары, оның әсерлері туралы есептермен" (1897 ж.) еңбектерін жариялады. Сонымен қатар, ол Жак Шарль Бейёль, Пьер Гаспар Шометт, Клод Фурнье (американдық аталған), Геральд де Сешель және Луве де Куврай сияқты революцияның қайраткерлері жазған әртүрлі еңбектерді немесе естеліктерді редакциялады. Бұл құжаттардың үлкен жинағы оның шығармаларының бір бөлігі ғана болды. Ол француз революциясы туралы көптеген мақалалар жазды, олар "Француз революциясы бойынша зерттеулер мен сабақтар" (9 том, 1893–1924 жж.) атты жинақта жарияланды. "Тайне, француз революциясының тарихшысы" (1908 ж.) атты еңбегінде Олард көрнекті философтың әдісіне қатысты, мүмкін әділетсіз болғанмен, бірақ әрі қарай толыққанды білімі бар сынға ұшыратты. Бұл, белгілі бір деңгейде, революцияның саяси және әлеуметтік тарихына қолданылатын жаңа сын мектебінің манифесті болды (Les Annales révolutionnaires, 1908 жылғы маусым).

Оңшылдық

Олардтың тарихнамасы позитивизмге негізделген. Басты болған – әдістеме, ал тарихшының міндеті – фактілерді тиісті растаудан өткізіп, хронологиялық тәртіппен ұсыну, фактілер арасындағы байланысты талдау және ең мүмкін болған түсіндірме беру еді. Бастапқы дереккөздердегі зерттеулерге негізделген толық құжаттама маңызды саналды. Ол өте маңызды құжаттарды жариялауда және студенттерді бастапқы дереккөздерді дұрыс қолдану мен талдауға үйретуде жетекшілік етті. Олардтың революцияға арналған төрт томдық тарихы көшедегі оқиғаларға емес, парламенттік пікірталастарға, көтерілістерге емес, институттарға бағытталған. Ол қоғамдық пікір, сайлаулар, партиялар, парламенттік көпшілік және заңнамаға ерекше мән берді. Ол революцияның идеалдық уәделерін толық орындауына кедергі келтірген қиындықтарды мойындады, мысалы, 1793 жылғы заң шығарушылар барлық ер адамдарға сайлау құқығын бергенімен, Террор режимінің диктатурасын да орнатты.

Сын

Ол өзінің саяси көзқарастарының салдарынан әлі де даулы болып қала береді. Оның тарихнамадағы орны күмәндалуда. Оның тарихы – конституциялық, институционалдық және саяси дамуды тар шеңберде зерттеулерден тұрады, бұл оның бас шәкірті Альберт Матиздің кең ой-қиялымен күрт қайшы келеді. Консерваторлар Аулардтың дінге қарсы және радикалды республикалық ұстанымы оның зерттеу қорытындыларын қисайтып көрсеткенін айтады. Екінші жағынан, оның кәсібилігі мен дереккөздерге адалдығы ғалымдардың бір буынына үлгі болды. Ол партиялық бөліністен гөрі мемлекеттік мүддеге басымдық берген нео-якобин дәстүлін қалыптастырды. Ол халықаралық, либералды демократия және адам құқықтарын жақтады.