Кіріспе
Уильям Хиклинг Прескотт (4 мамыр 1796 – 28 қаңтар 1859) – американдық тарихшы және испан тілі мен мәдениетін зерттеуші (испаншыл). Тарихшылар оны алғашқы американдық ғылыми тарихшы деп мойындайды. Көздері нашар көргеніне қарамастан, кейде өзі оқуға және жазуға кедергі келтіргенімен, Прескотт 19 ғасырдағы Американың ең көрнекті тарихшыларының біріне айналды. Ол сондай-ақ «Фотографиялық естелік» деп аталатын керемет жадтылығымен де белгілі. Ұзақ зерттеулерден кейін, академиялық журналдарға үзір-кесір үлес қосып, Прескотт Испанияның кейінгі Ренессанс кезеңі мен Испан империясының алғашқы жылдарына маманданған. Оның осы тақырыптағы еңбектері: «Фердинанд пен Изабелла католиктің билігінің тарихы» (1837), «Мексиканы жаулап алу тарихы» (1843), «Перуді жаулап алу тарихы» (1847) және аяқталмаған «Филипп II билігінің тарихы» (1856–1858) осы саладағы классикалық туындыларға айналып, Испания мен Мезоамериканы зерттеуге зор ықпал етті. Өмірінде ол Американың ең ұлы зиялыларының бірі ретінде құрметке ие болды және сол кездегі АҚШ мен Ұлыбританияның көптеген жетекші саяси тұлғаларын жеке таныды. Прескотт – ең көп аударылған американдық тарихшылардың бірі және тарихты қатаң ғылыми пән ретінде дамытуға үлкен үлес қосты. Тарихшылар Прескотты мұрағаттарды толық, мұқият және жүйелі пайдаланғаны, оқиғалардың тізбегін дәл қалпына келтіргені, объективті бағалары мен көркем жазу стилі үшін жоғары бағалайды. Ол негізінен саяси және әскери мәселелерге назар аударды, экономикалық, әлеуметтік, интеллектуалдық және мәдени факторларды көптеп назардан тыс қалдырды, бірақ соңғы онжылдықтарда осы факторлар тарихшылардың қызығушылығын тудырды. Оның орнына, ол баяндамалық тарихты жазды, айтылмаған себептік байланыстарды өзінің жетекші сюжетіне енгізді.
William Hickling Prescott (May 4, 1796 – January 28, 1859) was an American historian and Hispanist, who is widely recognized by historiographers to have been the first American scientific historian. Despite having serious visual impairment, which at times prevented him from reading or writing for himself, Prescott became one of the most eminent historians of 19th century America. He is also noted for his eidetic memory, also called "Photographic Memory". After an extensive period of study, during which he sporadically contributed to academic journals, Prescott specialized in late Renaissance Spain and the early Spanish Empire. His works on the subject, The History of the Reign of Ferdinand and Isabella the Catholic (1837), The History of the Conquest of Mexico (1843), A History of the Conquest of Peru (1847) and the unfinished History of the Reign of Phillip II (1856–1858) have become classic works in the field, and have had a great impact on the study of both Spain and Mesoamerica. During his lifetime, he was upheld as one of the greatest living American intellectuals, and knew personally many of the leading political figures of the day, in both the United States and Britain. Prescott has become one of the most widely translated American historians, and was an important figure in the development of history as a rigorous academic discipline. Historians admire Prescott for his exhaustive, careful, and systematic use of archives, his accurate recreation of sequences of events, his balanced judgments and his lively writing style. He was primarily focused on political and military affairs, largely ignoring economic, social, intellectual, and cultural forces that in recent decades historians have focused on. Instead, he wrote narrative history, subsuming unstated causal forces in his driving storyline.
Ерте өмір
Уильям Х. Прескотт 1796 жылғы 4 мамырда Салемде (Массачусетс штаты) жеті баланың ағасы болып дүниеге келді, алайда оның төрт бауыры нәресте кезінде қайтыс болды. Оның ата-анасы – заңгер Уильям Прескотт кіші және оның әйелі Кэтрин Грин Хиклинг. Оның әкесі Уильям Прескотт Америка Тәуелсіздік соғысында полковник болған. Прескотт жеті жасында мектепке барып, Джейкоб Кнап мырзадан сабақ алды. 1808 жылы отбасы Бостонға (Массачусетс штаты) көшті, онда әкесінің табысы едәуір артты. Оның оқуы Тринити епископаль шіркеуінің пасторы доктор Джон Гардинердің жетекшілігімен жалғасты. Жастығында Прескотт Бостон Афинаеумына жиі баратын, онда Ресейге дипломатиялық миссиямен келген Джон Куинси Адамстың 10 мың томдық жеке кітапханасы сақталған. 1832 жылы Прескотт кітапхананың қамқоршылар кеңесіне сайланды және 15 жыл осы лауазымда болды. Прескотт 1811 жылдың тамызында 15 жасында Гарвард колледжіне екінші курсқа (софомор) түсті. Ол латын және грек тілдерінде жақсы білім көрсеткенімен, академиялық жағынан аса ерекшеленбеді. Прескотт математиканы қиындықпен меңгерді және пәнге деген білімсіздігін жасыру үшін математикалық дәлелдемелерді сөзбен жаттап алуға тырысты, бұл оған салыстырмалы түрде оңай берді. Студент кезінде тамақ дауы кезінде нан қабығымен көзге шабуылға ұшырағаннан кейін Прескотттың көру қабілеті нашарлады және өмірінің соңына дейін әлсіз болып қалды. Прескотт аға курсқа өткенде Фи Бета Каппа қоғамына қабылданды, бұл оған үлкен құрмет болды, және 1814 жылы Гарвардты бітірді. Ұзаққа созылған ревматизм ауруынан кейін ол Еуропаға сапарға шықты. Прескотт ең алдымен әжесі мен атасының тұратын Азор аралдарындағы Сан-Мигельге барды. Екі аптадан кейін ол Лондонға, салқын климатқа қарай жол тартты, онда ол танымал хирург Астли Купер және көз дәрігері Уильям Адамспен бірге болды. Адамспен бірге тұрғанда Прескотт алғаш рет ноктографты қолданды, ол оның өмірінің маңызды бөлігіне айналды, көру қабілеті нашарлағанмен, тәуелсіз түрде жазуға мүмкіндік берді. Ол болашақ американдық президент Джон Куинси Адамспен бірге Хэмптон-Корт сарайына барды, онда олар Рафаэльдің эскиздерін көрді. 1816 жылдың тамызында Прескотт Парижге сапарлады, бірақ кейін Италияға көшіп, қысты сол жерде өткізді. 1817 жылдың басында ол Парижге оралды, онда американдық испанист Джордж Тикнормен танысты және Англияға тағы бір сапар жасады. Прескотт Кеймбриджде біраз уақыт өткізді, онда Исаак Ньютонның қолжазбаларын көрді және сол жылы Америка Құрама Штаттарына оралды. Прескотттың алғашқы академиялық жұмысы, анонимді түрде ұсынылған мақаласы, 1817 жылдың соңында Солтүстік Америка шолуынан қабылданбады. Ұзақ соққан құдаланудан кейін ол 1820 жылғы 4 мамырда Томас Коффин Амори мен Ханна Роу Линзидің қызы Сьюзан Амориге үйленді.
Фердинанд пен Изабелланың ертедегі өмірі
1821 жылы Прескотт көзінің нашарлауына байланысты заңгерлік мансаптан бас тартып, өзін әдебиетке арнауға шешім қабылдады. Ол бастапқыда итальян, француз, ағылшын және испан әдебиеттері, американдық тарих, классика және саяси философия сияқты көптеген пәндерді зерттеді, бірақ итальян поэзиясына ерекше назар аударды. Осы кезеңде ол Дантенің «Илаһи комедиясы» және Боккаччоның «Декамерон» сияқты классикалық туындыларды оқыды. Оның алғашқы жарияланған еңбектері – «North American Review» журналында итальян поэзиясын талқылаған екі мақаласы болды. Олардың біріншісі, 1824 жылы жарық көрген «Итальяндық повестік поэзия» атты мақаласы, Моцарттың «Дон Джованни» операсының либреттосын жазған Лоренцо Да Понтенің итальяндық шолудағы қатаң сыналысынан кейін даулы болды. Прескотт Да Понтенің елу беттік аргументіне «North American Review» журналының 1825 жылғы шілде санында қысқаша жауап берді. Да Понте сын-пікірлерін Додлидің «Адам өмірінің экономикасы» атты аудармасына қосымша ретінде жариялады, нәтижесінде Прескотт оларды өте кеш байқады. Прескотт Испания тарихына қызығушылығын алғаш рет Гарвард профессоры, досы Джордж Тикнор осы тақырыптағы дәрістерінің көшірмелерін жібергеннен кейін білдірді. Прескотттің зерттеулері бастапқыда кең болды, бірақ ол 1826 жылдың қаңтарында Фердинанд пен Изабелла туралы материал дайындауға кірісті. Оның танысы Паскуал де Гаянгос и Арсе оған осы тақырыпқа қатысты тарихи кітаптар мен қолжазбалардың үлкен жеке кітапханасын құруға көмектесті. Испаниядағы американдық дипломат Александр Хилл Эверетт оған Бостонда қол жетімді емес материалдарды ұсынды. Алайда, Прескоттың көру қабілетінің күрт нашарлауына байланысты, жұмыс дереу тоқтап қалды. Испан тілінде еркін сөйлейтін оқырман таба алмағандықтан, Прескотт испан тіліндегі мәтіндерді тіл білмейтін көмекшімен жұмыс істеуге мәжбүр болды. Александр Эверетт бұл жағдайды естігенде, Прескотты испан тілін жеткілікті білетін Джордж Ланттың қызметін ұсынды. Бірақ бұл тек уақытша шешім болды, және бір жыл қызмет еткен Гамильтон Паркер оны алмастырды. Ақырында, Гарвард университетінің қазіргі әдебиет кафедрасын басқаратын Джордж Тикнор 1831 жылға дейін Прескоттпен жұмыс істеген Джеймс Л. Инглишті тапты. Прескотт осы кезеңде зерттеген кітаптардың арасында Тикнор Хуан Антонио Ллоренттің «Испания инквизициясының сындық тарихы», Фердинанд және Изабелланың тарихы, Вольтердің «XII Карл» және Уильям Росконың «Лоренцо де Медичи өмірі» кітаптарын атады, олар Фердинанд пен Изабелла тарихының негізі болуы керек еді. 1828 жылдың көктемінде Прескотт Вашингтонға сапар шекті, онда ол және Тикнор Ақ үйde Джон Куинси Адамспен бірге түскі ас ішіп, Конгрестің отырысын көрді. Өзінің денсаулығына байланысты Прескотт соқырлар мен нашар көретіндерге көмектесуге қызығушылық танытты. Перкинс соқырлар мектебі, сол кезде Жаңа Англия панасы деп белгілі болған, 1829 жылы Самуэль Гридли Хоу, Томас Хэндайс Перкинс және Джон Дикс Фишер және тағы 28 адам тарапынан Массачусетс штатының Бостон қаласында құрылды. Прескотт жобаның басынан бастап қатысты және 1830 жылы сенімді адам болды. Ол 1830 жылдың шілдесінде «North American Review» журналында соқырларға білім беруді қолдаған мақала жариялады және 1833 жылдың мамырында ұйымға 50 000 доллар жинауға көмектесті. 1829 жылдың ақпанында оның үлкен қызы Екатеринаның төрт жасында күтпеген жерден қайтыс болуы оның жұмысын тоқтатты. Бұл оны дінге деген көзқарасын қайта қарастыруға итермеледі – бұрын агностик болған ол христиан дініне деген қызығушылығын жаңартты, Киелі кітапты, теолог Уильям Пейлидің еңбектерін, сондай-ақ Хьюмның «Ғажайыптар туралы» сияқты скептикалық еңбектерді оқығаннан кейін, ол евангелиелердің «адамгершілік шындығын» мойындады, бірақ православиелік христиандық ілімдеріне қарсы болды. Осы жеке трагедияға және өзінің денсаулығы нашарлауына қарамастан, Прескотт 1829 жылдың қазан айында Тарихты жазуды бастауға жеткілікті материал жинады. Осы уақытта Прескотт Габриэль Бонно де Маблидің еңбектерін, оның ішінде оның «Тарихты зерттеу туралы» атты тарихи шығармасын оқыды. Ол де Маблидің романтикалық идеалына тарих жазуды мақсат етті және бірнеше рет оған өз қарызын білдірді. Прескотт сонымен қатар өзінің испандық замандасы Диего Клеменсиннің «Изабелла патшайымды мақтау» атты шығармасына тап болды, бұл оның монархтардың саяси рөлдеріне қатысты көзқарасын қалыптастыруға көмектесті. Көздерінің нашарлауына байланысты, Тарихтың алғашқы үш жүз бетін жазуға оған он алты ай уақыт кетті. Ол 1834 жылға қарай дайын болды, бірақ Прескотт оны қысқартуға және қайта жазуға екі жыл жұмсады. Ол сондай-ақ Джаред Спаркстың «Американдық биография кітапханасы» үшін Чарльз Брокден Браунның биографиясын жазумен айналысты. Прескотт американ әдебиетімен таныс болмағандықтан, ол осы жұмысты Браунның замандас биографтарына негіздеді. Нәтижесінде, бұл биография ғылыми тұрғыдан маңызды болған жоқ. 1835 жылы ол денсаулығына байланысты Массачусетс штатының Нахант ауылдық қаласына көшті. Ол мұнда денсаулығын жақсарту үшін жылқымен жүруге үйренді, тіпті суық температурада да осыны жалғастырды. Прескотт жұмыстың соңғы тарауын 1836 жылдың шілдесінде аяқтады, бірақ көп уақыт пен күш жұмсағандықтан, оны жариялауға өте күмәнді болды. Алайда, оның әкесі жарияламау – өзіне қарсы батылсыздық болар деген пікір білдірді, бұл оны ықпалдады. Прескотт бұрын жұмысты Лондонда жариялауды жоспарлағандықтан, оның басылған нұсқасы полковник Аспинволлға қарау үшін жіберілді. Алайда, Лонгман мен Мюррей, сол кездегі жетекші британдық баспагерлер, жұмысты қабылдаудан бас тартты, және Прескотт оны кейінге шегерді. Фердинанд пен Изабелла тарихы 1837 жылдың 25 желтоқсанында Бостон қаласындағы «American Stationery Company» баспасынан 500 данамен жарық көрді. Ол әкесіне арналды. Прескотт пен баспагердің таң қалғандығына орай, кітап өте жақсы сатылды – бастапқы таралым Бостонның кітап дүкендерін қамтамасыз етуге жеткіліксіз болды, тіпті бүкіл елдің кітап дүкендерін де қамтамасыз ете алмады. Ол 1838 жылдың басында Ричард Бентли баспасынан Лондонда алғаш рет жарық көрді. Жұмыс Америкада да, Ұлыбританияда да, онда Генри Вассалл Фокс және Роберт Саути оған ризашылық білдірді, өте жақсы сынға ие болды. Ол Францияда да назар аударды, тіпті француз тіліне аудармасы болмаса да. Прескотт өзінен басқа ешкімнің жұмысын өзгертуіне қарсы болды, және 1839 жылдың маусымында баспагерлері Фердинанд пен Изабелла тарихының қысқартылған нұсқасын жасастыруды қарастырып жатқанын естігенде, ол өзі қысқартылған нұсқасын жасады, нәтижесінде бастапқы жоба тоқтатылды. Ол 1839 жылдың мамырында Американдық ежелгі қоғамның мүшесі болып сайланды.
Мексиканы жаулап алу тарихы
Прескотт хат алмасуында Мольердің өмірбаянын жазуға қызығушылық танытты, ал Тикнор Прескоттке қатысты материалдың "50-ге жуық томдық жинағын" жібергенін жазды. Бірақ, Мексикада тұратын испан министрі Анхель Кальдерон де ла Барсаға хат жазғаннан кейін, ол дереккөздерді ұсынуға қабілетті болды. Прескотт Мезоамерика туралы жазған Александр фон Гумбольдттың еңбектерін көп оқыды және тарихшы Вашингтон Ирвингпен, швейцариялық жазушы Сизмондимен және француз тарихшысы Жак Николас Августин Тьерримен хаттасуын бастады. Ол сондай-ақ колледж досы Миддлтон мен доктор Лембкеден деректерді жинауға көмек алды. Фердинанд пен Изабелла тарихын зерттеуге кеткен ұзақ уақыттан айырмашылығы, Прескотт 1839 жылдың қазан айында Мексиканы жаулап алу тарихын жазуға кірісті. Алайда, Прескотт бұрын кездеспеген қиындықтарға тап болды. Ацтек цивилизациясы туралы зерттеулер өте аз болды, ал Прескотт олардың көп бөлігін "болжамдар" деп санады, сондықтан ол негізінен бастапқы дереккөздерге (Гумбольдттан басқа) сүйенуге мәжбүр болды. Әсіресе, Эдвард Кингтің Колумбқа дейінгі цивилизациялар жергілікті емес деген теориясын бұрыс деп есептеді, бірақ ол оның "Мексиканың ежелгіліктеріндегі" ацтек кодекстерінің антологиясы үшін оған үлкен қарыз болды. Прескотт сондай-ақ жаулап алу кезеңіндегі испан жазушыларын зерттеді, ең маңыздысы Торкемада мен Торибио де Бенавенте. Осы кезеңде Прескотт үш құрметті диплом алды: 1840 жылдың күзінде Колумбия университетінен заң ғылымдарының докторы, 1841 жылдың шілдесінде Уильям мен Мэри колледжі және 1841 жылдың желтоқсанында Оңтүстік Каролина колледжі. Ол Франсис Инглиске оның өмірбаяндық еңбегі "Мексикадағы өмір" үшін баспагер табуға көмектесті. Сонымен қатар, Франсис Инглис Мексиканы жаулап алу тарихын жазу кезінде Прескотттың ең құнды хат алысушыларының бірі болды. Ол мәтін бойында бес рет сілтеме жасалады және "қазіргі заманғы саяхатшылардың ең тартымдыларының бірі" деп сипатталады. Прескотт Мезоамериканың ғылыми және математикалық жетістіктерін бағалауда қиындыққа тап болды, себебі оның бұл салаларда білімі жеткіліксіз болды. 1841 жылы Бостонда жұмыс істегенде ол Джордж Ховардпен танысты, ол өмірінің соңына дейін жақын досы болып қалды. Прескотт 1840-1842 жылдары тыңғылықты жұмыс істеді, нәтижесінде жұмыс 1843 жылдың тамызына дейін аяқталды. Ол Нью-Йорктегі Harper & Brothers баспасымен желтоқсан айында жарияланды, ал британдық басылымын Bentley шығарды. Оның қарт әкесі қазан айында инсульт алғаннан кейін уақытша сал болды, сондықтан Прескотт қыстың көп бөлігін Пепперллде оған күтім жасап өткізді. Мексиканы жаулап алу тарихы сыншылар мен жалпы оқырмандар тарапынан Прескотттың күдігіне қарамастан, жоғары бағаланды. Жұмысты мақтағандардың қатарында "North American Review" журналында Джордж Хиллард, "Christian Examiner" журналында Джордж Тикнор Кертис, "Methodist Quarterly" журналында Джозеф Когсвелл, сондай-ақ "Quarterly Review" журналында Сент-Полс кафедрасының деканы Генри Харт Милман болды. Алайда, мексикалық автор Хосе Фернандо Рамирес жұмысты сынады.
Перуді жаулап алу
1844 жылы Прескотты Джозеф Александр Эймс суретке түсірді, сонымен қатар Ричард Солтонсталл Грингоға бюст тапсырыс берді. Ол 1844 жылдың көктеміне дейін Перуді жаулап алу туралы зерттеулермен белсенді түрде айналыспады, бірақ Колумбқа дейінгі Мексиканы зерттеу кезінде Инка цивилизациясы туралы еңбек жазуға шешім қабылдады және Инка Гарсиласо де ла Веганың «Инкалар туралы шынайы хабарлар» атты еңбегін тыңдады. Ол Педро Сиеса де Леонның «Перу жылнамалары», Педро Сармиенто де Гамбоаның және Диего Фернандестің «Перу тарихының бірінші және екінші бөлігі» атты шығармаларын зерттеді. Сауығып кеткен соң, олар жазда Нахантқа оралды, онда Прескотт «Жеңіс» еңбегін жазуға кірісті және әдеттегідей, күзен Пепереллде өткізді. Прескотттің әкесі 8 желтоқсанда 82 жасында қайтыс болды, бұл оны қатты күйретіп жіберді. Ол жесір қалған анасына көмектесу және әкесінің мүлігіне қатысты мәселелерді шешу үшін екі айға жазудан қол үзді. Әкесі көптеген акциялар, үлестер мен жылжымайтын мүліктерді қалдырды, олардың жалпы сомасы 343 737 долларды құрады, оның көп бөлігі Прескотт пен оның әпкесі арасында бөлісті. 1845 жылдың ақпанында Прескотт тарихшы ретіндегі еңбектері үшін Франция институтына сайланды. Ол өткен жылы қайтыс болған Мартин Фернандес де Наваррететің орнын басты, дауыс беру нәтижесінде. Ол сондай-ақ Берлиндегі Пруссия ғылым академиясына қабылданды. Прескотт 1845 жылдың жазында күніне 12 беттен жазып, «Жеңіс» еңбегінің алғашқы екі тарауын аяқтады. Әкесінен қалған мұраны Бостон қаласындағы Бикон көшесінде үй сатып алуға жұмсады. Бұл ғимарат қазір Ұлттық тарихи ескерткіш болып табылады және Уильям Хиклинг Прескотт үйі деп аталады. Прескотт 1845 жылдың желтоқсанында үйге көшіп, Перуді жаулап алу еңбегін аяқтауға бір жыл уақыт белгіледі. Наурыз айында оның көру қабілеті, жақсарып кеткеніне қарамастан, кенеттен нашарлады. Прескотт сонымен қатар асқазанның жедел ауруымен және ревматизммен ауырды, сондықтан «теңіз ауасынан пайда көру» үшін Нахантқа сапар шекті. Бірақ бұл оның Вашингтонға баруына кедергі болмады, онда ол Ақ үйde президент Джеймс К. Полкпен бірге кешкі ас ішті. Ол сондай-ақ, АҚШ-тың бұрынғы Әскери-теңіз министрі Джон И. Мейсонның қонағы болды, ол оған Прескотттың Мексиканы жаулап алу туралы еңбегінің бір данасы әрбір әскери кеменің кітапханасына қойылғанын хабарлады. Перуді жаулап алу еңбегі 1847 жылдың наурыз айында аяқталды. Бұрынғы еңбектері сияқты, бұл еңбек те АҚШ-та Harper & Brothers және Ұлыбританияда Bentley баспаларынан жарық көрді. АҚШ-тағы алғашқы басылым 7500 дананы құрады, ал кітаптардың әр данасы 1 долларға сатылды. Ол испан, француз, неміс және голланд тілдеріне аударылып, жақсы сатылым көрсетті. Оның бұрынғы еңбектері сияқты, бұл еңбек те сыншылар тарапынан жақсы қабылдады.
Филипп ІІ туралы зерттеулер
Перуді жаулап алу туралы кітап жарық көргеннен кейін көп ұзамай Прескотт бірнеше жылдан бері ойлап жүрген Испанияның Филипп II тарихын жазуға кірісті. Бұл тақырыпта өз бетінше жұмыс жазуды жоспарлаған Джон Лотроп Мотлиге Прескотт көмек көрсетті, оған өз кітапханасына кіруге мүмкіндік берді. Екеуі хат алмасып тұрғанмен, олардың жекелеген еңбектерінде көп ынтымақтастық болған жоқ. Прескотт 1842 жылы қайнар көздерді іздеуді бастады, бірақ Филипп II туралы зерттеуде бірқатар қиындықтар туындады. Тарихи материалдардың басты мұрағаттары Симанкаста сақталған, алайда Лембке (Мексиканы жаулау туралы материалдар жинаған) пен Миддлтон оларға қол жеткізе алмады. Оларға кітапхананың тым тәртіпсіздігіне байланысты, тіпті кіруге рұқсат болған жағдайда да, жемісті зерттеу жүргізу мүмкін емес екені хабарланды. Дегенмен, Испаниядан дипломат ретінде қуылған Лембке екі бай париждік ғалым – Мигне мен Терно Компстанмен танысып, олардың қолжазбалар жинағына қол жеткізуге мүмкіндік алды. Сонымен қатар, де Гаянгос Британ мұражайындағы және 60 мыңға жуық қолжазбаға ие болған библиофил Томас Филлипстің жинағындағы маңызды құжаттарды табуға зор көмек көрсетті. Ол Брюссельдегі мұрағаттан да бірнеше қолжазба алды, себебі Лондоннан беделді бельгиялық дипломат Сильвен Ван де Вейерден хат алған еді. Де Гаянгос 1842 жылдың соңында Мадридтегі Комплутенсе университетінде араб әдебиетінен профессор болды, сосын Прескоттқа университет кітапханасынан сирек кітаптар мен қолжазбалар берді. 1848 жылдың жазында Прескотттың осы тақырыпқа қатысты 300-ден астам еңбегі болды, бірақ көзімен қатысты үлкен мәселелер пайда болды. Офтальмологтың тексеруі оның торшасының емделмейтін зақымға ұшырағанын растады. 1848 жылы Массачусетс тарихи қоғамы Прескоттқа ғалым Джон Пикерингтің өмірбаянын жазуды тапсырды, ол осы жылы жариялау үшін жазды. Прескоттқа Мексика-Америка соғысының тарихын жазу ұсынылды, бірақ ол заманауи оқиғалар туралы жазуға қызығушылық танытпағандықтан бас тартты. Прескотттың тарих үшін негізгі екіншілік көзі Леопольд фон Ранкенің «Еуропаның оңтүстігіндегі князьдар мен халықтар XVI және XVII ғасырларда» атты толық еңбегі болды, онда папалық туралы толық тарих қамтылған. Прескотт Ранкенің эмпирикалық тарихи әдісіне қызығушылық танытты және оның еңбегін осы тақырыптағы алдыңғыларының ең жақсысы деп санады. Ол кітаптың қажетті бөлімдерін үлкен шрифтпен төрт рет қайта басып алды, осылайша оны көмексіз оқи алатын болды. 1849 жылдың ақпан айына дейін жұмыстың кең жоспарын жасады. Прескотт жобаны 26 шілдеде жаза бастады. Осы уақытта Прескотт химияшы және кісі өлтіруші Джон Уайт Вебстердің қарызкорларының бірі болды және кейіннен сот процесіне қатысты.
Вашингтонға және Еуропаға сапар
Прескотт 1850 жылдың көктемінде Вашингтонға сапар шекті, онда сол кездегі АҚШ президенті Закари Тейлормен және көптеген басқа да көрнекті тұлғалармен кездесті, соның ішінде британдық елші Генри Булвер және Прескотттің әкесімен дос болған бұрынғы мемлекеттік хатшы Дэниел Вебстер. Ұзақ өтпей ол Англияға баруға шешім қабылдады. 22 мамырда Нью-Йорктен кемеге отырып, 3 маусымда Ливерпульге жетті. Сол жерде ол ескі досы Александр Смитпен тұрды, сондай-ақ геолог Чарльз Лайеллдің әйелі Мэри Лайеллмен қайта танысты. Лайллдармен бірге Лондонға сапарлады, онда олар Миварт қонақүйінде орналасты. Прескотты Лондонда да, Вашингтонда да қоғамның ең беделді мүшелері күтіп алды – ол сыртқы істер министрі және болашақ премьер-министр Генри Темплмен, бұрынғы премьер-министр Роберт Пилмен, сондай-ақ қарт Веллингтон герцогымен бірге кешкі ас ішті. Ол Аскоттағы жарыстарға қатысып, содан кейін Виктория патшайымының алдына жолатылды. 22 маусымда Оксфордқа заң ғылымының құрметті докторлық дәрежесін алу үшін барды. Оксфордта ол Оксфорд епискобы Самуэль Уилберфорстың резиденциясы – Каддесдон сарайында тұрды, ол шағатай принц Артурдың крещениесіне қатысқандықтан болмады. Прескотт Корольдік қоғамның президенті Спенсер Комптонмен кездесті, ол да құрметті диплом алды. 20 шілдеде Лондоннан Парижге келді. Екі күннен кейін Брюссельге сапар шегіп, Киелі Рим императоры Карл V-тің резиденциясы болған Куденбергте қонақтап, 29 шілдеде Лондонға оралды. Солтүстікке қарай сапар шегіп, Прескотт Альнуик қамалын және Нортумбриядағы Хулм аббаттығының қираған қалдықтарын көрді. Эдинбургке келгеннен кейін геологтар Адам Седжвик пен Родерик Мёрчисонмен кездесіп, оларды Инверарайға ертіп, Инверарай қамалын аралады. Прескотт оңтүстікке қарай, Стаффордшир арқылы сапар шекті, онда оны Джордж Сазерленд Левесон Гоуэр ыстық күтіп алды. 14 қыркүйекте Нью-Йоркке кемеге отырып, 27 қыркүйекте Нью-Йоркке жетті.
Соңғы жұмыстар
Прескотт қысты Бостонда өткізді және өзінің еңбегін жазуға қайта кірісті. Ол біртіндеп тарихнаманың бағытын өзгертіп, өзінің тарихты біографиядан жақсы жазатынына көз жеткізді және келесі екі жыл бойы Бостон мен Нахант арасында кезектесіп, тығыз жұмыс істеді. Бұл кезең 1852 жылдың басында қызы Элизабеттің үйленуімен тоқтатылды. Оның күйеуі Джеймс Александр болды; олар Пепперлдегі отбасылық үйге жақын жерде қоныстанды. Прескотттың анасы 17 мамырда ауырып, көп ұзамай қайтыс болды, бұл Прескоттты қысқа дейін созылған депрессияға ұшыратты. Ол жұмысына оралып, 1852 және 1853 жылдардың қалған бөлігінде шамасы келгенше жұмысын жалғастырды, бұл жылдар ешқандай айрықша оқиғасыз өтті. Прескотт бұрынғы жылы ревматизмнен қатты зардап шеге бастады, соның салдарынан ол Наханттағы үйін тастап кетті. Ол сол кездегі ауылдық Линн қаласында (Массачусетс штаты) үй сатып алды, және 1853 жылдың маусым айында Чарльз Лайлл және оның отбасы оны зиярат етті. 22 тамызда "Тарихтың" екінші томы аяқталды. Бірінші екі том 1855 жылдың мамырына дейін аяқталды, бірақ бірден жарияланбады. Ұлыбританиядағы авторлық құқық заңнамасындағы өзгерістер және баспагерлердің ауысуы Прескотттың жариялауды қарашаға дейін кешіктіруіне себеп болды. Оның бұрынғы еңбектерімен салыстырғанда, "Тарих" баспасөз бен ғылыми журналдарда аз жарияланды. Осы кезде оған Карл V-нің өмірбаянын жазу ұсынылды, бірақ ол Уильям Робертсонның осы тақырыптағы еңбегін шешуші деп есептегендіктен бас тартты. Дегенмен, ол 1855 жылдың мамыр айында Робертсонның "Шарльз V билігінің тарихына" қосымша жазды, ол 1856 жылдың желтоқсанында жарық көрді. Бұрын саясатқа қызығушылық танытпаған (дегенмен ол 1840 жылы вигтердің жеңісін болжаған болатын), Прескотт 1856 жылғы президенттік сайлауда республикашыл Джон С. Фремонтты қолдады және оған дауыс берді. Ол 1858 жылдың 3 ақпанында инсульт алғанға дейін "Тарихтың" үшінші томын жазуды жалғастырды. Прескотт қалпына келді, бірақ денсаулығының күйі нашарлап, жазудан уақытша қанағаттануға шешім қабылдады. Сондықтан үшінші том сәуір айында жарық көрді, бірақ оның көлемі Прескотттың бастапқы жоспарынан әлдеқайда шектеулі болды. Ол Хосе Фернандо Рамирес және Лукас Аламан дайындаған "Мексиканы жаулау" атты испан тіліне аудармасымен айналысты.
Жеке өмір
Уильям Х. Прескотт пен Сьюзан Амори Прескотт (шамамен 1799–1859) төрт балалы болды; алғашқысы Кэтрин Прескотт (1824–1829) балалық шақтағы аурудан көз жұмды. Уильям Гардинер Прескотт (1826–1895) 1841–1844 жылдары Гарвардта оқыды және Бостонда заңгер болып жұмыс істеді. Ол 1851 жылғы 6 қарашада Жозефина Огуста Пибодиге үйленді және Штаб-пәтер үйін мұраға алды. Уильям Гардинердің қызы Кэтрин Элизабет Прескотт 1887 жылғы 22 ақпанда Хеберт Тимминске үйленді. Елизавета (1828–1864) алыс туысы Джеймс Лоуренске тұрмысқа шықты. Ең кішісі Уильям Амори (1830–1867) болды. 1845 жылы Прескотт Массачусетс Цинциннати қоғамының құрметті мүшесі болып сайланды.
Өлім және мұра
1859 жылдың қаңтар айында Прескотт Филипп II туралы жұмысын қайта бастауды шешті, мақсаты – соңғы төртінші томды жазу. 28 қаңтарда екінші инсульт болды, ол бірден қайтыс болды. Ол ата-анасымен бірге Санкт-Пол шіркеуіне жерленді, ал оның қосылу рәсіміне Гарвард университетінің, Америка өнер және ғылым академиясының және Эссекс институтының өкілдері қатысты. Прескотттың еңбегі бүгінгі күнге дейін танымал және ықпалды болып келеді, ал оның дереккөздерді, библиографиялық сілтемелерді және сын жазбаларды мұқият пайдалануы американдық тарихшылар арасында бұрын-соңды болмаған жайт. Қазіргі заманғы тарихшының жұмысындағы негізгі мәселелер зерттеу сапасына немесе Прескотттың кезеңді түсінуіне байланысты емес, оның басты назары әлеуметтік және экономикалық жағдайларға қарағанда ірі саяси және әскери оқиғаларға бағытталған. Прескотттың Ұлы адамдар теориясына ішінара сүйенгендігі де айтылған. «Мексиканы жаулау» Прескотттың басқа еңбектеріне қарағанда ұзақ сақталды: ол оның ең үлкен әдеби жетістігі саналады. Алайда, қазіргі заманғы зерттеулер Прескотттың жаулап алуды сипаттауында мәселелер бар екендігіне келіседі. Дэвид Левин «Жаулау» «детальдарға жеткіліксіз көңіл бөлінгенін» көрсетеді және оқиғалардың кең және жалпы есебін қалдырады деп дәлелдеді. Мексиканы жаулаудан айырмашылығы, Перуді жаулау қазіргі заманғы ғалымдардың назарын аз аударды, мүмкін стилі мен құрылымындағы кейбір негізгі ұқсастықтарға байланысты. Алайда, бұл еңбек 20-ғасырға дейін авторитетті есеп саналды және Прескотт осы тақырыптағы бұрынғы жазушыларға қарағанда кең ауқымды дереккөз материалдарын қолданды деп ойланады. Алайда, екі жұмыстың археологиялық және антропологиялық аспектілері 19-шы ғасырдың соңынан бастап тарихшылар тарапынан қатты сынға ұшырады. Прескотт ешқашан Мезоамерикадағы археологиялық орындарға бармаған, оның инка және ацтек мәдениетін түсінуі әлсіз болған. Прескотты қорғауда археологиялық түсініктемеде жетістіктерге қарамастан және Колумбқа дейінгі қоғамның табиғатын қайта тұжырымдауға қарамастан, еңбектер кеңінен тарихи түрде дәл болып қала береді және Прескоттың фактілер туралы түсініктері бастапқы материалдың негізгі жетіспеушілігіне байланысты болды деп айтылды. Керісінше, Филипп II-ні төменгі деңгейдегі шығарма деп санайды – оған Прескотттың басқа шығармаларының эпикалық құрылымы мен әдеби құндылықтары жоқ, ал бұл шығарма монархтың өмірінің басқа да қазіргі заманғы жазбаларына қарағанда көп сыншыл назар аударған жоқ. Прескотттың мүлдем соқыр екендігі туралы кең тараған қате түсінік бар, бұл оның «Мексиканы жаулау» кітабының алғы сөзіндегі түсініктемесін дұрыс түсінбеуден туындаған сияқты, онда ол: «Мен ешқашан өз түпнұсқалық жобамды түземедім немесе оқымадым» деп мәлімдеді. Бұл аңыз қазіргі заманғы Нью-Йорктің Жеңіс туралы шолуымен одан әрі таратылды және оның еңбегі туралы танымал есептерде кең таралған тақырып болды. Прескотттың мүгедектігін басқа да көркемдеулер орын алды. Сэмюэл Элиот Морисон 1959 жылы The Atlantic Monthly журналында жазған мақаласында Прескотттың жасанды көзі бар деп мәлімдеді, бірақ мұны дәлелдейтін ешқандай дәлел жоқ. Прескотттың өмірбаянын жазғандар Прескотттың романтикалық стиліне байланысты оның өмірін романтикалық етіп көрсетуге бейімделді деп айтылады. Прескотттың төрт өмірбаяны жазылды. 1864 жылы Джордж Тикнор Прескотттың сол кезде жарияланбаған хат-хабарларына негізделген өмірбаянын жариялады, оған кейінгі өмірбаяндар үлкен қарыздар болды. Ролло Огденнің 1904 жылғы есебі Тикнордың шығармашылығын стильдік тұрғыдан жаңғырту болып табылады. Гарри Турстон Пектің 1905 жылғы есебі негізінен туынды табиғатына байланысты академиялық жағынан төмен деп саналады. 1969 жылы жазылған Харви Гардинердің еңбегі Прескоттың соңғы сыншыл өмірбаяны болып саналады, оның ішінде бұрынғы биографтарға қолжетімді болмаған жарияланбаған құжаттар кеңінен қамтылған. Аризонадағы Прескотт қаласы оның құрметіне, сонымен қатар Уильям Х. Прескотт үйі (бас кеңсе үйі) оның атымен байланысты болғандықтан Ұлттық тарихи ескерткіш болып тағайындалды. Массачусетс штатының Кембридж қаласындағы Гарвард-Ярдтан екі блок қашықтықта орналасқан Прескотт көшесіне оның есімі берілген. Тарихшы Ричард Каган «Прескотт парадигмасын» 19-ғасырдың тұңғыш рет Прескотт толықтай түсіндірген түсіндіру моделі ретінде анықтады. Ол Испанияның ерте заманауи «жоғалуы» мен одан кейінгі «әлсіздігі» оның діни фанатизмі мен саяси зұлымдығының өнімі болды деп санайды. Прескотт парадигмасы 20-ғасырдың американдық тарихнамасында басым болды, бірақ 1990 жылдарға қарай төмендеу белгілері байқалды. Каган былай жазды:
Мен «Прескотт парадигмасы» деп атап кеткен нәрсе – Испанияның АҚШ-қа қарама-қарсы түсінігі. Осы парадигмада қамтылған көптеген элементтер – католицизмге қарсылық, абсолютизмге сын, коммерция мен жеке бас бостандығын қолдау – басқа авторлардың еңбектерінде де кездесетін, бірақ Прескотт оларды Испания тарихын АҚШ тарихының көзі арқылы қарауға мүмкіндік беретін бір пакетке біріктірді.
What I call "Prescott's paradigm" is an understanding of Spain as the antithesis of the United States. Most of the elements contained in this paradigm—anti Catholicism, criticism of absolutism, support for commerce and individual liberty—were to be found in the work of other writers, but Prescott bundled them into a single package that offered a means of approaching Spanish history through the lens of that of U. S. history.