Кіріспе
Денвер бассейні, кейде Жюльсбург бассейні, Денвер-Жюльсбург бассейні (Колорадо штатындағы Жюльсбург қаласының атымен) немесе D J бассейні деп аталады. Бұл АҚШ-тың шығыс Колорадосында орналасқан геологиялық құрылымдық бассейн, сондай-ақ оңтүстік-шығыс Вайоминг, батыс Небраска және батыс Канзасқа дейін кеңейген. Ол Скалисті таулардың шығыс беткейінде орналасқан Денвер-Аврора қалалық аймағының астында жатыр.
The Denver Basin, variously referred to as the Julesburg Basin, Denver Julesburg Basin (after Julesburg, Colorado), or the D J Basin, is a geologic structural basin centered in eastern Colorado in the United States, but extending into southeast Wyoming, western Nebraska, and western Kansas. It underlies the Denver Aurora Metropolitan Area on the eastern side of the Rocky Mountains.
Геология
Бассейн Палеозой, Мезозой және Кайнозой дәуірлерінің шөгінді тау жыныстарынан тұратын үлкен асимметриялық синклине, Фронт-Рейндждің шығыс жағында Пуэбло маңынан солтүстікке қарай Вайомингке дейін созылады. Бассейн Денвер маңында ең терең, жер бетінен шамамен 13 000 фут (3900 м) тереңдікке жетеді. Бассейн күшті асимметриялық: Дакота құмтасы Денверден батысқа қарай бірнеше шақырым жерде Моррисон маңында "доға тәрізді" жотада көрінеді, Денвердің астында максималды тереңдікке жетеді, содан кейін Канзастың орталық бөлігіндегі шығыс жағына қарай біртіндеп көтеріледі. Дакота доғасы Дакота құмтасын ашып, төмендегі Морисон формациясын қорғайды. Голден мен Моррисон арасындағы Дакота доғасы Динозаврлар жотасы деп аталады және Колорадо штатының табиғи аймағы мен геологиялық қызығушылық орталығының бөлігі болып табылатын динозаврлардың іздері мен қазбаларын қамтиды. Лионс және Лайкинс формациялары кішірек доғада көрінеді. Батысқа қарай Фонтан формациясы жалпақ беткейлер түрінде көрінеді және Red Rocks Park және Амфитеатрының атауын береді. Мұнда, Рокки тауларының шығыс жиегінде Фонтан формациясы Айдахо Спрингс формациясының Прекамбрий кристалдық тау жыныстарымен сәйкес емес жатады. Бассейн 300 миллион жыл бұрын, Колорадо орогенезі кезінде, ежелгі Рокки тауларын қалыптастырған кезде пайда бола бастады. Осы кезеңде қалыптасқан тау жыныстарының ішінде Red Rocks және Боулдер Флатироннан жақсы көрінетін Фонтан формациясы бар. Қазіргі бассейн Крестацейн ішкі теңізінің құрамында болды, ол бассейнде қалың крестацейн шөгінділерін қалдырды. Денвер бассейнінде Маастрихт дәуірінен динозаврлардың қазбалары табылды. Бассейн, ең болмаса, Палеоген кезеңінде, 66 мен 45 миллион жыл бұрын, қазіргі Колорадо Рокки тауларын қалыптастырған Ларамид орогенезі кезінде одан да тереңдеді. Атап айтқанда, Фронт-Рейндждегі Рокки тауларының көтерілуі Денвер маңындағы жер қыртысын шығыс жағынан төмен қарай бүгіліп, бассейннің тереңдеуіне әкелді. Кейіннен бассейн Рокки тауларынан эрозияға ұшыраған шөгінділермен толтырылды. Фронт-Рейндж шыңдары Денвер астындағы бассейн еденінен шамамен 22 000 фут (6600 м) биіктейді. Денвер маңындағы бассейннің терең бөлігі Палеоген құмтасы және конгломератпен толтырылды, бұл қабат қазір Денвер формациясы деп аталады. Алайда, Денвердің солтүстігі мен оңтүстігіндегі аймақтарда өзен эрозиясы Палеоген қабаттарын алып тастап, Крестацейн Пьер тақтасын ашты.
Мұнай
Бассейннің өзі мұнай провинциясын құрайды. Денвер бассейнінен мұнай мен газ 1901 жылы Боулдер округінің Боулдер мұнай алабының бір бөлігі Маккензи ұңғымасындағы жарықшақ Пьер тақтасынан мұнай табылғаннан бері өндіріліп келеді. Денвер бассейнінің мұнай және газ кен орындарының басым көпшілігі кредалық құмтастардан өндіріледі, бірақ Пермдік Лайон құмтасы да мұнай өндіруші болып табылады. Сонымен қатар, бассейннің Небраска бөлігінде пермдік құмтастар мен доломиттерінен, сондай-ақ Пенсильвания әктастарынан мұнай өндірілген. Уоттенберг газ кен орны – АҚШ-тағы ең ірі табиғи газ кен орындарының бірі. Кен орны J құмтасы, Codell құмтасы, Niobrara қабаты және Пьер тақтасының Гигиена құмтасы мен Терри құмтасы (барлығы кредалық) қабаттарынан 4,0 триллион куб футтан астам табиғи газ өндірді. 2007 жылы кен орны 11 миллион баррель мұнай және 170 миллиард куб фут (BCF) газды 14 000-нан астам ұңғымалардан өндірді, бұл оны АҚШ-тағы табиғи газдың 9-шы ірі көзіне айналдырды. Биогендік табиғи газ Солтүстік-Шығыс Колорадоның Юма, Филлипс және Вашингтон округтеріндегі, сондай-ақ Солтүстік-Батыс Канзастың Шайен және Шерман округтеріндегі Niobrara қабатының тереңдігі 3000 футтан аз болатын газ кен орындарынан алынады. Бүгінгі күні 2900 ұңғымадан газ өндірілді. Қазіргі уақытта бұрғылау өте қарқынды жүріп жатыр, ал іздеу Небраска штатының Перкинс, Чейс және Данди округтеріне таралып жатыр.
Көмір
Битумдық көмір Денвер бассейнінде, Колорадо штатындағы Супериор және Луисвилл қалаларында, сондай-ақ бассейннің батыс жиегіндегі басқа да жерлерде жер асты әдістерімен өндірілген. Көмірдің пайда болуы креда кезеңінің Ларами формациясына жатады. Кен қазу 1850 жылдардың аяғында басталып, 1979 жылы тоқтатылған. Ірі лигнит кен орындары бассейннің орталық бөлігіндегі палеоцендік Денвер формациясында, Денвер және Колорадо-Спрингс қалаларының шығысындағы солтүстік-оңтүстік бағыттағы белдеуде, Адамс, Арапахо, Элберт және Эль-Пасо округтерінде кездеседі. Шамамен 1886 жылдан 1940 жылға дейін белгілі бір кен қазу жұмыстары жүргізілген, бірақ олар көлемі жөнінен аз болған.
Жер асты сулары
Денвер бассейнінің ағыс суы жүйесі өткізгіш конгломерат, құмтас және сазтас қабаттарында орналасқан төрт ағыс суы қабатының қабатты тізбегінен тұрады. Шамалы өткізбейтін тақтатастар қабаттары ағыс суы қабаттарын бөліп, ағыс суының қабаттар арасында тік қозғалысына кедергі келтіреді. Бұл ағыс суы жүйесінің солтүстік бөлігі Оңтүстік Платте өзенінің беткі ағыс суының астында жатыр. Денвер бассейнінің ағыс суы жүйесі мен беткі ағыс суы осы аймақтың бір бөлігінде гидравликалық байланыста болғанымен, олар негізінен жеке ағыс суы жүйелері ретінде жұмыс істейді және аймақта сумен жабдықтаудың маңызды көздері болып табылады. Денвер және оның Дуглас округіндегі қалашықтар сияқты қала маңындағы елді мекендер Денвер бассейніндегі ағыс суы қабаттарынан жер асты суын пайдаланады. Бассейннің батысындағы бұзылған жерлерден жылына шамамен 40 мың акр-фут су толықтырылады, ал одан 10 есе көп су алынып шығарылады. Ағыс суы деңгейі, әсіресе ағыс суына тәуелді халық тығыз қоныстанған жерлерде төмендеп барады.
Цемент, құрылыс агрегаттары және өлшемді тас
Шикізат Ниобрара формациясынан және Пьер тақтасынан қазылып алынып, Колорадо штатының Лионс қаласы маңындағы Cemex зауытында цементке өңделеді. Құрылысқа қолданылатын құм мен қиыршық тас Денвер бассейніндегі маңызды минералды ресурстардың бірі болып табылады. Лион формациясы Боулдер және Лаример округтеріндегі, бассейннің батыс жиегінде орналасқан карьерлерден жота тасын (flagstone) шығарады.
Алтын
Денвер аймағында 1858 жылғы Пайкс Пик алтын асырудан бері құм мен малта тастан аз мөлшерде алтын өндіріліп келеді. Кейбір құм және малта тас карьерлері әлі де жуу жұмыстары кезінде алтынды қалпына келтіруде.
Уран
Колорадо штатының Моррисон қаласындағы Дакота құмтасынан шамалы көлемде уран кені қазылып алынған, онда құмтас мұнайға толы. Денвер бассейнінде ролл-фронт типті кен орындарында уранның кездесетіні мәлім, бірақ бұл бассейн ешқашан уранның ірі көзі болған емес.