Кіріспе

Agrostemma githago, қарапайым жүгері құрт (кейде "corncockle" деп те жазылады), гүлді өсімдіктердің қалампыр және құрттар тұқымдастығына (Caryophyllaceae) жататын, бір жылдық шөптесін өсімдік.

Сипаттама

Бұл өсімдіктің сабағы ұзын, жапырақтары ланцетовидті. Гүлдерінің диаметрі шамамен - 1,5 см, көбінесе сабақтың ұшында жалғыз гүл болады. Тостағанша жапырақтарының бесеуіндегі тістері гүл жапырақтарынан әлдеқайда ұзын. Онда он аталық бар. Гүлдері нәзік қызғылт түсті. Бұл - жіңішке түкпен жабылған тік өсімдік. Оның сирек тармақтарының әрқайсысының ұшында терең қызғылт немесе күлгін гүл болады. Гүлдерінің иісі жоқ, диаметрі шамамен - 1,5 см, және жаз айларында гүлдейді – Солтүстік жартышарда мамырдан қыркүйекке дейін, Оңтүстік жартышарда қарашадан наурызға дейін. Әрбір гүл жапырағында екі-үш үзіліс сызықты қара жолақтар болады. Бес тар, сүйір тостағанша жапырақтары гүл жапырақтарынан артық, және негізінен бірігіп, он қабырғалы қатты түтік құрайды. Жапырақтары ашық жасыл, қарама-қарсы, тар ланцетовидті, сабаққа қатысты тік тұрады және шамамен - 5 см ұзын. Тұқымдары көп тұқымды қапсула ішінде жетіледі. Оны далаларда, жол жиектерінде, теміржол бойында, қоқыс жиналатын жерлерде және басқа да бұзылған жерлерде кездестіруге болады.

Экология

19 ғасырда бұл Еуропа бидай егістіктерінде өте көп кездесетін арамшөп ретінде хабарланған, ал оның тұқымдары жиналған бидай тұқымына қателікпен қосылып, келесі маусымда қайта себілген. 20 ғасырға дейін бидайдың көп бөлігінде ақ жусан тұқымы болғанға сенімді. Ол Peronospora agrostemmatis омыртқалы түрінің қоздырғышынан туындайтын қызыл шілгеге сезімтал.

Тарату

Қазір бұл өсімдік көптеген қоңыржай аймақтарда бөгет өсімдігі ретінде таралған, шамасы, импортталған еуропалық бидаймен бірге әкелінген. Ол АҚШ-тың көп бөлігінде, Канаданың және Австралия мен Жаңа Зеландияның кейбір аймақтарында кездеседі. Еуропаның кейбір бөліктерінде қарқынды механикаландырылған егін шаруашылығы осы өсімдіктің жоғалу қаупіне алып келді, сондықтан ол қазір сирек кездеседі немесе жергілікті түрде таралған. Бұл ішінара ауыл шаруашылығының өзгеруіне байланысты, өйткені қазір бидайдың көп бөлігі күзде қыста себіледі және кез келген жүгері құрттары гүлдейтін немесе тұқым түсіретін алдында жиналып алынады. Дегенмен, басты себеп – астық тұқымдарының жақсы тазартылуы. Бұл өсімдік Ұлыбританияда 2014 жылға дейін толығымен жойылған деп есептелді, сол кезде Ұлттық сенім қорының көмекші рейнджері Сандерлендте бір данасын тапқанға дейін. Оны далаларда, жол жиектерінде, теміржол бойында, қиыршық тасталатын жерлерде және басқа да бұзылған жерлерде кездестіруге болады.

Уыттылық

Өсімдіктің барлық бөліктері уыс және гитагин мен агростеммік қышқылын қамтиды. Қауіпті улануға қарамастан, ол халық медицинасында қолданылып келген.