Кіріспе
Брайс-Каньон ұлттық паркі (/b//r//aɪ//s/) – АҚШ-тың Юта штатының оңтүстік-батысында орналасқан американдық ұлттық парк. Парктің ең басты ерекшелігі – Брайс каньоны, атымен айтылғанмен, ол каньон емес, Паунсаугант платосының шығыс жағындағы алып табиғи амфитеатрлардың жиынтығы. Брайс геологиялық құрылымдарымен ерекшеленеді, олар "худос" деп аталады және мұздың әсерінен, сондай-ақ өзен және көл төсектеріндегі шөгінді тау жыныстарындағы су эрозиясынан пайда болған. Тау жыныстарының қызыл, қызғылт сары және ақ түстері паркті келушілерге әдемі көріністер сыйлайды. Брайс-Каньон ұлттық паркі жақын орналасқан Сион ұлттық паркінен гөрі әлдеқайда кішкентай және биікке орналасқан. Брайс каньоны аймағын 1850 жылдары мормон пионерлері мекендеген, ал 1874 жылы осы аймаққа қоныс аударған Эбенезер Брайс есімімен атаған. Брайс каньоны төңірегіндегі аумақ 1923 жылы президент Уоррен Г. Хардингтің бұйрығымен ұлттық ескерткіш деп жарияланды, ал 1928 жылы Конгресс оны ұлттық парк мәртебесіне көтерді. Осы эрозия нәтижесінде 61 метрге дейін биіктігі жететін, нәзік және түрлі түсті "худос" шыңдары пайда болды. Парк ішінде амфитеатрлардың тізбегі солтүстіктен оңтүстікке қарай 32 шақырымнан астам қашықтыққа созылады.
Bryce Canyon National Park (/b//r//aɪ//s/) is an American national park located in southwestern Utah. The major feature of the park is Bryce Canyon, which despite its name, is not a canyon, but a collection of giant natural amphitheaters along the eastern side of the Paunsaugunt Plateau. Bryce is distinctive due to geological structures called hoodoos, formed by frost weathering and stream erosion of the river and lake bed sedimentary rock. The red, orange, and white colors of the rocks provide spectacular views for park visitors. Bryce Canyon National Park is much smaller and sits at a much higher elevation than nearby Zion National Park. The rim at Bryce varies from
The Bryce Canyon area was settled by Mormon pioneers in the 1850s and was named after Ebenezer Bryce, who homesteaded in the area in 1874. The area around Bryce Canyon was originally designated as a national monument by President Warren G. Harding in 1923 and was redesignated as a national park by Congress in 1928. The park covers This erosion resulted in delicate and colorful pinnacles called hoodoos that are up to 200 feet (61 m) high. A series of amphitheaters extends more than 20 mile (32 km) north to south within the park.
Американың түпкүлдік тұрғындары
Брайс-Каньон аймағында ертедегі адамдардың қоныстануы туралы көп мәлімет жоқ. Брайс-Каньон ұлттық паркі мен Паунсаугант платосының археологиялық зерттеулері адамдардың осы аймақта кем дегенде 10 000 жыл бұрын болғандығын көрсетеді. Парктің оңтүстігінде бірнеше мың жылдық Саусақтар жасаушы анасази ескерткіштері табылды. Пуэбло дәуірінің анасази және Фримонт мәдениеттеріне (12 ғасырдың ортасына дейін) қатысты тағы да артефакттар табылған. Пайют тайпасы басқа мәдениеттер кеткен шақтарда осы аймақтағы аңғарлар мен платоларға қоныс аударған. Кем дегенде бір егде жастағы пайют өкілі өз мәдениетінің худуларды Анка Ку деп атағанын айтты, бұл пайют тілінде "қызыл боялған беттер" деген мағынаны білдіреді. АҚШ Конгресінің өкілдері 1924 жылы Брайс-Каньонның ұлттық ескерткіш статусын ұлттық паркіге дейін көтеру жұмысын бастады. 1931 жылы президент Герберт Гувер парктің оңтүстігіне жапсарлас аумақты қосты, ал 1942 жылы тағы бір аумақ қосылды. Брайс-Каньон табиғи тарих қауымдастығы (BCNHA) 1961 жылы құрылды. Ол парктің кіреберіс орталығындағы кітап дүкенін басқарады және Брайс-Каньон ұлттық паркіндегі Ұлттық парқ қызметінің түсіндіру, білім беру және ғылыми қызметін қолдау мақсатында құрылған коммерциялық емес ұйым болып табылады. Кітап дүкендерінен түскен табыстың бір бөлігі мемлекеттік жерлерге қайтарылады. Көбейген келушілер мен көлік қадауларын ескере отырып, Ұлттық парқ қызметі 2000 жылдың маусым айында парктегі жазғы, ерікті шаттл жүйесін іске қосты. 2004 жылы парктегі ескірген және жеткіліксіз жол жүйесін қайта жаңарту жұмыстары басталды. 2020 жылдың 7 сәуірінде Брайс-Каньон ұлттық паркі COVID-19 індетінің таралуын болдырмау үшін жабылды. Парктің кезең-кезеңмен қайта ашылуы 2020 жылдың 6 мамырында басталды.
Геология
Брайс каньоны аймағы креда кезеңінің соңғы бөлігінен басталып, кайнозой дәуірінің бірінші жартысына дейінгі шөгінділердің жазбасын көрсетеді. Қазіргі саябақ аумағының төңірегіндегі аймақтың ежелгі шөгінді ортасы әртүрлі болған. Дакота құмтасы және Тропикалық тақташасы креда теңізінің жылы, беткей суларында шөгіндіге түскен (осы тау жыныстарының көріну орындары парк шекарасының сыртында табылады). Парктің нәзік "худолары" ойылып жасалған түрлі-түсті Кларон формациясы 63-40 миллион жыл бұрын (палеоценнен эоценге дейінгі кезеңдерде) болған салқын ағыстар мен көлдер жүйесінде шөгінді ретінде қалыптасқан. Көлдердің тереңдеуі мен жағалау және өзен дельталарының жылжуы кезінде әртүрлі шөгінді түрлері қалыптасқан. Сонымен қатар, бірнеше басқа формациялар да пайда болды, бірақ олар екі маңызды көтерілу кезеңінен кейін эрозияға ұшырады. Ларамид орогенезі 70-50 миллион жыл бұрын болашақ Солтүстік Американың батыс бөлігіне әсер етті. Боат-Меса конгломераты және Сивер өзені формациясы осы көтерілістен кейін эрозиямен жойылды. Бұл көтерілу тік жарықтарды жасады, олар уақыт өте келе эрозияға ұшырады. Кларон формациясының жұмсақ қызғылт жартастары құлазып, құлазыған жерлердегі бос тұрған шыңдар – "худолар" құрады, ал одан да берік ақ жартастар монолиттерді құрады. Сондай-ақ, аркалар, табиғи көпірлер, қабырғалар және терезелер де пайда болды. "Худолар" жұмсақ шөгінді тау жыныстарынан тұрады және олардың үстінде ауа райынан қорғайтын, берік, эрозияға төзімді тас бөлігі орналасқан. Брайс каньонында жер бетіндегі "худолардың" ең көп шоғырланған орындарының бірі бар. Парк аумағындағы ашық жатқан формациялар Ұлы баспалдақтың бір бөлігі болып табылады. Бұл тау жыныстары тобының ең көнелері Гранд-Каньонда, аралықтары Сион ұлттық паркінде, ал ең жас бөліктері Брайс-Каньон аймағында көрінеді. Әр парк ішінде және оның айналасында шағын жапсыру орындары бар.