Кіріспе

Американдық христиан көшбасшысы Джейкоб Олбрайт (кейде Жакоб Альбрехт деп те жазылады; 1 мамыр 1759 – 18 мамыр 1808) – американдық христиан көшбасшысы, Олбрайттың жамағатының (Die Albrechtsleute) негізін қалаушы, ол 1816 жылы ресми түрде Евангелиелік қауымдастық (Evangelische Gemeinschaft) деп аталды. Бұл шіркеу діни ұйым ретінде әлі де бар, штаб-пәтері Пенсильвания штатының Майерстаун қаласында орналасқан.

Ерте өмір

Олбрайт 1759 жылғы 1 мамырда Джон Олбрайт (Жоханнес Альбрехт) пен оның әйелінің отбасында, қазіргі Монтгомери округі, Пенсильвания штатының Поттстаун қаласының солтүстік-батысындағы Дуглас қалашығындағы Фокс Маунтин (Фуксберг) аймағында дүниеге келді және лютеран шіркеуінде крещение рәсімінен өтті. Оның ата-анасы Германияның Палатин аймағынан келген неміс иммигранттары еді, бірақ олардың Америка Құрама Штаттарына қандай уақытта көшіп келгені туралы мәліметтер әртүрлі. Иоганн Альбрехт пен оның әйелі Анна Барбара, дереккөздерге байланысты, екеуі де Австрияда немесе Пфальцта туған, 1732 жылы «Джонсон» кемесімен Америкаға келді. Олардың жеті баласы болды, олардың арасында 5 жастағы Жақып та бар еді. Бұл Иоганнес отбасы Берн қалашығында, Беркс округіне қоныстанды, онда Иоганнес 1751 немесе 1752 жылы қайтыс болды. Оның ұлы Жақып 1760 жылы Беркс округінен көшіп кетті. Олбрайт неміс мектебінде оқыды, онда оқу, жазу және арифметиканы үйренді. Пенсильвания диалектісінде сөйлеумен қатар, ол неміс тілінде де сөйледі және өзіне-өзі жеткілікті ағылшын тілін үйренді, тіпті сол тілде уағыз айта алды. Америка революциясы кезінде Жақып Олбрайт капитан Джейкоб Вицтің жетінші ротасында, төртінші батальонында, Филадельфия милициясында барабаншы болып, кейіннен Пенсильвания штатының Рединг қаласындағы гессен тұтқындарының күзетшісі ретінде қызмет етті. Көптеген дереккөздер оның 1786 жылға дейін қызмет еткенін көрсетеді. 1785 жылы ол Кэтрин Коупқа үйленді және олардың алты (немесе тоғыз) баласы болды. Тек үш бала ересекке дейін жетті: Сара, Нұх Ранктің әйелі; баласыз қайтыс болған Жақып; және Мэри Риденбахқа (Райденбах немесе Райдабау) үйленген, балалы болған Дэвид. Жақып Олбрайттың ұрпақтары оның ұлы Дэвид арқылы бүгінге дейін сақталып қалған. Жас отбасы Ланкастер округіне қарасты Ерл қалашығына көшіп келді және Пенсильваниядағы Ефратаға жақын жерде тұрды, онда жас Жақып фермерлікпен айналысып, плитка мен кірпіш өндірісімен шұғылданды.

Ізгі хабарды уағыздау

Ол лютеран дінінде тәрбиеленген, бірақ 1790 жылдан кейін дизентериядан бірнеше баласы қайтыс болған соң, діни дағдарысқа ұшырап, методизмге көшті. Лютеран діні оған демеу болмады. Ол Филип Уильям Оттербейн ұйымдастырған зерттеу тобының мүшесі, голландтық реформат пасторы Энтони Хоутцтан жаназа рәсімін өткізуді сұрады (Оттербейннің топтары кейін Мәсіхтің Біріккен бауырлары шіркеуін құрды). Олбрайт жаназадағы уағызынан қатты әсер алып, Оттербейннің ізбасарларының діншісі болған көршісімен әңгімелесуін жалғастырды. Содан кейін Олбрайт методистердің сыныбына (жеке үйлерде өткізілетін діни жиын) қосылды. Сол сынып оған «насихаттаушы» яки дін қызметкері емес уағыздаушы ретінде рұқсат берді. Ол Құдайдың немiс тiлiнде сөйлейтiн халыққа методизм хабарын жеткiзуге шақырғанын сезді. 1796 жылы Олбрайт хабарын Пенсильванияның оңтүстік-шығысындағы немiс тiлiнде сөйлейтiн тұрғындарға жеткiзе бастады. Ол методист шіркеуінен лицензия алды, бірақ немiс тiлiнде уағыздауға рұқсат берілмегендіктен, өз жолын таңдады. Өзiн уағыздауға лайықсыз санаса да, сол кездегi деректер оның қуатты және әсерлi сөйлеушi болғанын көрсетедi, көптеген адамдарды методизмге көшiрдi. 1800 жылға қарай Филадельфиядан солтүстікке орналасқан Бакс округінде екі сынып және тағы бiр сынып құрды. 1803 жылға қарай тағы үш сынып ұйымдастырды. Олбрайт жаңа ұйым немесе шіркеу құруға қызығушылық танытқан жоқ, бірақ 1803 жылы сынып жетекшілерінің талабымен 1803 жылдың қараша айында жалпы жиналыс шақырды. Оған өзінен басқа екі уағыздаушы және 14 жетекші қатысты. Топ лицензия жасады, ал екі пастор Олбрайтты дин қызметкері етіп бекітті. Топ қысқаша сенім білдіру мәлімдемесін жазды. 1806 жылы шығыс Пенсильванияда үлкен жаңару қозғалысы болды, ол көптеген діни топтарға әсер етті. Олбрайттың ізбасарлары көптеп өсті. 1807 жылы жаңа құрылған, аты жоқ шіркеу алғашқы жылдық конференциясын өткізгенде, шіркеуде 220 мүше болды. Олбрайт осы жерде епископ болып сайланды. Ол уағыздаушыларды тағайындады және қажетті істерді атқарды. Конференция сонымен қатар епископтық басқару формасын, сенім қағидаларын және тәртіп кітабын қабылдады. Олбрайттан «Тәртіп кітабын» дайындау сұралды.

Өлім

Келесі жылы Олбрайт, шаршаңқылық пен туберкулезден әлсіреп, денсаулығы нашарлағандықтан, Харрисбургтің солтүстік-шығысындағы Пенсильвания штатының Линглстаун қаласынан сапар кезінде ауыр сырқатқа шалдықты. Ол Клейнфелтерсвиллге (қазіргі Либан округінің бір бөлігі) жеткенде, одан әрі жол тарта алмады және 1808 жылдың 18 мамырында 49 жасында дүние салды. Ол Бекер отбасының қабірстанында жерленді. Қабірстанның жанында шағын ғимарат салынды, ол қазір Джейкоб Олбрайтқа арналған мұражай және естелік ескерткіш ретінде сақталған.

Мұра

Бұл қозғалыс Джейкоб Олбрайттың қайтысынан кейін ғана Евангелистік қауымдастық деп атала бастады. Олбрайттар отбасы да өз атын Олбрайтқа өзгертті. (Джейкоб Олбрайт Альбрехт есімін де қолданған.) Шіркеу АҚШ-тың әртүрлі аймақтарына тарады. 1894 жылы Эшер Даббсқа байланысты дау туып, шіркеудің 1/3 бөлігі Біріккен Евангелистік шіркеуді құру үшін кетіп қалды. 1923 жылы дауласқан қауымдардың көпшілігі қайта оралды және шіркеу Евангелиелік шіркеу деп қайта аталды. Қалған шіркеулер Евангелиелік қауымдық шіркеу болып қалды. 1946 жылы Евангелиелік шіркеу Мәсіхтегі Біріккен бауырластармен (жаңа Конституция) бірігіп, Евангелиелік Біріккен бауырластар шіркеуін құрды, ал бұл ұйым 1968 жылы Методистік шіркеумен бірігіп, Біріккен Методистік шіркеуін құрды. Евангелиелік шіркеулер әрқашан ерлер мен әйелдер үшін білім беруді маңызды санап, ел бойынша білім беру мекемелерін ашты. Екі мекеме Джейкоб Олбрайттың есімімен аталады. Олбрайт семинариясы 1853 жылы Питтсбург конференциясымен Пенсильвания штатының Берлин қаласында құрылды және шамамен 5 жыл бойы жұмыс істеді. Пенсильвания штатының Рединг қаласындағы Олбрайт колледжі бірнеше евангелиелік оқу орындарының бірігуі нәтижесінде құрылды және Біріккен Методистік шіркеуімен байланысты мектеп болып табылады. Колледж ұсынатын ең жоғары стипендиялардың бірі – Джейкоб Олбрайт стипендиясы, ол студенттерге жыл сайын айтарлықтай қаржылай көмек көрсетеді. Оның өмірі туралы негізгі дерек көзі – 1811 жылы Евангелиелік қауымдастықтың ақсақалы Джордж Миллер жазған қысқаша өмірбаян. Оның евангелиелік қызметі туралы, соның ішінде тыңдаушыларының қарсылық білдірген жағдайларын қамтитын биографиясы Роберт Шерер Уилсонның «Джейкоб Олбрайт: Евангелиелік изашар» атты еңбегінде жазылған. А. Б., Т. Б., 1940 жылы Майерстаундағы Евангелиелік қауымдық шіркеуінің Church Center Press баспасында жарық көрді. Басылымдық мәселелер жөніндегі комитет мүшелері: пастор Е. С. Вудринг, пастор М. Мессерсмит және пастор Г. А. Мори. Алғашқы діни кітап «Практикалық христиандық» 1811 жылы Джордж Миллер жазды және 1814 жылы Олбрайттың 20 ізбасары «Бірінші басылымның қамқоршылары» деп белгіленген, қаржылық қолдау көрсеткендерінің арқасында жарық көрді. Огайодағы Олбрайттардың қатарында мына жеті адам болды: Адам Хенниг және Фредерик Шауэр (Огайодағы Евангелиелік шіркеудің алғашқы уағыздаушылары), Джон Дрейсбах, Джон Эрб, Генри Нибель, Джон Клайнфелтер және Джейкоб Клайнфелтер. «Бұл қамқоршылар – Джейкоб Олбрайттың миссионерлік құлшынысын және рухын арқалап, батысқа қарай көшіп-қону ағынымен бірге жүрген, ізгі хабарды жариялаған алдыңғы қатардағылар болды».