Кіріспе

Американдық баскетболшы (1948 жылы туған), НБА ойыншысы.

Натаниел "Тинни" Арчибальд (2 қыркүйек 1948 жылы туған) – американдық зейнеткер кәсіби баскетболшы. Ол 14 жыл Ұлттық баскетбол қауымдастығында (НБА) ойнады, ең танымал командалары – «Цинциннати Роялз»/«Канзас-Сити – Омаха Кингз» және «Бостон Селтикс». 1991 жылы ол Нейсмит мемориалдық баскетбол даңқы залына және Нью-Йорк қаласының баскетбол даңқы залына енгізілді. Арчибальд доптағы серіктесіне жақсы пас беретін және орташа қашықтықтан жақсы атуға қабілетті болды. Бірақ оны қорғау қиын болған себебі – оның жылдамдығы, шапшаңдығы және өте икемділігі болды. Ол ашық алаңда қарсыластарын оңай жеңіп, себетке шабуылдайтын. Осы қабілетінің арқасында Арчибальд бір маусымда (1972-73) НБА-да ең көп ұпай жинаған және ең көп көмектескен ойыншы атанды, лига тарихында осындай жетістікке жеткен алғашқы және жалғыз екі ойыншының бірі болды.

Ерте өмір

Арчибальд Нью-Йорк қаласының Оңтүстік Бронкс ауданындағы қиын және қауіпті ауданда өскен кезде ойын алаңындағы аңызға айналды. Ол орта мектепте баскетболмен тек бір жарым маусым ғана айналысты және екінші курста ДеУитт Клинтон орта мектебінің құрама командасынан шығарылды. Ол үшінші курста командаға қайта оралды. Баскетболтан тыс уақытта Арчибальд мектепті тастау туралы ойланып, бұрынғы жылдары көп рет сабақтан қашып жүрген еді. Бірақ Флойд Лэйн және Пабло Робертсон есімді екі тәлімгердің көмегімен ол жағдайды түзете алды. Робертсон, Чикагодағы Лойола университетінің бұрынғы жұлдызы және Гарлемдегі Нью-Йорк ойын алаңдарының белгілі ұйымдастырушысы, дарынды, шаршатқыш Арчибальдты ойын алаңында көріп, жас жігіттің мектеп жаттықтырушысын оны командаға қайта қабылдауға көндірді. Үшінші курста тек ең көп ұпаймен жеңіске жеткен ойындарда ғана ойнағанына қарамастан, ұялшақ, тыныш жасөспірім 1966 жылы команда капитаны болып тағайындалды және қаланың үздік ойыншыларының қатарына енді. Оқудан тыс Арчибальд мектепке үнемі қатысып, нашар үлгерімін жақсартуға тырысты, бұл көптеген колледждердің оған стипендия беруіне кедергі келтірді.

Колледж мансабы

Арчибальд жоғары деңгейдегі университеттер баскетболында ойнау мүмкіндігін арттыру үшін Аризона Батыс колледжіне түсті, келесі жылы Техас университетінің Эль-Пасодағы (UTEP) филиалына ауысты. Ол 1967 жылдан 1970 жылға дейін әйгілі жаттықтырушы Дон Хаскинс басшылығымен Эль-Пасода үш жарқын маусым өткізді.

Цинциннати Роялз / Канзас-Сити-Омаха / Канзас-Сити Кингс (1970-1976)

Арчибальд 1970 жылы НБА-ның екінші раундында (19-шы таңдау) «Цинциннати Роялз» командасымен таңдалды. Ол сондай-ақ Америка баскетбол қауымдастығының «Техас Чапарралс» командасына да қабылданды. НБА-дағы алғашқы ойынында Арчибальд «Нью-Йорк Никс» командасына 128–104 есебімен жеңіліп, 17 ұпай және жеті нәтижелі пас берді. 1971 жылдың 13 наурызында Арчибальд «Атланта Хоукс» командасына қарсы өткен ойында 47 ұпай жинап, сол кездегі мансабының ең жоғары көрсеткішіне жетті. 1972 жылдың 18 қарашасында Арчибальд «Хьюстон Рокетс» командасымен өткен ойында 51 ұпай және 14 нәтижелі пас берді. 1972–73 маусымда Арчибальд НБА-да ұпай мен нәтижелі пас беру көрсеткіштері бойынша көш бастады (ойынның 46 минутында 34 ұпай және 11,4 нәтижелі пас, барлық үш көрсеткіш мансабындағы ең жоғары көрсеткіш), бір маусымда екі санатта да жеңіске жеткен алғашқы ойыншы атанды. (1967–68 маусымда Оскар Робертсон НБА-да ойынға қатысқан ұпай және нәтижелі пас беру көрсеткіштері бойынша көш бастады, бірақ атақтарды жеңе алмады, өйткені сол кезде олар орташа есеппен емес, жалпы есеппен анықталды.). Арчибальд 1970–1976 жылдар аралығында «Роялз/Кингс» франшизасы үшін ойнады.

Нью-Йорк Нетс (1976-1977)

Арчибальд Кингстің ең танымал ойыншысы болғанымен, 1976 жылы ол Нью-Йорк Нетс клубына екі бірінші раундтық таңдау (келешектегі жұлдыз Отис Бердсонг пен жылдың жаңа ойыншысы Фил Форд), Джим Эйкинс және Брайан Тейлорға сатылды. Арчибальд "Нетс" сапындағы 34 ойында орташа есеппен салыстырмалы түрде аз – 20,5 ұпай жинады.

Баффало Бравес (1977-1978)

1976-77 маусымда көп жарақат алған Арчибальд 1977-78 маусымда "Нетс" командасынан "Баффало Брейвз" командасына екі бірінші раундтық драфт таңдауы үшін (кейін танымал қорғаушы Мишель Рей Ричардсон мен өнімді ұпай жинаушы Клиффорд Робинсонға айналған) және Джордж Джонсонға ауыстырылды. Арчибальд Ахилл сіңірін жыртып, "Брейвз" үшін бірде-бір ресми ойын өткізбеді. "Селтиктердегі" карьерасы нашар басталды. Ол 20 фунт артық салмақпен келді. 1982 жылдың 15 ақпанында Арчибальд "Денвер Наггетс" командасына қарсы 145-144 есебімен жеңіске 23 нәтижелі пас берді.

Милуоки Бакс (1983-1984 жылдар)

Селтикстен босатылғаннан кейін Арчибальд 1983–84 маусымында «Бакс» командасында ойнады; бұл оның соңғы маусымы болды. Ол қатысқан 46 ойынның барлығында да ұпай сақшысы (point guard) ретінде бастап ойнады.

Мұра

Арчибальд үш рет НБА бірінші командасының құрамына (1973, 1975, 1976) және екі рет НБА екінші командасының құрамына (1972, 1981) енді. Ол жеті рет НБА All-Star ойынына қатысты (1973, 1974, 1975, 1976, 1980, 1981 және 1982) және 1981 жылы НБА All-Star ойынының ең құнды ойыншысы (MVP) атанды. Арчибальд үш рет НБА-да еркін лақтыруда көш бастады, ал екі рет еркін лақтыруға жасалған тырысқандар саны бойынша бірінші орында болды. Ол 876 кәсіби ойын өткізіп, 16,841 ұпай (әр ойынға орташа 18.8 ұпай) жинады және 6,476 нәтижелі пас берді. 1996 жылы ол НБА тарихындағы 50 ең үздік ойыншының бірі деп танылды. 1991 жылы Арчибальд Спрингфилд, Массачусетс штатындағы және Нью-Йорк қаласындағы Баскетбол Даңқы залына енгізілді. 2021 жылы ол НБА-ның 75 жылдығына арналған құрама командасының құрамына кірді. НБА-ның 75 жылдығын мерекелеу аясында The Athletic барлық уақыттағы ең үздік 75 ойыншыны анықтады, сонда Арчибальд НБА тарихындағы 67-ші ең үздік ойыншы деп аталды. 2023 жылы Джулиус Эрвинг Арчибальдты барлық уақыттағы ең үздік 10 баскетболшының тізіміне қосты. Омахадағы "Тинни" лақап атынан бөлек, оны "Скейт" Арчибальд деп те атады, себебі ол қарсыластарынан өте оңай өте алатын еді.

Жаттықтырушылық мансап

Арчибальд Джорджия университетінде бір маусым, ал Техас Эль-Пасода екі маусым көмекші бапкер болып жұмыс істеді (онда ол Тим Хардауэймен бірге жұмыс істеді). Ол сонымен қатар USBL лигасының «Нью-Джерси Джаммерс» командасын және Бостонның ойын-сауық лигасының командасын жаттықтырды. Арчибальд 2001 жылы Ұлттық баскетбол даму лигасында бапкерлік етті. Бір жыл өткен соң ол NBA-ның қоғамдық байланыстар бөлімінде жұмыс істеу үшін қызметтен босады. Арчибальд 2004 жылы қайта құрылған ABA лигасында «Лонг-Бич Джам» командасының бас бапкері болып тағайындалды, бірақ 2005 жылдың 17 қаңтарында АБА-дағы екінші және соңғы маусымында лауазымынан кетіп қалды. Кейін «Лонг-Бич Джам» 2006 жылы NBA Даму лигасына көшіп, Бейкерсфилдке орналасты, қазіргі кезде NBA G Лигасының «Motor City Cruise» командасы болып табылады.

Жеке өмір

Арчибальд НБА карьерасын аяқтағанға дейін үш жыл қатарынан жазда Техас университеті Ел-Пасоға оралып, бакалавр дәрежесін бітірді. Одан кейін Нью-Йорк қаласының мектеп жүйесінде сабақ берді және Фордхэм университетінің кешкі бөлімінде оқыды. Арчибальд 1990 жылы Фордхэм университетінен магистр дәрежесін, ал 1994 жылы басқару және әкімшілік саласында кәсіби диплом алды. 2000 жылы Калифорния жағалау университетінде докторлық диссертациясы үшін қашықтықтан оқуға түсті, бірақ "қаржының жетіспеуі және қашықтықтан оқу бағдарламасын аяқтауға деген ынтаның болмауы" себептілі оқуын тоқтатты. Арчибальд болашақта Фордхэмде оқуын аяқтауды жоспарлап отырғанын мәлімдеді.