Соқыр шахмат – досканы және фигураларды көзбе-көзсіз ойнау. Есте сақтау қабілетін дамытады, нотация арқылы жүреді. Бірнеше ойынды бірдей жүргізу мүмкін!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шахматтың нұсқасы
Chess variant
Соқыр шахмат, сондай-ақ "санс вуар" деп те аталады, шахмат ойынының бір түрі, онда ойыншылар фигуралардың орналасуын көрмейді және оларға қол тигізбейді. Бұл ойыншыларды фигуралардың орналасуын есінде сақтауға мәжбүр етеді. Ғарыштарды танымал шахмат нотациясы арқылы хабарлайды. Соқыр шахмат ғасырлар бойы керемет деп есептелді, бірақ қазір бір уақытта бірнеше соқыр ойынды есінде сақтай алатын адамдар көбірек танылуда. Бір мезгілде соқыр шахмат ойнау кезінде делдал әдетте ойыншылар арасындағы ғарыштарды жеткізеді.
Blindfold chess, also known as sans voir, is a form of chess play wherein the players do not see the positions of the pieces and do not touch them. This forces players to maintain a mental model of the positions of the pieces. Moves are communicated via a recognized chess notation. Blindfold chess was considered miraculous for centuries but now there is greater recognition of people who can keep track of more than one simultaneous blindfolded game. In simultaneous blindfold play, an intermediary usually relays the moves between the players.
Ерте тарих
Шахматтың тарихының ерте кезеңдерінде соқыр шахмат ойналған, мүмкін, алғашқы ойынды Таяу Шығыста Саид бин Джубайр (665–714) ойнаған. Еуропада көзді байлап шахмат ойнау, шахмат шебері нашар ойыншыға қарсы ойнағанда немесе өздерінің жоғары қабілеттерін көрсету үшін танымал болды. Х.Дж.Р. Мюррей өзінің "Шахмат тарихы" кітабында шахматтың тағы бір көрінбейтін түрін жазған: екі Орталық Азиялық атты әскер серігі қатарласып отырып, шахмат тақтасы мен фигураларды қолданбай, бір-біріне қозғалыстарды айтып шахмат ойнаған. Еуропадағы алғашқы соқыр шахмат көрсетілімі 1266 жылы Флоренцияда өтті. Уақыт өте келе соқыр шахмат көрсетілімдерінің рекордтары арта түсті. 1900 жылы Гарри Нельсон Пиллсбери Филадельфияда бірден 20 партия ойнады; көп ұзамай ол 15 шахмат және 15 шашка партиясын бірден ойнауға тырысты (соқыр шашка бойынша рекорд – 28 бірден партия). Чехословакиялық Ричард Реті және Ресейлік әлем чемпионы Александр Алехин осы көрсеткішті одан әрі жақсартты.
Blindfold chess was first played quite early on in the history of chess, with perhaps the first game being played by Sa'id bin Jubair (665–714) in the Middle East. In Europe, playing chess blindfolded became popular as a means of handicapping a chess master when facing a weaker opponent, or of simply displaying one's superior abilities. H. J. R. Murray in his book A History of Chess recorded another type of unseen chess: two Central Asian horsemen riding side by side playing chess by calling chess moves to each other without using a board or pieces. The first known blindfold event in Europe took place in Florence in 1266. As time went by the records for blindfold exhibitions increased. In 1900 Harry Nelson Pillsbury played 20 games simultaneously in Philadelphia; not long after attempting the unusual feat of playing 15 chess and 15 checkers games simultaneously (the record for blindfold checkers being 28 simultaneous games). The Czechoslovak player Richard Réti and Russian World Champion Alexander Alekhine were the next to significantly further the record.
XX ғасыр тарихы
1924 жылы Нью-Йорктегі Аламак қонақ үйінде Алекхин 26 бір мезгілдегі, көзін байлап ойнаған партияда өте күшті қарсыластарға (соның ішінде Исаак Кашдан мен Герман Штайнер) қарсы 16 жеңіс, 5 жеңіліс және 5 тең түсу нәтижесін көрсетті. Бұл, мүмкін, өткізілген ең күшті көзін байлап ойнаған көрсетілім болды. Келесі жылы, ақпан айында Парижде ол әрқайсысы төрт ойыншыдан тұратын 28 командамен кездесіп, 22 жеңіс, 3 жеңіліс және 3 тең түсу нәтижесін көрсетті. Сол жылы Рети Сан-Паулуда бір мезгілде 29 ойыншымен ойнап, бұл көрсетілімді жақсартты және шарадан кейін портфелін ұмытып кеткендігіне байланысты нашар естелігі туралы айтты. 1934 жылдың 16 шілдесінде Чикагода Алекхин 32 партияны көзін байлап ойнап, жаңа әлемдік рекорд орнатты – 19 жеңіс, 4 жеңіліс және 9 тең түсу. Эдвард Ласкер осы жарыстың төрешісі болды. Содан кейін, 1937 жылдың 20 қыркүйегінде Эдинбургте Джордж Колтановский 34 шахмат партиясын бір мезгілде, көзін байлап ойнап, жаңа әлемдік рекордты жаңартты. Ол 24 партияда жеңіп, 13 сағат ішінде 10 партияда жеңілді. Кейін Мигель Найдорф осы рекордты екі рет бұзды. Найдорфтың алғашқы рекорды 1943 жылы Аргентинаның Росарио қаласында 40 қарсыласқа қарсы 36 жеңіс, 1 тең түсу және 3 жеңіліс нәтижесін көрсетті. Бұл шара оның отбасына әлі тірі екенін жеткізу үшін жеткілікті жариялылық алу мақсатында ұйымдастырылды, өйткені ол 1939 жылғы Шахмат Олимпиадасына қатысу үшін туған Польшасынан Аргентинаға келгеннен кейін Польшаға неміс басқыншылығы кезінде Аргентинада қалған болатын. 1947 жылы Сан-Паулуда ол бұл көрсетілімді 45 қарсыласқа дейін жеткізіп, 39 жеңіс, 4 тең түсу және 2 жеңіліс нәтижесін көрсетті. Колтановский бастапқыда Найдорфтың рекордтарын мойындамады, себебі ол оның есептік парақтарға қол жеткізгенін және әр тақтада бірнеше қарсылас болғанын айтты, сондай-ақ осы жағдайларда 100 партия өткізе алатынын мәлімдеді. Алайда, қазіргі заманғы тарихшылар Найдорфтың көрсеткіштерін заңды деп санайды. Венгриялық Янос Флеш 1960 жылы Будапештте 52 қарсыласпен ойнап, 31 жеңіс, 3 тең түсу және 18 жеңіліс нәтижесін көрсетіп, бұл рекордты жақсартқанын мәлімдеді. Алайда, Флешке ойын барысындағы есептерді ауызша айтуға рұқсат берілгендігі бұл рекордтық әрекетке нұқсан келтірді. Бұл көрсетілім сондай-ақ өте қысқа уақыт ішінде, шамамен бес сағатта өтті және көптеген қысқа партияларды қамтыды. Оның ерекшелігі – 192 шаршыға дейінгі тақтада көзін байлап, Knight's Tour-ды орындау болды.
In 1924, at the Alamac Hotel of New York, Alekhine played 26 simultaneous blindfold games against very strong opponents (Isaac Kashdan and Hermann Steiner among them), with the score of 16 wins, 5 losses, and 5 draws. This was probably the strongest of any blindfold exhibitions ever held. The next year in February in Paris he faced 28 teams of four players each, with the impressive result of 22 wins, 3 losses, and 3 draws. In the same year, Réti bettered this record by playing 29 players simultaneously in São Paulo, and commented on his poor memory after leaving his briefcase behind after the event. On July 16, 1934, in Chicago, Alekhine set the new world record by playing 32 blindfold games, with 19 wins, 4 losses, and 9 draws. Edward Lasker was the referee for this event. Then the world record was set by George Koltanowski on 20 September 1937, in Edinburgh, who played 34 chess games simultaneously while blindfolded.</ref> He won 24 games and lost 10 over a period of 13 hours. Later Miguel Najdorf broke that record twice. Najdorf's first record in Rosario, Argentina, in 1943, was against 40 opponents, scoring 36 wins, 1 draw, and 3 losses. and was organised in an effort to gain sufficient publicity to communicate to his family that he was still alive, as he had remained in Argentina after travelling from his native Poland to compete in the 1939 Chess Olympiad, during which German Invasion of Poland occurred. He increased this record to 45 opponents in São Paulo in 1947, with the result of 39 wins, 4 draws, and 2 losses. Although Koltanowski initially did not acknowledge Najdorf's record, because he thought that he allegedly had access to the scoresheets, and there were multiple opponents per board, claiming that he could have managed 100 games under those conditions, Najdorf's records are considered legitimate by modern historians. Hungarian Janos Flesch claimed to have bettered this record in Budapest in 1960, playing 52 opponents with 31 wins, 3 draws, and 18 losses. However, this record attempt was somewhat sullied by the fact that Flesch was permitted to verbally recount the scores of the games in progress. It also took place over a remarkably short period of time, around five hours, and included many short games. His specialty was conducting a blindfold Knight's Tour on boards of up to 192 squares.
21 ғасырдағы 24 сағаттық көзін байлап шахмат рекордтары
2010 жылы қарашада неміс Марк Ланг Германияның Сонтейм қаласында 35 қарсыластың үстінен 19 жеңіс, 13 тең және 3 жеңіліс тіркелді, осымен ол жаңа еуропалық рекордты орнатты. Ланг бір жыл өткен соң, 2011 жылы қарашада Сонтеймде тағы да 46 қарсыласты бір уақытта, көзін байлап ойнап, 25 жеңіс, 19 тең және 2 жеңіліс көрсетіп, әлемдік рекордты жаңартты. 2016 жылдың 3 желтоқсанында Тимур Гареев 48 қарсыласты көз алдына маска тағып, жаттығу велосипедінде отырып ойнады, нәтижесінде 35 жеңіс, 7 тең және 6 жеңіліс алды.
A new European record was set in November 2010 by German Marc Lang in Sontheim, Germany, playing 35 opponents with 19 wins, 13 draws, and 3 losses over a period of 23 hours. Lang improved the world record a year later in November 2011 once again in Sontheim by playing 46 opponents simultaneously and blindfolded, with 25 wins, 19 draws, and just 2 losses. On December 3, 2016, Timur Gareyev played 48 opponents with a mask before his eyes and sitting on an exercise bike, resulting in 35 wins, 7 draws, and 6 losses.
Денсаулыққа қатысты мәселелер
Көптеген дереккөздер шахмат ойынының күшін арттыру тәсілі ретінде көзге маска тағып ойнауды ұсынады, бірақ 1930 жылы КСРО-да бірнеше ойыншыны бірден көзге маска тағып ойнату ресми түрде тыйым салынды, себебі бұл денсаулыққа қауіпті деп есептелді. Михаил Ботвинник те осыған қарсы ескерткен. Жалпы, осы зерттеулер көзге маска тағып шахмат ойнайтын адамдардың ең маңызды қасиеттері – олардың жинаған білімі және мида визуалды-кеңістіктік операцияларды орындау қабілеті екенін көрсетеді.
While blindfold chess has been recommended in moderation by many sources as a method of increasing one's playing strength, simultaneous blindfold exhibitions were officially banned in the USSR in 1930 as they were deemed to be a significant health hazard. Mikhail Botvinnik also warned against it. In general, this research shows that the crucial attributes of blindfold chess players are their acquired knowledge and their ability to carry out visuo spatial operations in the mind's eye.
Қазіргі заманғы жағдайы
Бүгінде жыл бойы өткізілетін соқыр шахмат турнирлері бар, және бұрынғы ең мәртебелі жарыс 2011 жылға дейін Монте-Карлода өткен Melody Amber турнирі болатын. Қазіргі заманғы ойыншылардың ішінде Владимир Крамник, Висванатан Ананд, Алексей Широв және Александр Морозевич соқыр шахматта ерекше күшті екендерін көрсетті, олар 1996 мен 2007 жылдар аралығында Amber турнирлерінде кезекпен жеңіс туын көтерді. Левон Аронян содан бері үш рет Amber турнирін жеңіп алды және 2012 жылы SportAccord World Mind Games-те соқыр шахмат жарысын ұтты. 2009 жылы Элиот Херст пен Джон Кнотттың "Соқыр шахмат: тарих, психология, техника, чемпиондар, әлемдік рекордтар және маңызды ойындар" кітабы жарық көрді. Бұл кітап АҚШ Шахмат федерациясы, Америка шахмат журналистері және АҚШ Шахмат қоры ұйымдастырған 2009 жылғы ең жақсы шахмат кітабы үшін Фред Крамер сыйлығымен марапатталды.
Today there are Blindfold Chess Tournaments held throughout the year, with the highest profile event previously being the Melody Amber Tournament, held in Monte Carlo until 2011. Of the modern day players, Vladimir Kramnik, Viswanathan Anand, Alexei Shirov, and Alexander Morozevich have proven themselves to be particularly strong at blindfold chess, being alternating winners of the Amber Tournaments between 1996 and 2007. Levon Aronian has won Amber three times since then and won the blindfold event at the 2012 SportAccord World Mind Games. In 2009 the book Blindfold Chess, History, Psychology, Techniques, Champions, World Records and Important Games, by Eliot Hearst and John Knott was published. It was winner of the Fred Cramer Award for the Best Chess Book of 2009, sponsored by the U. S. Chess Federation, the Chess Journalists of America, and the U. S. Chess Trust.