Кіріспе
Америкалық баскетболшы (1947–1988) Питер Пресс Маравич (тулғасы жоқ, 22 маусым 1947 – 5 қаңтар 1988), «Пистол Пит» лақап атымен танымал, серб тегі бар американдық кәсіби баскетболшы. Ол Луизиана штаты университетінің «Тайгерс» баскетбол командасында өзгеше көзге түсті; оның әкесі Пресс Маравич команданың бас жаттықтырушысы болды. Маравич NCAA I дивизионындағы барлық уақыттағы ең көп ұпай жинаған ойыншы, ол 3667 ұпай жинап, ойынға орташа есеппен 44,2 ұпай алды. Оның барлық жетістіктері үш ұпайлық сызық пен соққы сағаты енгізілмес бұрын, сондай-ақ сол кездегі NCAA ережелері бойынша бірінші курс студенті ретінде университет құрамасында ойнау мүмкіндігі болмаған кезде қол жеткізілді. Маравич 1970 жылы НБА драфтында «Атланта Хоукс» командасымен таңдалды және командада төрт маусым ойнады. Одан кейін ол «Нью-Орлеан Джазз» командасына ауысты, онда карьерасының көп бөлігін өткізді. Оның соңғы маусымы «Джазз» және «Бостон Селтикс» командалары арасында бөлінді. Жарақаттар Маравичті 1980 жылы, 10 жылдық кәсіби баскетбол карьерасынан кейін зейнетке шығуға мәжбүр етті. Ол бес рет «All-Star» атанды және кәсіби карьерасы барысында төрт рет «All-NBA» командасына енді. Нейсмит мемориалдық баскетбол даңқы залына енгізілген ең жас ойыншылардың бірі Маравич ең ұлы шабуылшы және барлық уақыттағы ең жақсы допты басқарушы саналды. Ол 1988 жылы 40 жасында ойын кезінде анықталмаған жүрек ақабетінен кенеттен қайтыс болды. Бұрынғы кәсіби ойыншы, кейіннен жаттықтырушы. Ол ұлына негізгі қағидаларды жеті жасынан бастап үйреткен. Жасыра алмай, жас Маравич сағаттап допты басқарудың әртүрлі тәсілдерін, пас беруді, алдауды және алыс қашықтықтан лақтыруды жаттықтырды. Кейін ол Эдвардс әскери институтына түсті, онда ойынға орташа есеппен 33 ұпай алды. Пресс Маравич ұлын қатты қорғағандығы және оның жасөспірім кезеңінде туындаған кез келген мәселеге қарсы тұрғандығы белгілі болды; Пресс ұлының ішімдік ішкеніне немесе қиындыққа тап болғанына жағдайда оны .45 калибрлі тапаншамен атып өлтіретінін айтқан. LSU-дағы университет командасында (әкесінің жаттықтыруымен) үш жыл ойнаған Маравич 1967–68 маусымдарында 1138, 1968–69 маусымдарында 1148 және 1969–70 маусымдарында 1381 ұпай жинады. Колледж карьерасы барысында 1,83 м биіктігіндегі қорғаушы 83 ойында орташа есеппен 44,2 ұпай алды және NCAA-дағы үш маусымының әрқайсысында ең көп ұпай жинады. Маравичтің ұзақ жылдар бойы колледждегі ең көп ұпай жинаған рекорды үш факторды ескере отырып ерекше: Біріншіден, NCAA ережелері студенттігінің бірінші жылында университет құрамасының ойындарына қатысуына тыйым салғандықтан, Маравич LSU-дағы уақытының толық ширегіне дейін карьералық рекордына қосымша ұпай жинау мүмкіндігінен айырылды. Осы бірінші жылы Маравич жаңадан келгендер арасында 741 ұпай жинады. Екіншіден, Маравич үш ұпайлық сызық енгізілмес бұрын ойнады. Бұл маңызды айырмашылық оның алыс қашықтықтан тамаша ату қабілетін және осы компонент оның ойынын қалай өзгертетінін ескере отырып, оның рекордтарының қаншалықты жоғары болатыны туралы әртүрлі болжамдарға әкелді. ESPN.com сайтында жазған Боб Картер: «Маравич 3 ұпайлық сызық орнатылғанға дейін ойнаса да, ол алыс қашықтықтан атуды жақсы көретін» деді. Бұрынғы LSU жаттықтырушысы Дейл Браун Маравичтің әрбір лақтырысын тіркеп, егер оның үш ұпайлық аймақтан жасаған лақтырыстары үш ұпайға есептелгенде, Маравичтің орташа көрсеткіші ойынға 57 ұпай және ойынға 12 үш ұпай құрар еді деген қорытындыға келді. Үшіншіден, Маравичтің колледж карьерасы кезінде NCAA ойынында соққы сағаты енгізілмеген еді. (Допты иелену уақытының шектеуі ойынды жылдамдатып, гол соғудың көбеюіне, тоқтатудың жойылуына және ойын бойында допты иелену санының артуына әкеледі, бұл барлық жағдайларда жалпы ұпайдың жоғарылауына әкеледі.)
Peter Press Maravich ('/m//ɛər//ə/,/v//ɪ//tʃ/ MAIR ə vitch; June 22, 1947 – January 5, 1988), known by his nickname Pistol Pete, was an American professional basketball player of Serbian origin. He starred in college at Louisiana State University's Tigers basketball team; his father, Press Maravich, was the team's head coach. Maravich is the all time leading NCAA Division I men's scorer with 3,667 points scored and an average of 44.2 points per game. All of his accomplishments were achieved before the adoption of the three point line and shot clock, and despite being unable to play varsity as a freshman under then NCAA rules. Maravich was selected by the Atlanta Hawks in the 1970 NBA draft, playing four seasons for the team. He was traded to the New Orleans Jazz, then an expansion team, with whom he spent the majority of the rest of his career. His final season was split between the Jazz and the Boston Celtics. Injuries ultimately forced Maravich's retirement in 1980 following a 10 year professional basketball career. He was named an All Star five times and was named to four All NBA Teams during his professional career. One of the youngest players ever inducted into the Naismith Memorial Basketball Hall of Fame, Maravich was considered to be one of the greatest creative offensive talents ever and one of the best ball handlers of all time. He died suddenly at age 40 during a pick up game in 1988 as a consequence of an undetected heart defect. and a professional player–turned coach. He showed his son the fundamentals starting when Pete was seven years old. Obsessively, young Maravich spent hours practicing ball control tricks, passes, head fakes, and long range shots. and then attended Edwards Military Institute, where he averaged 33 points per game. It was known that Press Maravich was extremely protective of Maravich and would guard against any issue that might come up during his adolescence; Press threatened to shoot Maravich with a .45 caliber pistol if he drank or got into trouble. In only three years playing on the varsity team (and under his father's coaching) at LSU, Maravich scored 3,667 points—1,138 of those in 1967–68, 1,148 in 1968–69, and 1,381 in 1969–70—while averaging 43.8, 44.2, and 44.5 points per game, respectively. For his collegiate career, the 1.83 m guard averaged 44.2 points per game in 83 contests and led the NCAA in scoring for each of his three seasons. Maravich's long standing collegiate scoring record is particularly notable when three factors are taken into account:
First, because of the NCAA rules that prohibited him from taking part in varsity competition during his first year as a student, Maravich was prevented from adding to his career record for a full quarter of his time at LSU. During this first year, Maravich scored 741 points in freshman competition. Second, Maravich played before the advent of the three point line. This significant difference has raised speculation regarding just how much higher his records would be, given his long range shooting ability and how such a component might have altered his play. Writing for ESPN. com, Bob Carter stated, "Though Maravich played before [ ] the 3 point shot was established, he loved gunning from long range." It has been reported that former LSU coach Dale Brown charted every shot Maravich scored and concluded that, if his shots from three point range had been counted as three points, Maravich's average would have totaled 57 points per game and 12 three pointers per game. Third, the shot clock had also not yet been instituted in NCAA play during Maravich's college career. (A time limit on ball possession speeds up play, mandates an additional number of field goal attempts, eliminates stalling, and increases the number of possessions throughout the game, all resulting in higher overall scoring.) | 83 || 83 || || .438 || || .775 || 6.5 || 5.1 || || || 44.2
Атланта Хокс
Атланта Хоукс 1970 жылғы НБА драфтының бірінші раундында Маравичті үшінші нөмірмен таңдады, онда ол жаттықтырушы Ричи Гериннің командасында ойнады. Ол Атлантаға толықтай үйлеспеді. "Хоукс" командасының құрамында Лу Хадсон комбо-гард позициясындағы бірінші қатарлы ойыншы болды. Шындығында, Маравичтің жарқын ойын стилі Хадсон мен жұлдызды орталық Уолт Белламидің консервативті ойынына қарама-қайшы келді. Сонымен қатар, команданың көптеген тәжірибелі ойыншылары Маравичтің командадан алған 1,9 миллион долларлық шартына наразылық білдірді – сол кезде бұл өте үлкен сома еді. Маравич 81 ойында ойнап, әр ойында орташа есеппен 23,2 ұпай жинады, бұл оған НБА жаңашылдар құрамасына ілігуге жеткілікті болды. Ол өзінің стилін командаластарымен үйлестіре алды, тіпті Хадсон бір ойында 26,8 ұпай жинап, мансабындағы ең жоғары көрсеткішті орнатты. Бірақ команда 36–46 есебімен жеңіліп, өткен маусыммен салыстырғанда 12 жеңіске кем жетті. Дегенмен, "Хоукс" плей-оффқа қатысты, бірақ бірінші раундта "Нью-Йорк Никс" командасына есе жіберді, ал Маравич бес ойындық серияда әр ойында 22 ұпай жинады. Маравич екінші маусымында кейбір қиындықтарға тап болды. Оның ұпай жинауы орташа есеппен 19,3 ұпайға дейін төмендеді, ал "Хоукс" тағы да 36–46 есебімен аяқтады. Олар тағы да плей-оффқа қатысты, бірақ бірінші раундта жеңіліп қалды. Алайда, Атланта "Бостон Селтикс" командасына қарсы күшті қарсылық көрсетті, Маравич серияда орташа есеппен 27,7 ұпай жинады. Маравич үшінші маусымында өркендеді, орташа есеппен 26,1 ұпай (НБА-да бесінші орын) жинап, әр ойында 6,9 нәтижелі пас (НБА-да алтыншы орын) берді. 2063 ұпаймен ол Хадсонмен (2029 ұпай) бірігіп, лига тарихында бір маусымда әрқайсысы 2000-нан астам ұпай жинаған екінші командаластар жұбы болды. "Хоукс" 46–36 есебімен жеңіске жетті, бірақ плей-оффтың бірінші раундында қайтадан жеңіліп қалды. Дегенмен, маусым Маравичтің алғаш рет НБА All-Star ойынына қатысуына және All-NBA екінші командасының құрамына ілігуіне жеткілікті болды. Келесі маусым (1973–74) оның ең табысты маусымы болды, кем дегенде жеке жетістіктері бойынша. Маравич әр ойында 27,7 ұпай жинады – лигада Боб МакАдудан кейінгі екінші орын – және екінші рет All-Star ойынына қатысты, онда ол Шығыс конференциясынан бастапқы құрамда ойнап, 15 ұпай жинады. Алайда, Атланта 35–47 есебімен жеңіліп, плей-оффқа қатыса алмады.
Жаңа Орлеан джазы
1974 жылдың жазында кеңейтілген команда НБА-дағы алғашқы маусымына дайындалып жатты. «Нью-Орлеан Джаз» жаңа баскетбол жанкүйерлерінің арасында қызығушылық тудыратын бір нәрсе немесе біреуді іздестіріп жүрді. Маравич өзінің тартымды ойын стилімен осы жұмысқа ең лайықты кандидат деп есептелді. Сонымен қатар, ол ЛСУ-дағы жетістіктерінің арқасында штатта танымал болды. Маравичты алу үшін «Джаз» Атлантаға екі ойыншы мен төрт драфт таңдауын берді. Команда алғашқы маусымында үлкен қиындықтарға тап болды. Маравич әр ойында 21,5 ұпай жинады, бірақ мансабындағы ең нашар көрсеткіш – 41,9% таблоға тигізді. «Джаз» 23–59 есебімен лигадағы ең нашар нәтиже көрсетті. «Джаз» басшылығы Маравичке жақсырақ қолдау көрсету үшін бар күшін салды. Команда екінші маусымында (1975–76) 38–44 есебін көрсетті, бірақ үлкен прогреске қарамастан постсезондық ойындарға қатыса алмады. Маравич жарақаттармен күресіп, сол маусымда тек 62 ойынға қатысты, бірақ әр ойында орташа есеппен 25,9 ұпай жинады (МакАду мен Карим Абдул-Жаббардан кейін үшінші орында) және көрермендерді қуандырып, әдеттегі ойынын көрсетті. Сол жылы ол «НБА бірінші командасының» құрамына енді. Келесі маусым (1976–77) оның НБА-дағы ең өнімді маусымы болды. Ол әр ойында орташа есеппен 31,1 ұпай жинап, лигадағы ең көп ұпай жинаған ойыншы атанды. Ол 13 ойында 40 немесе одан көп, ал төрт ойында 50 немесе одан көп ұпай жинады. «Никске» қарсы өткен ойында 68 ұпай жинаған керемет ойыны сол кезде қорғаушыдан ең көп ұпай жинаған рекордты көрсетті, және тек екі ойыншы ғана кез келген позицияда одан көп ұпай жинаған: Уилт Чемберлен және Элгин Бейлор. Қызығы, Бейлор сол кезде «Джаз» командасының бас жаттықтырушысы болды. Маравичтың керемет өнертабысына қарамастан, команда 35–47 есебімен аяқтады (өткен маусымнан үш жеңіс кем) және тағы да плей-оффқа қатыса алмады. Маравич үшінші рет «All-Star» ойындарына қатысып, екінші рет «НБА бірінші командасының» құрамына енді. Келесі маусымда екі тізесіне жарақат алғандықтан 1977–78 маусымында 32 ойынға қатыса алмады. Ол жылдамдық пен физикалық күшін жоғалтса да, әлі де әр ойында 27,0 ұпай жинады және әр ойында 6,7 нәтижелі пас берді, бұл «Джаз» командасының құрамындағы ең жоғары көрсеткіш болды. Осы нәтижелі пас бергендердің көп бөлігі жаңа команда мүшесі Трак Робинсонға тиді, ол маусым соңында франшизаға еркін агент ретінде қосылған. Робинсонның «Нью-Орлеандағы» алғашқы жылында ол 22,7 ұпай жинады және лигадағы ең көп – 15,7 допты қайтарып алды. Робинсонның қатысуы қарсыластардың қорғаныс күшін толығымен Маравичке бағыттауына кедергі келтірді және «Джазды» 39–43 есебімен көтерді – бұл команданың плей-оффқа алғаш рет қатысуына жақын болды. Маравичтің тізесінің ауруы оның мансабының соңына дейін жалғасты. Ол 1978–79 маусымында тек 49 ойынға қатысты. Ол сол маусымда әр ойында 22,6 ұпай жинады және бесінші және соңғы «All-Star» ойындарына қатысты. Бірақ оның ұпай жинау және нәтижелі пас беру қабілеті күрт төмендеді. Команда алаңда қиындыққа тап болды және қаржылық проблемалар да туындады. Басшылық жағдайды өзгертуге тырысты. «Джаз» Робинсонды «Финикс Санс» командасына сатты, орнына драфт таңдаулары мен ақша алды. Алайда 1979 жылы команда иесі Сэм Баттистон «Джаз» командасын Солтүстік-Лейк-Ситиге көшірді.
Соңғы маусым
Юта Джаз командасы 1979-80 маусымда ойынға кірісті. Маравич командамен бірге Солт-Лейк-Ситиге көшті, бірақ оның тізесіндегі мәселелер бұрынғыдан да нашарлап кетті. Ол маусымның басында 17 ойында ойнады, бірақ жарақаттары оған жаттығу жасауға көп мүмкіндік бермеді, ал жаңа бапкер Том Ниссальке жаттығуларға қатыспаған ойыншылардың ойынға қатысуына қатаң тыйым салды. Осылайша, Маравич 24 ойын қатарынан құрамына алынбады, бұл Юта жанкүйерлерін және өзінің көңілін қатты ауыртып, көңілсіздік тудырды. Осы уақыт ішінде Адриан Дантли команданың жетекші ойыншысы болып көзге түсті. 1980 жылдың қаңтарында «Джаз» Маравичті босатып жіберді. Ол сол жылы лигадағы үздік команда саналған «Селтикс» командасымен келісім жасады, оның құрамында жаңа жұлдыз Ларри Берд ойнады. Маравич жартылай уақытпен ойнайтын рөлге бейімделіп, «Бостонға» ойынға қосылатын шебер шабуылшыны сыйлады. Ол командаға тұрақты маусымда 61–21 есебімен лигадағы ең жақсы көрсеткішті орнатуға көмектесті. Маравич карьерасының басында «Атлантада» болғаннан бері алғаш рет НБА плей-оффына қатыса алды. Ол осы плей-оффта тоғыз ойында ойнады, бірақ «Селтикс» Шығыс конференциясының финалында Джулиус Эрвинг пен «Филадельфия 76ers» командасынан 4:1 есебімен жеңіліп қалды. Тізесіндегі мәселелердің ешқашан шешілмейтінін түсінген Маравич сол маусымның соңында карьерасын аяқтады. НБА Маравичтің лигадағы соңғы маусымында 3 ұпайлық лақтыруды енгізді. Ол әрқашан алыстан оқ түтетуімен танымал болған, және жарақатының әсеріне қарамастан, соңғы жылы оның қабілеттерін бағалауға мүмкіндік берді. «Юта» мен «Бостон» командаларындағы шектеулі ойын уақытында ол 15 үш ұпайлық лақтырудың 10-ын соқты, бұл оның мансабында 66,7% тиімділік көрсеткішіне ие екенін көрсетті. НБА-дағы он жылдық мансабында Маравич 658 ойында ойнап, әр ойында орта есеппен 24,2 ұпай және 5,4 нәтижелі пас берді. 1987 жылы ол Naismith Memorial Basketball Hall of Fame-ге енгізілді, ал оның 7-нөмірі «Джаз» және «Нью-Орлеанс Пеликанс» командаларында, сондай-ақ «Атланта Хоукс» командасындағы 44-нөмірі зейнеткерлікке жіберілді. 2021 жылы НБА-ның 75 жылдығына арналған салтанатты шарада The Athletic барлық уақыттағы ең үздік 75 ойыншыны анықтады және Маравичті НБА тарихындағы 73-ші ең үздік ойыншы деп атады.
Мұра
Маравичтің артында әйелі Джеки және ұлдары Джейсон мен Джош қалды, олардың жасы тиісінше 8 және 5 болған. Маравич қайтыс болған кезде оның балалары өте кішкентай болды, ал Джеки Маравич (сонымен қатар Джеки МакЛачлан деп те белгілі) бастапқыда оларды бұқаралық ақпарат құралдарының артық назарынан қорғады, тіпті Джейсон мен Джошқа әкесінің қосылу рәсіміне қатысуға рұқсат бермеді. Дегенмен, оның ұлдары спортқа деген сүйіспеншілікті дамытты. 2003 жылғы сұхбатта Джейсон USA Today газетіне: «Әкем маған (Нерф) баскетбол допын берді, мен содан бері оған әбден құмар болдым. Әкем мен өткізіп алдым деді, мен ашуланып, тағы да атып тастадым. Әкесі де оған солай істегенін айтқан екен», – деді. Әкелерінің өліміне байланысты кейбір қиындықтарға тап болғандарына және оның жетекшілігінің артық еместігіне қарамастан, екі ұлы да жоғары мектепте және колледж баскетболында ойнауға шақырылды, Джош әкесінің бітірген орны – ЛСУ-да ойнады. 27 маусымда 2014 жылы Луизиана губернаторы Бобби Джиндал ЛСУ-ға Пит Маравич Ассамблеясы орталығының сыртында Маравичтің ескерткішін орнатуды ұсынды. Джеки МакЛачлан күйеуі қайтыс болғаннан кейін оған ескерткіш орнатылатыны туралы уәде берілгенін айтты. Басқалар Маравичтің ескерткішіне қарсы болды, өйткені ол бітіруге жеткілікті кредит жинамағандықтан студент-спортшыларға арналған ескерткіштердің талаптарына сай келмеді. 2016 жылдың ақпан айында ЛСУ Атлетикалық Даңқ залы комитеті Маравичті құрметтейтін ескерткіш кампуста орнатылуы жөніндегі ұсынысты бірауыздан мақұлдады, талаптарды қайта қарастырды. 25 шілдеде 2022 жылы ескерткіш Ассамблея орталығының сыртында көпшілікке таныстырылды.
Естелік заттар
Маравичтің мерзімінен бұрынғы қазасы мен оның жұмбақтылығы онымен байланысты естеліктерді баскетбол коллекцияларының ең бағалыларының біріне айналдырды. Ойын кезінде киілген Маравичтің жейделері аукционда Джордж Миканнан басқа ешкімнен артық ақшаға сатылады, ең көп кездесетін заттар 10 000 доллардан бастап сатылады, ал 2001 жылғы Grey Flannel аукционында LSU жейдесі 94 300 долларға сатылды. 1977 жылғы 25 ақпандағы оның мансабындағы ең көп – 68 ұпайлық ойынынан кейін қол қойылған доп 2009 жылғы Heritage аукционында 131 450 долларға сатылды.
Құрметтер, кітаптар, фильмдер және музыка
1970 жылы ЛСУ оқу кезінде Acapulco Music / The Panama Limited Боб Тинни мен Вуди Дженкинстің "Пит Маравичтің балладасы" атты әнін шығарды. 1987 жылы, қайтыс болуына шамамен бір жыл қалғанда, Маравич Даррел Кэмпбеллмен бірлесіп, "Арманға мұрагер" атты, жүлделі (Алтын медальон) автобиографиясын жазды. Бұл кітап баскетболдан зейнетке шыққаннан кейінгі өміріне және кейін христиан дініне адалуына көп көңіл бөледі. 1987 жылы Маравич пен Кэмпбелл төрт бөлімдік "Пистол Питтің үй жұмысы: Баскетбол" оқу видеосериясын жасады. 1988 жылы Франк Шрёдер мен Даррел Кэмпбелл Маравичтің колледжтегі карьерасына негізделген "Маравич естеліктері: ЛСУ жылдары" атты деректі фильмін түсірді. Маравичтің қазасынан кейін Луизиана губернаторы Бадди Ромер ЛСУ баскетбол алаңын Пит Маравич Ассамблея орталығы деп ресми атау беру туралы жарлыққа қол қойды. 1991 жылы Даррел Кэмпбелл жазып, өндірген, Маравичтің 8-сыныптағы маусымын көрсететін "Пистол: Аңыздың тууы" атты көркем фильм шықты. 1996 жылы НБА тарихшылары, ойыншылары мен жаттықтырушыларынан құралған комиссия Маравичті НБА тарихындағы 50 ең үздік ойыншының бірі деп атады. Ол тізімдегі жалғыз қайтыс болған ойыншы еді. 1997 жылы Кливлендте өткен "Жұлдыздар ойынының" үзілісінде оның екі ұлы өкілдік етті. Альтернативті рок тобы Smashing Pumpkins "Дасти мен Пистол Питтің әңгімесі" әнінде "Пистол Питті" еске алады. 2001 жылы CBS телеарнасында 90 минуттық толыққанды деректі фильм "Пистол Пит: Пит Маравичтің өмірі мен заманы" көрсетілді. 2005 жылы ESPNU Маравичті барлық уақыттағы ең үздік колледж баскетболшысы деп мойындады. 2007 жылы Маравичтің екі автобиографиясы жарық көрді: Уэйн Федерман мен Маршалл Терриллдің "Маравич" және Марк Кригельдің "Пистоль". Сондай-ақ 2007 жылы Кригельдің кітабын насихаттау мақсатында Fox Sports "Пит Маравичтің ең жанкүйері" атанын анықтау үшін байқау өткізді. Жеңімпаз Флорида штатының Санрайз қаласынан Скотт Поллак болды. 2021 жылы Маравич НБА тарихшылары, ойыншылары мен жаттықтырушыларынан құралған комиссия тарапынан НБА-ның 75 жылдық мерекелік командасының құрамына енді. Оңтүстік Калифорниядан шыққан The Ziggens тобы Маравич туралы "Pistol Pete" әнін жазды. Хип-хоп әртісі Эзоп Рок "Citronella" әнінде "Pistol Pete" деп еске алады.