Кіріспе

АҚШ-тың Юта штатындағы Сидар-Сити қаласының жанында орналасқан ұлттық ескерткіш. Сидар-Брейкс – 3 мильге (5 км) созылған, тереңдігі 2000 футтан (610 м) астам табиғи амфитеатр. Амфитеатр жиегінің биіктігі теңіз деңгейінен 3048 метрден жоғары. Амфитеатр жиегінен көтерілетін Брайан-Хед шыңы, ұлттық ескерткіш шекарасынан көп алшақтамай орналасқан. Амфитеатрдың тас формациялары жақын жердегі Брайс-Каньон ұлттық паркі, Дикси ұлттық орманның Қызыл каньоны және Седар тауының (SR 14) белгілі бір аймақтарындағы формациялармен ұқсас, бірақ одан көбірек эрозияға ұшыраған. Биік орналасқандықтан, қазан айынан мамыр айына дейін парктің кейбір бөліктеріне көлікпен бару мүмкін болмайды. Оның жиегіндегі келушілер орталығы маусым айынан қазан айына дейін ашық. Жыл сайын шамамен бірнеше жүз мың адам бұл ескерткішке келеді. Ескерткіш аймағы – Севьер өзенінің саласы Маммот-Крик өзенінің бастауы.

Флора мен фауна

Бұл биік таулы жерде жануарлар дүниесін көруге жиі болады. Мұрагерлер мен кірпішті қоян, кеміргіштер және мармоттар, алтын түсті жер қаскырлары, қалталы гоферлер мен сүңгуірлер сияқты оларға ұқсас жануарлар көп кездеседі. Бұл аймақта тау арыстандары мен басқа да ірі жануарлар мекендейді, бірақ оларды көру сирек. Көп таралған құстардың ішінде Кларк жаңғақжарауышы, күлгін жасыл қарлығаштар және қара қарға бар. Сонымен қатар, бұл биік жерде ең ұзақ өмір сүретін ағаш түрі саналатын шыршалы қарағай да өседі, жергілікті мысалдарының кейбіреулері 1600 жылдан астам екені белгілі. Альпин көлі сияқты жерлерде каньон шетіндегі субальпілік шалғындықтарды кездестіруге болады, олар жолдан анық жолмен оңай серуендеуге мүмкіндік береді. Мұнда қайын, Еңгелман шыршасы, тау асты шыршасы және иілгіш қарағай да өседі. Осы биіктікте маусым айында көктем басталады, сол кезде каньон шетін жабайы гүлдер жабады. Жабайы гүлдер қысқа өсімдік маусымы бойы гүлдейді, келушілер Колорадо колумбинасы, қызыл щетка, тау асты лавр, әдемі жылдызша гүл, апельсин түсті иекқу, Пангуич гречихасы, дала тұқылы, күміс түсті люпин, сары кешкі шолпан, бұталы бешқанат, Парри примуласы, плантай жапырақты сарыгүл және Пенстемонның екі түрін тамашалай алады.

Тарих және геология

Колорадо үстіртінің батыс жағында орналасқан амфитеатр Маркагунт үстіртінің батыс бөлігін қамтиды, бұл үстірт Сион ұлттық паркінің бір бөлігін құрайды. Көтерілу және эрозия миллиондаған жылдар бойы каньонды қалыптастырды, 60 миллион жыл бұрын Кларон көлі деп аталған ежелгі көлдің түбінде шөгіндірген шифер, әк және құмтас қабаттарын көтеріп, кейіннен тоздырды. Ол әр 5 жыл сайын эрозияға ұшырайды. Үстірттің үстіңгі бөлігінде 35 миллион жыл бұрын болған күшті жарылыстар кезінде пайда болған вулканизмге байланысты туф тастары жатыр. Эрозияға ұшыраған каньонның тастары әртүрлі комбинацияда темір мен марганецтен тұрады, бұл жарқын түстерге ие болуына себеп болды, сондықтан үндістер оны "Суреттелген жартастар шеңбері" деп атаған. Темір оксидтері қызыл, қызғылт сары және сары түстерді, ал марганец оксидтері күлгін түстерді береді. Брайс каньонындағы тік жарлардағы құрылымдармен салыстырғанда, мұндағы тау жыныстарының түсі жұмсақ және нәзік. Бұл аймақ – құнарсыз жерлердің бір түрі – каньондар, тік жарлар, қабырғалар мен жартастар соншалықты тік және шатастыратын, жердің эстетикалық құндылығы жоғары болғанымен, пайдалы қасиеттері шектеулі. Алғашқы қоныс аударушылар оларды құнарсыз жерлер немесе жартастар деп атады, ал қазіргі атауды жартастар мен кедрді біріктіру арқылы жасады, себебі аймақта көптеген арша ағаштары (көбінесе қате түрде кедрлер деп аталады) өседі. Седар Брейкс ұлттық ескерткіші 1933 жылы құрылған. Бір кезде ескерткіштің оңтүстік жағында Гилберт Стэнли Андервуд жобалаған, Юта парктері компаниясы салған және басқарған шағын пансионат болған, бірақ ол 1972 жылы бұзылды. Седар Брейкс пансионаты Оңтүстік-Батыстағы ұлттық парктегі пансионаттардың ең кішкентайы болды. Парк қызметі оны "пайдалы емес" деп таныды, бірақ оны бұзуға байланысты наразылықтар Парк қызметін басқа парктегі пансионаттарға қатысты саясатын қайта қарауға мәжбүр етті, бұл олардың сақталуына үлкен үлес қосты.

Климат

Кёппен климаттық жіктелуі бойынша, аймақ құрғақ жазғы субальпілік климатқа (Dsc) жатады.

Көрікті жерлер

Ескерткіште екі кеңінен танымал жаяу серуендеу жолы бар, сондай-ақ каньонның жиегінде кемпинг орналасқан. Жолдардың ұзындығы 0,6-дан 5 мильге дейін, қиындығы жеңілден орташа қиындыққа дейін өзгереді.

Ұлттық парк туралы ұсыныс

2006 жылы АЙРОН округінің шенеуілдері ескерткішті кеңейту және оны Седар Брейкс ұлттық паркі деп атауға қатысты заң жобасын қарастырды. Жаңа парктің құрамына іргелес Ашдаун шатқалының жабайы табиғаты, бірқатар жеке меншік жерлер және жақын жердегі Фланиган аркасы кіретін болды.