Кіріспе

Америкалық тарихшы және жазушы Дюма Малоун (DEWmah; 10 қаңтар 1892 – 27 желтоқсан 1986) – американдық тарихшы, пастор және өмірбаян жазушы. Малоун мансабының көп бөлігін Вирджиния университетінде (UVA) тарих профессоры ретінде өткізді, онда ол Томас Джефферсон қорының профессоры қызметін атқарды. Малоун ең көп танылғаны – "Джефферсон және оның заманы" атты алты томдық өмірбаяндық еңбегі үшін, ол үшін 1975 жылы тарих саласындағы Пулитцер сыйлығын алды. 1981 жылы аяқталған бұл серия Малоунның ең маңызды туындысы болып саналады және Томас Джефферсонның ең толық және беделді өмірбаяны деп есептеледі. Өмірбаян жазушы ретіндегі мансабын бастамас бұрын, ол жиырма томдық "Америкалық өмірбаяндық сөздіктің" бас редакторы және Гарвард университеті баспасының үшінші директоры болды. 1983 жылы президент Рональд Рейган оған Президенттік бостандық медалін табыс етті.

Тәрбие

Малоун 1892 жылдың 10 қаңтарында Миссисипи штатының Колдвотер қаласында дін қызметкері Джон В. Малоун (1856–1930) мен сайлау құқығы үшін күрескен мектеп мұғалімі Лилиан Кемптің отбасында дүниеге келді. Ол Оңтүстіктің кедей, діни отбасында өсті, оның әкесінің әкесі Америка Азамат соғысында қызмет еткен Конфедерацияның ардагері болған. Оның анасы мен әкесі білім берудің маңыздылығын түсінген педагогтар еді; анасы оның оқуға деген ерте құштарлығын қалыптастырды, ал әкесі түрлі білім беру орындарында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. Бірақ ол колледжді ерекше көзге түспей бітірді. Соған қарамастан, ол кейіннен Эмориді «адамгершілік білімнің қарапайым мекені» деп жылы есіне алды. Колледж 1930 жылы оны Phi Beta Kappa құрметті қоғамына қабылдағанда, Малоун: «Бұл мен үшін сәттілік болды. Олар менің бұрынғы студенттік өнімдеріме көп көңіл бөлмегеніне сенімдімін. Мен өмірімді зерттеумен айналысып, оқуымды толыққанды орындауға уақыт таба алмадым» деді.

Министрлік және Йель

Бастапқыда Малоун дін тануды оқып, бітірген соң діни қызметке түсуді жоспарлаған. Оның екі қарындасы да білім алған Рэндольф-Мейкон әйелдер колледжінде оқыды. Вандербильт университетінде бір жыл оқығаннан кейін Малоун Йель діни мектебіне түсті, онда академиялық жетістіктерге қол жеткізіп, барлық пәндер бойынша ең жоғары бағаға ие болғандықтан Фогг стипендиясын алды. 1916 жылы діни ғылымдар бакалавры дәрежесін алды. Университеттегі оқуы оны интеллектуалды түрде босатып, жазуға құштарлығын оятып, теологияны тастап, тарихты зерттеуге бет бұрды. Бірінші дүниежүзілік соғыс Малоунның оқуын күрт үзіп тастады. 1917 жылы Йельден кетіп, Кэмп Уилердегі Армиялық YMCA-да уақытша оқып, содан кейін АҚШ Теңіз жаяу әскеріне қабылданып, Пэррис аралынан бітіргеннен кейін екінші лейтенант рөлін иеленді. Алайда, соғыс оның тікелей қатысуын күтпей аяқталды және ол 1919 жылдың қаңтарында қызметтен босатылды. Содан кейін Малоун Йельге оралып, тарих ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Осы жылы ол тарих пәнінен оқытушы болып тағайындалды және студенттерге арналған Америка тарихы курсын оқыта бастады. 1921 жылы Малоун магистр дәрежесін алды, ал 1923 жылы тарих ғылымы бойынша философия докторы (PhD) ғылымын қорғады. Оның "Томас Купердің қоғамдық өмірі" атты диссертациясы Джон Аддисон Портер сыйлығымен марапатталды; оған тақырыпты ұсынған тарихшы Аллен Джонсон оның ғылыми жетекшісі болды. Бұл диссертация кейін 1926 жылы жарық көрген Малоунның "Томас Купердің қоғамдық өмірі" атты тұңғыш кітабының негізіне айналды. Докторлық диссертациясын аяқтағаннан кейін Малоунды Вирджиния университетінің президенті Эдвин Алдерман Америка тарихшылар қауымдастығында өткен әңгімелесу кезінде университеттің құрамына қосылуға көндірді және ол сол жылы осы ұсынысты қабылдады.

Вирджиния және DAB

1923 жылдың күзінде Малоун Вирджиния университетінде тарих кафедрасының доценті лауазымына тағайындалды; оның кабинеті Альдерман кітапханасының жоғарғы қабатында орналасқан еді, және ол онда бірнеше онжылдық бойы қалды. Университет сол кезде салыстырмалы түрде шағын болған, ал тарих факультетінің құрамына Малоун мен Вирджиний Дабнидің әкесі Ричард Хит Дабни кірген. Дабниге ежелгі заманнан бастап қазіргі заманға дейінгі тарих пәнінің барлық курстарын жүктеу тапсырылған. Малоун еуропалық және американдық тарих курстарын бастады, Stringfellow Barr келгеннен кейін еуропалық тарих курстарын тоқтатып, одан кейін отарлық тарих және қазіргі заманғы американдық тарих бойынша жаңа курстар енгізді. Бұл мақала 1931 жылғы қаңтарда "Вирджиния тоқсандық шолуында" жарияланды. Сөздік толыққан соң – шамамен он жыл өткен соң, 1942 жылы – оның жетекшілігімен 2000-нан астам өмірбаян жазушылардың көмегімен жиырма томдық болып шықты. Малоун DAB-ді редакциялауға кеткен жеті жылды жалықтырып, көңілі толмады, қызметтен кеткен кезде енді ешқашан редакцияламайтынын айтты. Дегенмен, ол бұл тәжірибені "маған жазушы ретінде өте құнды болды, себебі олар маған дәлдік пен айқындық туралы үйретті" деп еске алды және кейін мансабында редакциялауға қайта оралды. Малоунның сөздікке мақалалар жазу жұмысы Джефферсонның болашақ өмірбаяндық еңбегіне негіз болды және оның өмірбаян жазуға деген қызығушылығын оялды.

Гарвард университетінің баспасы

Марк Антони Де Вольф Хоудың ұсынысымен Малоун Гарвард университеті баспасының үшінші директоры лауазымына үміткер ретінде қарастырылды. Гарвард университетінің президенті Джеймс Б. Конант, кеңескендерінен алған оң пікірлеріне көніп, 1935 жылдың желтоқсанында оған лауазымға орналасу туралы ұсыныс жасады. Малоун, DAB-дегі жұмысын аяқтағаннан кейін қабылдауға келісті және 1937 жылдың 1 желтоқсанында бас редактор (директор) ретінде, сондай-ақ Гарвард корпорациясының дауыс беруінен кейін басқарма төрағасы ретінде ресми түрде тағайындалды. Ол отбасымен бірге Массачусетс штатының Линкольн қаласына көшті. Келесі жылдың қаңтар айында Малоун баспаның болашағы туралы жаңа көзқарасын банкет кешінде баяндады, ол "ғылым мен білімді кеңейту" деп атады – ғалымдар ғана емес, жалпы оқырмандарға арналған еңбектерді жариялауды қолдады. Конанттың "бастапқы қадамдардан бастау" бұйрығымен Малоун баспа тарихындағы маңызды реформалардың бірі болған бірқатар амбициялық өзгерістерді енгізді: баспахана басшылығы таратылды, беделді баспаны басқару үшін жаңа редакция құрылды, ал Гарвард корпорациясының ескі мүшелері отставкаға келіп, бірқатар белгілі ғалымдардың тағайындалуына жол ашты. Конант Малоунның университетте академиялық атаққа ие болуын да жөн санап, оған тарих профессоры қызметін ұсынды, бірақ Малоун бұл ұсыныстан бас тартты. Малоун Гарвард университеті баспасының рөлін бизнес емес, негізінен академиялық мекеме деп қарастырды. Оның басшылығымен баспа үлкен жетістіктерге қол жеткізіп, бірнеше маңызды еңбектер жарияланды – оның ішінде екі Пулитцер сыйлығының иегерлері болды, сонымен қатар сату көлемі екі есеге артты. Баспаны жалпы оқырмандарға ашуға тырысуы, маңызды басылымдар шығару арқасында оның беделін арттырды. 1941 жылдың мамыр айында Конант оны құттықтап: "Өткен жылғы баспаның жалпы тарихы, әрине, сіз мақтан тұта алатын нәрсе. Осылай жалғастырыңыз!" деді. Бірақ соғыс кезінде баспаның кірістілігі сатылымдағы кемістіктерге байланысты төмендеді, соның салдарынан Малоун мен университет әкімшілігі арасындағы қарым-қатынас, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде туындаған қаржылық мәселелерге байланысты нашарлады. Гарвардтың қазынашысы Уильям Генри Клэфлин шығындарды қысқарту шараларын қабылдады, ол HUP істерін "қатаң үнемдеуге" бағынышты етуді көздеді. Жауап ретінде Малоун университет басшылығына жүгінді, олар HUP-тың тәуелсіздігін растайтын меморандум жобасын жасады. Соғыс кезінде академиялық еңбектерге қызығушылық азайғандықтан және студенттердің саны кемігендіктен, Малоун директорлық қызметін "негізінен сәтсіз басшылық" деп еске алды. Көптеген қаржылық және әкімшілік қиындықтар оның соғыс жылдарғы басшылығын уыстатты және беделін төмендетті. 1942 қаржы жылында баспа жинақтаған шамамен 26 000 долларлық тапшылық туралы Конантқа хабар жеткенде, олардың арасындағы жақсы қарым-қатынас дереу аяқталды. 1943 жылдың қаңтар айында Малоунның жалақысы және міндеттері қысқартылды, сәуір айында лауазымды адамдардың көпшілігі оның болашақ басшылығына күмәнданды. Осы жылдам құлдыраудан кейін 17 шілдеде Малоун отставкаға кету туралы хатын ұсынды, онда "менің жұмысымды бағалау критерийлері Университеттің академиялық факультеттеріне қолданылатын критерийлерден айтарлықтай ерекшеленеді" деп жазды. Гарвард корпорациясы оның өтінішін қабылдады және 1943 жылдың сәуірінде Малоун Вирджинияға оралып, Джефферсонның өмірбаянын жазуға кірісу үшін директор лауазымынан ресми түрде кетті. Сол жылы жазда ол отбасымен Вирджиния штатының Шарлоттсвилл қаласына көшіп келді.

Вирджинияға оралу

Гарвардтағы қызметінен босатылған Малоун 1943 жылы Вирджинияға оралғаннан кейін Джефферсонның өмірбаянының бірінші томын жазуға толыққандай көңіл бөлді. 1938 жылдың 1 маусымында оның толыққанды өмірбаянын жазуға деген ниеті қол қойылған келісімшарт арқылы бекітілді. Little, Brown and Company баспасының бас редакторы Роджер Скайф 1938 жылдың 22 наурызында Томас Джефферсонның көп томдық өмірбаянына арналған шарт жасады. Бірақ, келісімшарттағы жан-жақты төлемдер мен гонорарларға қарамастан, Малоунның жеке қаржы жағдайы жылдар бойы жинаған қарыздардың салдарынан қиын болып қала берді. 1944 жылдың басында тарихшы Дуглас Сауталл Фримен Малоунға Рокфеллер қорынан грант беруді ұсынды. Малоун сол кезде ешқандай мекемемен байланысты болмағандықтан, грант талаптарын орындай алмады. Сондықтан, UVA президенті Джон Ллойд Ньюкомб және университет кітапханашысы Гарри Клемонс оған Вирджиния университетімен байланысты болатын құрметті қызмет беруді ұйымдастырды. Талаптар орындалғаннан кейін, Рокфеллер қоры 1944 жылдың мамырында өмірбаянды қаржыландыру үшін 21 000 доллар көлемінде қаражат бөлді. 1943 және 1944 жылдарының қысында Малоун Пентагонға орналасқан, бомбалау саясаты бойынша кеңес беруге міндеттелген, қысқа мерзімді құпия тарихшылар комитетінің "бас тарихшысы" болып тағайындалды. 1945 жылы Колумбия университетінің Тарих кафедрасының меңгерушісі Джон А. Крот оған университетте тарих профессоры болып жұмыс істеуге ұсыныс жасады. Малоун бастапқыда осы ұсынысты қабылдауға тартынды, себебі бұл Джефферсонның өмірбаянының бірінші томы жұмысына кедері келтіруі мүмкін еді, бірақ Рокфеллер қоры жартылай штатты оқытушылық лауазымға сәйкес келісімшарт шарттарын түзеткеннен кейін ол келісті. Колумбияда оқыту кезінде ол Крот пен Аллан Невинспен достық қарым-қатынас орнатты. 1947 жылы Малоун өзінің бірінші томын, «Вирджиниялық Джефферсонды» аяқтады және келесі жылы Джефферсонның туған күнінде жариялады. Бұл том ғалымдар тарапынан жоғары бағаланды және көпшілік тарапынан жақсы қабылданып, мақұлдауға ие болды. Тарихшы Мерл Куртинің «Чикаго Трибьюн» газетінде жариялаған рецензиясында: «Бұл негізінен баяндама, интерпретациялық емес, өте анық және кейбір жерлерінде керемет. Бірақ көбінесе тыныш және тура. Осылайша, «Вирджиниялық Джефферсон» әдеттегі [өмірбаяны] бестселлерлерге тән жарқын, драмалық, көркемдік сападан мүлдем айырылған. Профессор Малоун кейде интерпретация жасайтын болса да, ол өзі таңдаған фактілердің өздері сөйлеуіне тырысты», делінген. Алдағы серияны күтіп отырған тарихшы Томас Д. Кларк осыған ұқсас бағада: «Бұл бірінші том – маңызды өмірбаяны сериясының бастамасы, ол Джефферсонды алғыс айтатын оқырман қауымға жеткізеді», деп жазды.

Мұра мен құрмет

1936 жылы Малоун Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. Келесі жылы ол Дартмут колледжі мен Рочестер университетінен құрметті әдебиет докторы дәрежесін алды. 1951 және 1958 жылдары Гуггенхайм стипендиясына ие болды. 1972 жылы Йель университетінің Уилбур Л. Крос медалімен және Массачусетс тарихи қоғамының Джон Ф. Кеннеди медалімен марапатталды. 1975 жылы ол тарих саласындағы Пулитцер сыйлығын жеңіп алды – сол кезде бұл сыйлықты алған ең үлкен жастағы адам. 1982 жылы Фи Бета Каппа қоғамының гуманитарлық ғылымдарға сіңірген еңбегі үшін сыйлығымен марапатталды. 1983 жылы президент Рональд Рейган Малоунды Президенттік Азаттық медалімен марапаттады. Малоун Вирджиния тарихи қоғамының мүшесі болды. Томас Джефферсон ескерткіш қорының басшылары оның құрметіне Вирджиния университетінде Дюма Малоун атындағы аспиранттарға арналған ғылыми-зерттеу стипендиясын құрды, ол "көрнекті, жоғары білім алған аспиранттардың" зерттеулерін қолдау үшін қаражат бөлді. 1976 жылы АҚШ-қа келген Король Елизавета II Вирджиния штатының Шарлоттсвилл қаласына келген кезде, губернатор Миллс Годвин оған «Джефферсон және оның заманы» кітабының алғашқы бес томын сыйға берді. Алтыншы том, «Монтичеллоның данасы», сол кезде аяқталмаған еді. Малоун 1963 жылы Калифорния университетінің баспасында «Томас Джефферсон саяси лидер ретінде» атты лекциялар жинағын жариялады.

Жеке өмір және өлім

1925 жылы Малоун Элизабет Гиффордқа үйленді, одан екі баласы болды. Ол Вирджиния университетінің зираты мен колумбарийінде жерленген.