Кіріспе

Филиппиндегі католик шіркеуінің архиепископиясы

Манила архиепископиясы (; ; lang es) – Филиппиннің Манила, Макати, Сан-Хуан, Мандалуонг, Пасай және Тагуиг қалаларын (тек Эмбо барагайларын) қамтитын католик шіркеуінің Латын шіркеуінің архиепископиясы. Оның кафедралық соборы – Маниланың ескі қаласын қамтитын Интрамуроста орналасқан, Манила соборы деп те аталатын, Мүмкінсіз Тұжырымның кіші базиликасы және метрополитен соборы. Архиепископияның бас қамқоршысы – Мүмкінсіз Тұжырым тақырыбымен Қасиетті Мариям. Манила архиепископиясы – Филиппиндегі ең көне епархия, ол 1579 жылы епархия ретінде құрылған және 1595 жылы метрополитендік архиепископия мәртебесіне көтерілген. 2003 жылғы соңғы аумақтық өзгерістерден бері Манила архиепископиясы сол аттас шіркеулік провинцияның метрополитендік орталығы болып табылады. Оған сонымен қатар Ұлттық астананың басқа бөліктерін қамтитын жеті епархия (Новалишес, Паранаке, Кубао, Калоокан және Пасиг) және Кавите (Имус епархиясы), Ризал (Антиполо епархиясы), Булакан (Малолос епархиясы) және Лагуна (Сан-Пабло епархиясы) айналасындағы төрт епархия кіреді. Бұдан өзге, архиепископия Филиппиннің әскери ординариатының де-факто басшысы болып табылады, сондай-ақ Палавандағы Пуэрто-Принцесса және Тайтай апостолдық викариаттарына да басшылық етеді. Бұл викариаттардың барлығы – Әулие Тақтың епархиялары (викариаттар Евангелизация Дикастериясының қарауында). Архиепископия өз аумақтық юрисдикциясынан тыс жерлерде орналасқан мекемелерге, активтерге және мүліктерге де иелік етеді, оларды басқарады: Багио және Антиполо епархияларындағы екі қайтару үйі, Паранаке епархиясындағы семинария, DZRV Radio Veritas 846 кГц радиостанциясы, Veritas шатырындағы Әулие Мариям шіркеуі, Кубао епархиясындағы EDSA киелі орны және Малолос епархиясындағы Radio Veritas хабар тарату станциясы. Сонымен қатар, архиепископия Филиппин аралдары банкінің акционері болып табылады. Булакандағы Малолос епархиясы, Нуэва-Эсихадағы Сан-Хосе және Кабанатуан епархиялары (екісі де Лингаен-Дагупан архиепископиясының суфрагандық епархиялары), Батан провинциясындағы Баланга, Замбалес провинциясындағы Иба және Тарлак провинциясындағы Тарлак (Сан-Фернандо архиепископиясының суфрагандық епархиялары) Орталық Лусон аймағындағы епархиялар тобын құрайды. 2021 жылдың 24 маусымынан бастап кардинал Хосе Адвинкула Манила архиепискобы қызметін атқарып келеді.

Тарих

Конкистадор Мартин де Гойтидің күш-жігерімен Манила қаласы құрылды, ол Намаянның Сүлеймен III, Сабаг, Бруней сұлтанының вассалы болған Майниланың Раджа Аче Матанда және Қытайдың Минь әулетіне бағынған Тондоның Лакан Дула иеліктерін біріктірді. Манила епархиясы 1579 жылдың 6 ақпанында Папа Григорий XIII-нің Illius Fulti Præsidio паптік бұйрығы арқылы құрылды, Мексика архиепархиясының суфраганы ретінде Азиядағы барлық испан колонияларын қамтыды. Испания королі Филипп II жаңа епархияның епископы болуға Доминикандық Доминго де Салазарды таңдап, оны Папаға ұсынды. Филиппинде католицизмнің тарихы мен дамуы барысында епархия көтеріліп, оның аумағынан жаңа епархиялар бөлінді. 1595 жылдың 14 тамызында Папа Климент VIII епархияны архиепархия мәртебесіне көтерді, ал епископ Игнасио Сантибанес оның алғашқы архиепископы болды. Манилаға суфраган ретінде үш жаңа епархия құрылды: Нюэва Касерес, Нюэва Сеговия және Себу. Бұл жаңа епархиялар құрылғаннан кейін архиепархияның аумағы Манила қаласымен және жақын маңдағы азаматтық провинциялармен, соның ішінде Миндоро аралымен шектелді. Солтүстікке қарай Нюэва-Сеговия епархиясымен, оңтүстікке қарай Себу епархиясымен, ал оңтүстік-шығысқа қарай Нюэва-Касерес епархиясымен шектеседі. Испан кезеңінде архиепархия испан және латын архиепископтарының бірінен-біріне ие болды. Жеті жылдық соғыс кезінде Маниланы британдықтар басып алғанда Сулу сұлтаны Азим уд Дин I уақытша католицизмге көшті, шіркеу қазыналары тоналып, жойылды, британдық сарбаздар, сепойлер мен Бинондодағы қытай тұрғындары шіркеулерді өртеп жіберді. Бұл оқиға Филиппин ғылымына зор зиян келтірді, себебі Филиппиннің отарлауға дейінгі Раджанаттары, Кедатуандары, Султанаттары, Лаканаттары және Вангдомдары туралы мұрағаттар мен жәдігерлерді сақтаған монастырлар британдықтар тарапынан өртелді, жоғалды немесе тоналды. Мысалы, Боксер кодексі, оның алғашқы иесі Ильчестердің Лорды Джайлз оны британдық оккупация кезінде Маниладан ұрлаған ата-бабасынан мұра етті. Алайда, британдық оккупация аяқталғаннан кейін бейбітшілік орнатылды. Осыдан кейін католиктік діни ордендер Манила архиепископтығының қуатты қозғаушы күшіне айналды (Испаниялықтар Латын Америкасындағы империалистік қозғалыстарға қатысқандары үшін уақытша қолдауын кері алған иезуиттерді қоспағанда), себебі иезуиттер Парагвайлық қысқартуларды қолдады және тіпті португалдық және испан құл сатушыларына қарсы жергілікті тұрғындарды қолдады. Жергілікті филиппиндік епархиялық дін қызметкерлері шетелдік діни ордендердің шіркеулік лауазымдарға монополиясынан наразы болды, бұл Католик шіркеуінің Трент кеңесінің қаулыларын бұзды, яғни аймақ енді миссионерлік аймақ емес, тұрақты епархия болғаннан кейін, монахтар приходтарды епархиялық дін қызметкерлеріне тапсыруы керек. Алайда, иезуиттерді таратудан кейін, иезуиттерге тиесілі болған приходтарға көшкен Реколектер ордені оларды жергілікті филиппиндік епархиялық дін қызметкерлеріне тапсырып, филиппиндіктердің ұмтылысын уақытша басып тастады. Бұған жауап ретінде Ватикан Филиппин тәуелсіздігін қолдады және православиені нығайту және келісімді қамтамасыз ету саясатын жүргізді, нәтижесінде филиппиндіктердің көпшілігі Рим католик шіркеуіне адал болды және шіркеуден бөлінгендердің көпшілігі қайтадан кіріктірілді. Миндоро провинциясы 1910 жылдың 10 сәуірінде Папа Пий X қол қойған Декретум Консисториал арқылы Папа Лео XIII-нің Quae Mari Sinico бұйрығын іске асыру арқылы тәуелсіз епархия ретінде құрылды. Сол күні Липа епархиясы құрылды, оның юрисдикциясы Батангас, Тайабас, Мариндюк провинцияларына және Масбатедің кейбір бөліктеріне қатысты. 1928 жылдың мамырында Папа Пий XI Манила мен Нюэва Сеговиядан бөлінген Лингаен епархиясын құрды. Бұл жағдайда Маниладан 26 приход бөлінді. Сондай-ақ, ол 1938 жылы Гвадалупа анамызды филиппиндік халқының қамқоршысы деп жариялады. 1941 жылдың 8 желтоқсанында Жапония Филиппинді басып алды. Жасырын қара айдаһар қоғамының мүшелері филиппиндік өмірдің барлық саласына еніп, жапондық басқыншы әскерлеріне көп көмектесті. Екінші дүниежүзілік соғыс Манила архиепископтығы үшін орны толмас зардаптарға ұшыраған кезең болды. Жапондықтардың зорлық-зомбылықпен ұрлық және өртке салуы, сондай-ақ Манила шайқасы (1945) кезінде американдықтардың кездейсоқ бомбалауы салдарынан көптеген ежелгі готикалық, арт-деко және жер сілкінісіне төзімді шіркеулер жойылды. Соғыстан кейін 1942 жылдың қыркүйегінде Папа Пий XII Impositi Nobis паптік бұйрығы арқылы Әулие Марияның Таза ұғымын Филиппиннің Басты Қамқоршысы деп жариялады, сонымен қатар Пудентиана мен Лиманың Розасын қосымша қамқоршылар етіп тағайындады. Екінші дүниежүзілік соғыстан келген ауыр зардаптарға байланысты Манила соборы 1946 жылдан 1958 жылға дейін қайта құрылды. Сан-Мигель приходы собор қайта ашылғанша және 1958 жылы киеленгенге дейін про-кафедралық собор немесе уақытша собор қызметін атқарды. 1948 жылдың 11 желтоқсанында Апостольдық Конституция Probe Noscitur Манила архиепископтығын одан әрі бөліп, жергілікті шіркеудің солтүстік бөлігін жаңа Сан-Фернандо епархиясына қосты. 1961 жылдың 25 қарашасында Манила архиепископтығы тағы да бөлінді, соның нәтижесінде солтүстіктегі Булакан провинциясы үшін Малолос епархиясы және оңтүстіктегі Кавите провинциясы үшін Имус епархиясы құрылды. Папа Иоанн Павел II 1981 жылы Quod ipsum motu proprio арқылы Манила соборын кіші базилика деп жариялады. 1983 жылы Ризал провинциясы, сонымен қатар Марикина қаласы және Пасигтің солтүстік-шығыс бөлігі жаңа Антиполо епархиясына қосылды. Архиепископтық Маниланың екінші синоды (1911), Маниланың үшінші синоды (1925), 33-ші Халықаралық Эвхаристиялық Конгресі (1937), Филиппиннің бірінші Пленарлық Кеңесі (1953), Папа Павел VI-ның сапары (1970), Маниланың төртінші синоды (1979), Папа Иоанн Павел II-нің сапарлары (біріншісі 1981 жылы, екіншісі 1995 жылы), Ұлттық Мариялық жыл (1985), Ұлттық Эвхаристиялық жыл (1987), Филиппиннің екінші Пленарлық Кеңесі (1991), Маниланың екінші провинциалдық кеңесі (1996), Отбасылардың 4-ші әлемдік кездесуі (2003) және Папа Францисктың сапары (2015) сияқты көптеген құдайға толы шіркеу оқиғаларына куә болды. 2002 жылы архиепископтықтан екі жаңа епархия бөлінді: Новаличес епархиясы және Параняке епархиясы. 2003 жылы үш жаңа епархия құрылды: Кубао, Калукан және Пасиг.

Елтаңба

Манила митрополиясының гербі 1596 жылы Испанияның Филипп II Манила қаласына "insigne y siempre leal (ерекше және әрқашан адал)" атағымен берген гербінің өңделген нұсқасы болып табылады. Күміс жарты ай Манила соборының және бүкіл Филиппиннің қамқоршысы – Таза тұжырымның Анасын көрсетеді. Мұнара – псалмшінің 60-шы псалмда "turris fortis contra inimicum" (жауға қарсы мықты мұнара) деп атаған Құдайдың өзін бейнелейді (Галлия псалтырында "turris fortitudinis a facie inimici" – жау бетіне қарсы бекініс мұнарасы). Үш терезе мұнараны Әке, Ұл және Киелі Рух – бір Құдайдағы үш жаққа бейнелейді. Теңіз арыстаны Филиппинді, сол кезде Испанияның теңіз артындағы аумағын көрсетеді, ал жерге оңай орнатылатын саяхатшының кресі филиппиндіктердің сенімін және олардың осы сенімді таратудағы миссионерлік қызметін символдайды.

Архиепископтар

Архиепископтың тағы Манила соборында орналасқан. Маниланың алғашқы епископы Доминго де Салазардан кейін епархия архиепископтыққа айналды және он тоғыз испандық архиепископ болды. 1903 жылы архиепископтық алғашқы американдық архиепископын, Миссури штатының Сент-Луис қаласынан келген Еремия Джеймс Хартиді қабылдады. Одан кейін 1916 жылы ирландтық Майкл Дж. О'Доэрти тағайындалды. О'Доэрти Филиппиндердің АҚШ-тан тәуелсіздік алу үшін шаралар қабылдаған және екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Филиппиннің жапондық оккупациясы кезеңінде шіркеуді басқарды. О'Доэрти 1946 жылы Филиппин тәуелсіздік алғаннан кейін қайтыс болған соң, көмекші архиепископ Габриэль Рейес бұл лауазымға алғашқы филиппиндік болып тағайындалды. Рейестің ізбасары, архиепископ Руфино Джио Сантос 1960 жылы кардинал атанған алғашқы филиппиндік болды. Одан бері барлық архиепископтар филиппиндіктер болып, кардиналдар мәртебесіне ие болды. 2020 жылдың 9 ақпанында Кардинал-архиепископ Луис Антонио Тагле халықтарды евангелизациялау жөніндегі Конгрегация префекті лауазымына тағайындалғаннан кейін, көмекші епископ Бродерик Пабильо COVID-19 пандемиясы кезінде 17 ай бойы архиепископты апостолдық әкімші ретінде басқарды, Тагледің ізбасары, Капиц архиепископы Хосе Фуэрте Адвинкула 2021 жылдың 24 маусымында қызметке кіргенге дейін.

Манила архиепископтарының тізімі

Жоқ, жоқ. 1 Доминго де Салазар Ақпанның 6, 1579 Желтоқсанның 4, 1594 2 Игнасио Сантибаньес Тамыздың 30, 1595 Тамыздың 14, 1598 3 Мигель де Бенавидес Қазанның 7, 1602 Шілдедің 26, 1605 4 Диего Васкес де Меркадо Мамырдың 28, 1608 Маусымның 12, 1616 5 Мигель Гарсия Серрано Ақпанның 12, 1618 Маусымның 14, 1629 6 Эрнандо Герреро Қаңтардың 9, 1634 Шілдедің 1, 1641 7 Фернандо Монтеро Эспиноса Ақпанның 5, 1646 1648 8 Мигель де Поблете Касасола Қаңтардың 21, 1649 Желтоқсанның 8, 1667 9 Хуан Лопес Гальван Қарашаның 14, 1672 Ақпанның 12, 1674 10 Фелипе Фернандес де Пардо Қыркүйектің 28, 1681 Желтоқсанның 31, 1689 11 Диего Камачо и Авила Тамыздың 19, 1696 Қаңтардың 14, 1704 12 Франсиско де ла Куэста Тамыздың 12, 1707 Қыркүйектің 27, 1723 13 Карлос Бермудес де Кастро и Гонсалес Қарашаның 20, 1724 Қарашаның 13, 1729 14 Хуан Анхель Родригес Мамырдың 18, 1731 Маусымның 24, 1742 15 Педро де ла Сантисима Тринидад Мартинес де Арисала Ақпанның 3, 1744 Мамырдың 28, 1755 16 Мануэль Рохо дель Рио и Вьера Желтоқсанның 19, 1757 Қаңтардың 30, 1764 17 Басилио Санчо де Санта Хуста Сәуірдің 14, 1766 Желтоқсанның 15, 1787 18 Хуан Антонио Орбиго де Гальего Желтоқсанның 15, 1788 Мамырдың 17, 1797 19 Хуан Антонио Сулаибар Наурыздың 26, 1804 Наурыздың 4, 1824 20 Иларион Дис Шілдедің 3, 1826 Мамырдың 7, 1829 21 Хосе Сеги Шілдедің 5, 1830 Шілдедің 4, 1845 22 Хосе Хулиан де Арангурен Қаңтардың 19, 1846 Сәуірдің 18, 1861 23 Грегорио Мелитон Мартинес Санта Крус Желтоқсанның 23, 1861 Қыркүйектің 30, 1875 24 Педро Пайо и Пиньейро Қаңтардың 28, 1876 Қаңтардың 1, 1889 25 Бернардино Носаледа и Вилла Мамырдың 27, 1889 Ақпанның 4, 1902 26 Джеремия Джеймс Харти Маусымның 6, 1903 Мамырдың 16, 1916 (Омаха диоцезіне ауыстырылды) 27 Майкл Дж. О'Доэрти Қыркүйектің 6, 1916 Қазанның 13, 1949 (Қызмет барысында қайтыс болды) 28 Габриэль Рейес Қазанның 13, 1949 Қазанның 15, 1952 (Қызмет барысында қайтыс болды) 29 Руфино Сантос Ақпанның 10, 1953 Қыркүйектің 3, 1973 (Қызмет барысында қайтыс болды) 30 Хайме Син Наурыздың 19, 1974 Қыркүйектің 15, 2003 (Зейнеткерлікке шықты) 31 Гауденсио Росалес Қарашаның 21, 2003 Қазанның 13, 2011 (Зейнеткерлікке шықты) 32 Луис Антонио Тагле Желтоқсанның 12, 2011 Ақпанның 9, 2020 (Халықтарды евангелизациялау жөніндегі Конгрегация префекі болды) 33 Хосе Адвинкула Маусымның 24, 2021 қазіргі уақытқа дейін

Коадютор архиепископтар

Ромуальдо Ж. Балестерос (1845–1846), көруге үлкермеді; Себу епискобы қызметіне тағайындалды. Габриэль М. Рейес (1949–1952).

Діни қызметкерлерді оқыту

Архиепископтық Сан-Карлос семинариясын басқарады, бұл архиепископтық және оның қарастырылатын епархиялары үшін болашақ дін қызметкерлерін даярлайтын архиепископтық жоғары семинария. Макати қаласының Гуадалупе-Вьежо ауданында орналасқан, онда колледжге дейінгі білім беру бағдарламасы (жоғарғы сынып және дайындық жылы), колледж бағдарламасы (А.Б., философия) және аспирантура (теология немесе пасторлық қызмет саласында магистрлік бағдарламасы), сондай-ақ Филиппиннің қытай қауымдастығына қызмет етуге міндеттенген болашақ дін қызметкерлері үшін жатақтар (Лоренцо Руис миссиялық қоғамы) мен ересектерге арналған шақыру орталығы (Қасиетті Апостолдардың жоғары семинариясы) бар. Архиепископтық сонымен қатар жас жігіттерге арналған, орта білім беретін Гваделупа Анамыздың кіші семинариясын да басқарады. Бұл семинария Сан-Карлос семинариясынан бірнеше блок қашықтықта орналасқан.

Мектептер

Маниланың Рим-католик архиепископының білім беру жүйесі (RCAMES) 27 архиепископтық және приходтық мектептен тұрады. Манила архиепискобы әрбір мектепте билік құқығын жүзеге асырады және шешімдерді іске асыру және туындаған мәселелерді шешу үшін бүкіл жүйе бойынша суперинтендантты тағайындайды. Мүше мектептер: