Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Католик шіркеуінің епархиясы
Diocese of the Catholic Church
Тусон епархиясы (Dioecesis Tucsonensis – lang es) – АҚШ-тың оңтүстік Аризона штатындағы Рим католик шіркеуінің Латын шіркеуіне қарасты шіркеулік аумағы, яғни епархиясы. Бұл Санта-Фе митрополиясының шіркеулік провинциясының қарасты епархиясы. Тусон епархиясының бас шіркеуі – Тусон қаласындағы Сент-Августин соборы. Тусон қаласында Сан-Ксавьер-дель-Бак миссиясы да орналасқан. 2023 жылғы мәлімет бойынша, Тусон епископы – Эдвард Вайзенбергер.
The Diocese of Tucson (Dioecesis Tucsonensis – lang es) is a Latin Church ecclesiastical territory – or diocese – of the Roman Catholic Church in southern Arizona in the United States. It is a suffragan diocese of the ecclesiastical province of the metropolitan Archdiocese of Santa Fe. The mother church for the Diocese of Tucson is St. Augustine Cathedral in Tucson. Tucson is also home to Mission San Xavier del Bac. As of 2023, the bishop of Tucson is Edward Weisenburger.
Аумағы
Тусон епархиясы континенттік Америка Құрама Штаттарындағы бесінші ірі епархия болып табылады. Ол келесі тоғыз округтен тұрады:
The Diocese of Tucson is the fifth largest diocese in the continental United States. It comprises the following nine counties:
Гила, Грэм, Гринли, Пинал, Кочиз, Санта-Круз, Пима, Юма және Ла-Пас. Пинал округіндегі Гила өзені үнділері қауымы епархия құрамына кірмейді.
Gila, Graham, Greenlee, Pinal, Cochise, Santa Cruz, Pima, Yuma, and La Paz. The Gila River Indian Community in Pinal County is not part of the diocese.
1691 жылдан 1866 жылға дейін
Аризонаның оңтүстігіндегі алғашқы католиктік орын 1691 жылы Ногалес маңындағы Сан-Хосе-де-Тумакакори миссиясы болды. Оны преподобный Еусебио Кино Собайпури үндістеріне қызмет ету үшін құрды, ол Испания империясының солтүстік шөлді аймақтарында тапқан миссионерлік тізбегінің бір бөлігі болды. Келесі жылы Кино қазіргі Сан-Ксавьери үнді резервациясында Сан-Ксавьери-дель-Бак миссиясын салды. 1751 жылғы О'одхам көтерілісі Сан-Хосе-де-Тумакакори миссиясын Санта-Крус өзеніндегі қазіргі орнына көшіруге мәжбүр етті. 1771 жылы апачи шабуылы кезінде Сан-Ксавьери-дель-Бак миссиясы қиратылды. Ол 1797 жылы қайта салынды және Аризонадағы ең көне еуропалық құрылым болып табылады. 1821 жылы Мексиканың тәуелсіздік соғысы аяқталғаннан кейін Мексика Испаниядан Оңтүстік-Батысты өз бақылауына алды. Сан-Ксавьери-дель-Бак миссиясының пасторы, преподобный Рафаэль Диас 1828 жылы жаңа Мексика үкіметіне адалдық серт беруден бас тартты және миссиядан кетуге мәжбүр болды. Сан-Хосе-де-Тумакакори миссиясы 1848 жылы тасталып, ешқашан миссия ретінде қолданылмады. 1859 жылы 1828 жылдан бері діни қызметкері болмаған Сан-Ксавьери-дель-Бак миссиясы Санта-Фе епархиясымен бірге басқарылды. Сол кезде Аризонада шамамен 6000 қоныс телімдері, бірнеше кеншілер лагерлері және үндістер тұрды. Салпойнт жаңа шіркеулер салып, қауымдарды ұйымдастырып, аймақта мектептер мен ауруханалар құрды. Салпойнт Тусондағы Сан-Агустин шіркеуін салуға көмектесті, ол кейін Аризона территориясындағы алғашқы кафедралық соборға айналды.
The first Catholic presence in southern Arizona was the Mission San José de Tumacácori near Nogales, founded in 1691. It was established by Reverend Eusebio Kino to minister to the Sobaipuri Native Americans, part of a string of missions he found in the northern desert regions of the Spanish Empire. The next year, Kion built the Mission San Xavier del Bac on the present day San Xavier Indian Reservation. The O'odham rebellion of 1751 forced the Mission San José de Tumacácori to move to its current location on the Santa Cruz River. During an Apache raid in 1771, the Mission San Xavier del Bac was destroyed. It was rebuilt by 1797 and is the oldest European structure in Arizona. After the Mexican War of Independence ended in 1821, Mexico took control of the Southwest from Spain. The pastor of Mission San Xavier del Bac, Reverend Rafael Diaz, refused to sign a loyalty oath in 1828 to the new Mexican Government and was forced to leave the mission. The Mission San José de Tumacácori was abandoned by 1848 and was never used again as a mission. In 1859, the Mission San Xavier del Bac, missing a priest since 1828, was taken over and staffed by the Diocese of Santa Fe. At the time, Arizona consisted of approximately 6,000 settlers in some half a dozen settlements and several mining camps, as well as Native Americans inhabitants. Salpointe built new churches, organized new congregations, and founded schools and hospitals in the territory. Salpointe helped build San Agustin Church in Tucson, which would later become the first cathedral in the Arizona Territory.
1897 жылдан 1900 жылға дейін
Лео XIII 1897 жылғы 8 мамырда Аризонаның апостольдық викариатын Тусон епархиясына айналдырды, ол Аризонаның барлық аумағын және сонымен қатар Нью-Мексико мен Техастың бір бөлігін қамтыды. Папа Римский Бургадені Тусонның алғашқы епископы етіп тағайындады. Екі жылдық епископтық қызметінің ішінде Бургаде он екі мектеп пен жетімдер үйін ашып, Сент-Августин соборын қайта жаңартып салды. 1899 жылы Бургаде Санта-Фе архиепископы болды. Тусонның екінші епископы Генри Регис Гранжон болды, оны 1900 жылы Лео XIII тағайындады. Оның қызмет ету кезеңінде Сан-Ксавьер-дель-Бак миссиясына қажетті жөндеу жұмыстары жүргізілді. 1904 жылы Гранжон өзінің епархиясында "40 000 католик, 90 000 еретик және 30 000 дінсіз адам" бар екенін мәлімдеді. 1914 жылы Ватикан Эль-Пасо епархиясын құрды, ол Тусон епархиясынан Техас штатының барлық округтерін алып қосты. Гранжон 1922 жылы қайтыс болды. 1923 жылы Папа Пий XI Филадельфия архиепископы Даниэль Герккені Тусонның келесі епископы етіп тағайындады. 1939 жылы Папа Пий XII Нью-Мексиконың барлық аумағын Тусон епархиясынан алып, Галлап епархиясын құрды. Герк сол жылы 37 жылдық епископтық қызметтен кейін зейнеткерлікке шыққанда, Грин автоматты түрде оның орнын басты. Грин 1966 жылы Сент-Августин соборында ауқымды жөндеу жұмыстарын бастады және 1968 жылы оларды аяқтады. 1969 жылы Ватикан Тусон епархиясынан аумақ алып, Феникс епархиясын құрды. Грин Аризона Экуменикалық Кеңесін құруға белсенді түрде қатысты, әлеуметтік әділдікті қолдады және афроамерикандық, үнді және испандық католиктерге рухани қызмет көрсетті. Грин 1981 жылы зейнеткерлікке шықты. Папа Иоанн Павел II 1982 жылы Лос-Анджелестің көмекші епискобы Мануэль Дуран Мореноны Тусонның келесі епископы етіп тағайындады. 2001 жылы Папа Чикаго архиепископының көмекші епискобы Джеральд Фредерик Киканасты Тусон епископының көмекшісі етіп тағайындады. 2003 жылы Морено зейнеткерлікке шыққаннан кейін Киканас Тусонның келесі епископы болды. Тусон епархиясы 2004 жылдың қыркүйек айында 11-тарау бойынша банкротқа өтініш берді, бұл АҚШ тарихындағы екінші епархия болды. Киканас 2017 жылы зейнеткерлікке шықты. Эдвард Вайзенбургер, бұрынғы Салина епархиясының епископы, 2017 жылы Папа Франциск Тусон епархиясының епископы болып тағайындалды. 2023 жылғы мәліметтер бойынша Вайзенбургер Тусон епископы болып табылады.
Leo XIII converted the Apostolic Vicariate of Arizona into the Diocese of Tucson on May 8, 1897, covering the entire Arizona Territory along with parts of New Mexico and Texas. The pope named Bourgade as the first bishop of Tucson. During his two year tenure as bishop, Bourgade established twelve schools and an orphanage and rebuilt the Cathedral of Saint Augustine. In 1899, Bourgade became archbishop of Santa Fe. The second bishop of Tucson was Henry Regis Granjon, named by Leo XIII in 1900. During his tenure, the Mission San Xavier del Bac underwent needed restoration. In 1904, Granjon stated that his diocese included " 40,000 Catholics, 90,000 heretics and 30,000 infidels". In 1914, the Vatican erected the Diocese of El Paso, taking all the Texas counties from the Diocese of Tucson. Granjon died in 1922. To replace Granjon, Pope Pius XI named Daniel Gercke of the Archdiocese of Philadelphia as the next bishop of Tucson in 1923. In 1939, Pope Pius XII established the Diocese of Gallup, taking all of the New Mexico territory from the Diocese of Tucson. When Gercke retired that year after 37 years as bishop of Tucson, Green automatically succeeded him. Green began major restoration on St. Augustine's Cathedral in 1966, completing the effort in 1968. In 1969, the Vatican erected the Diocese of Phoenix, taking territory from the Diocese of Tucson. Green was instrumental in founding the Arizona Ecumenical Council, became an advocate of social justice, and provided ministries for African American, Native American and Hispanic Catholics. Green retired in 1981. Pope John Paul II appointed Auxiliary Bishop Manuel Duran Moreno of Los Angeles as the next bishop of Tucson in 1982. In 2001, the pope named Auxiliary Bishop Gerald Frederick Kicanas of the Archdiocese of Chicago as coadjutor bishop in Tucson. After Moreno retired in 2003, Kicanas became the next bishop of Tucson. The Diocese of Tucson filed for Chapter 11 bankruptcy in September 2004, the second diocese to do so in US history. Kicanas retired in 2017. Edward Weisenburger, formerly bishop of the Diocese of Salina, was named bishop of the Diocese of Tucson by Pope Francis in 2017. As of 2023, Weisenburger is the bishop of Tucson.
Жыныстық зорлық-зомбылық туралы жанжал
2005 жылы Тусон епархиясы банкроттық сот арқылы дін қызметкерлерінің жыныстық зорлық-зомбылық құрбандарына 22,2 миллион доллар төлеу туралы келісімге келді. 2013 жылы Arizona Daily Star басылымынан Стефани Иннес епархияны, басқа епархиялардан бірнеше айыпталған дін қызметкерлерінің Тусонға жіберілгені белгілі болғаннан кейін, зұлым діни қызметкерлердің "қоймасы" деп атады. 2018 жылы епископ Вайзенбургер епархияның соңғы он жылда оларға қарсы жыныстық қақтығыстар бойынша айыптаулар бойынша он қызметкерді жұмыстан босатқанын мәлімдеді. 2018 жылы Пенсильвания штатындағы дін қызметкерлерінің жыныстық зорлық-зомбылығы туралы үлкен қазылар алқасының баяндамасына пікір білдірген Вайзенбургер 1960 жылдардағы "сексуалдық революцияны" осы қылмыстармен байланыстырды: "Мәдени қозғалысты адамдардың жасаған істері үшін кінәлау тым оңай болар еді, бірақ оның ролін мойындамау да жауапкершіліксіздік болар еді деп ойлаймын". 2020 жылдың желтоқсан айында Тусон епархиясы мен Лос-Анджелес архиепархиясы Аризонадағы төрт дін қызметкерінің кәмелетке толмаған кезеңде жыныстық зорлық-зомбылық жасады деген айыптамамен екі адамның федералдық рэкеттік ісіне қатысты. Бір талапкер, Диана Алмадер Дуглас, 1970 жылдары Пиртлвиллдегі үйінде 5 жасында пастор Чарльз Кнапптың оны жыныстық тұрғыдан зорлағанын айтты. Вайзенбургер епархияның бұл айыптама туралы дереу полицияға хабарлағанын, бірақ олар тергеуді бастаудан бас тартқанын мәлімдеді. Сыртқы тергеу айыптамалардың негізділігін анықтай алмады. 2021 жылы үшінші адам сотқа қосылды.
The Diocese of Tucson in 2005 reached an agreement in bankruptcy court to pay a $22.2 million settlement to victims of sex abuse by clergy. In 2013, Stephanie Innes of the Arizona Daily Star labeled the diocese as a "dumping ground" for abusive priests after it was revealed that several accused clergy from other diocese were sent to Tucson. In 2018, Bishop Weisenburger stated that the diocese had fired ten employees over the past ten years due to charges of sexual misconduct against them. Commenting on the 2018 Pennsylvania grand jury report of sexual abuse by priests in that state, Weisenburger linked the so called sexual revolution of the 1960s to these crimes: “It would be way too simplistic to blame a cultural movement for what individuals have done, but I also think it would be irresponsible to not acknowledge its role.”. In December 2020, the Diocese of Tucson and the Archdiocese of Los Angeles were named in a federal racketeering lawsuit by two individuals alleging sexual abuse as minors by four priests in Arizona. One plaintiff, Diana Almader Douglas, said that Reverend Charles Knapp sexually abused her when she was five years old at her home in Pirtleville in the 1970s. Weisenburger said the diocese immediately notified police of the allegation, which they declined to investigate. An outside investigation was unable to determine if the allegations were credible. A third individual joined the lawsuit in 2021.
Епископ болған басқа епархиялық діни қызметкер
Томас Жозеф О'Брайен 1981 жылы Финикс епископы болып тағайындалды, 2003 жылы отставкаға кетті, 2004 жылы адам өліміне әкеп соққан қасақана жол апаты жасағаны үшін сотталды.
Thomas Joseph O'Brien, appointed Bishop of Phoenix in 1981, resigned in 2003, convicted of felony of hit and run involving death, 2004.
Білім
2023 жылы Тусон епархиясында 15 бастауыш мектеп, екі балабақшадан бастап 12-сыныпқа дейінгі екі мектеп, бес жоғары мектеп және бір ерте балалар орталығы болды.
The Diocese of Tucson as of 2023 had 15 elementary schools, two Pre K through 12 schools, five high schools, and one early childhood center.