Кіріспе

Джордж Хериот мектебі — Шотландияның Эдинбург қаласындағы Лористон ауданындағы Лористон Плейс орналасқан жеке бастауыш және орта білім беретін күндізгі мектеп. XXI ғасырдың басында мектепте 1600-нан астам оқушы, 155 оқытушы және 80 оқытушы емес қызметкер жұмыс істейді. Ол 1628 жылы корольдік алтын шебер Джордж Хериоттың өсиетімен Джордж Хериот ауруханасы ретінде құрылды және 1659 жылы есігін ашты. Мектепті шотландтық қайырымдылық қоры – Джордж Хериоттың қоры басқарады.

Сәулет

Мектептің негізгі ғимараты, 1631 жылы қайтыс болғанға дейін Уильям Уоллестің еңбегі болған, Ренессанс архитектурасымен ерекшеленеді. Оның орнын Уильям Айтун, ал одан кейін Джон Майлн басқарды. 1676 жылы сэр Уильям Брюс Хериот ауруханасын аяқтау жоспарын жасады. Оның солтүстік қасбетінің орталық мұнарасы үшін жасаған жобасы 1693 жылы іске асырылды. Мектеп – үлкен төртбұрышты айналдыра орналасқан, құмтастан салынған мұнаралы ғимарат. Негізгі тасқа 1628 жыл жазылған. Әр терезенің үстіндегі күрделі әшекейлеу бірегей (бір жұптан басқа – ғимараттың батыс жағындағы, қазірде қолданылмайтын орталық мұнараның екі жағындағы әшекейлер). Төртбұрыштың солтүстік жағындағы нишада негізін қалаушының мүсіні орналасқан. Негізгі ғимарат Эдинбург қала қабырғаларынан тыс салынған алғашқы ірі құрылыс болды. Ол 1620 жылы салынған Грейфриарс шіркеуінің жанында, солтүстікке қарай Эдинбург қамалының көлеміндегі ашық жерде орналасқан. Он жетінші ғасырдың қала қабырғасының (Телфер қабырғасы) бөліктері мектеп аумағының қабырғалары ретінде қолданылады. Салынған кезде ғимараттың негізгі қасбеті солтүстікке қарап, Грассмаркеттен Хериот көпірі арқылы кіретін болды. Бастапқыда ол тек жоғары сапалы таспен қапталған, ал қалғандары қираған тас пен сыланған материалдардан тұрды. "Джордж Хериоттың сұлу құрылысы" деп жергілікті халық пен оның оқушылары арасында белгілі болды, оны "Варк" деп атады. 1833 жылы үш қираған қасбет Крейглит тасымен қайта жаңартылды. Бұл басқа қасбеттер Лористон-плейске жаңа кіреберіс салынғанда көріне бастағандықтан жасалды. Жаңа қабырғаларды салу жұмыстарын сол кездегі мектептің құрылыс жұмыстарына жауапты Александр Блэк жүргізді. Кейіннен ол қаладағы алғашқы тегін мектептерді жобалады. Лористонға қарайтын оңтүстік қақпа ғимаратын Уильям Генри Плейфэр салған, ол 1829 жылы салынған. Шапельдің ішкі бөлігін (1837) Джеймс Гиллеспи Грэм жасаған, оған Август Пугин көмектескен болуы мүмкін. Мектеп залын 1893 жылы Дональд Гоу жобалаған, ол балға тәрізді шатырмен безендірілген. Кейіннен аралық қабат қосылды. Ғылым блогын Джон Чессер (архитектор) 1887 жылы салған, ол Александр Блэк (архитектор) салған 1838 жылғы бұрынғы бастауыш мектептің бір бөлігін қамтиды. Сайттың батысындағы химия блогын 1911 жылы Джон Андерсон жобалаған. Хериот ауруханасының (алғашқы атауы) құрылысы 1628 жылы Эдинбург қала қабырғасының сыртында басталды. Ол үшінші ағылшын азамат соғысы кезінде Шотландияға жасалған шабуыл кезінде Оливер Кромвельдің ағылшын әскерлері басып алғанға дейін аяқталды. Ғимарат казарма ретінде пайдаланылған кезде Кромвель әскерлері аттарын шіркеуде орналастырды. 1659 жылы аурухана ашылды, онда отыз науқас бала тұрды. Қаржысы өскен сайын, ол жетім балаларға қоса, басқа да оқушыларды қабылдады. 18 ғасырдың соңында Джордж Хериоттың Трастың басшылары Браутон баронын сатып алды, осылайша Джеймс Крейгтің Джорджиялық Жаңа қаласының төменгі солтүстік беткейінде кең жерді сатып алды. Бұл және қаланың бастапқы шекарасынан тыс жасалған басқа да жер сатып алулар Хериот қайтыс болғаннан кейін көп жылдар өткен соң Траст үшін жалға беру арқылы үлкен кіріс әкелді.

19 және 20 ғасырлар

1846 жылы ауруханада көтеріліс болды және елу екі бала қуылды. Бұл 1840 жылдардағы бірнеше тәртіпсіздіктердің ең ауырсы болды. Ауруханадағы білім беруді сынағандар, олардың пікірінше, балаларды үйден бөліп ұстау салдарынан осы жағдай туды. 1844 жылы 180 баланың тек 52-сі әкесіз болды, демек, сыншылардың пікірінше, кедей отбасылар балаларын ауруханаға, тіпті демалыс күндері де, және наразы үлкен балалардың ықпалына қалдырып отырды. «Ескі түлектер» (бұрынғы оқушылар) аурухананы қиын жағдайдағы отбасыларға үміт пен тәртіп беретін орын ретінде қорғауға дайын болды. 1846 жылдың соңында «Таймс» газетіне жарияланған ауруханалардың маңыздылығы туралы бұл пікір 1851 жылы Эдинбургтің лорд-провосты, сонымен қатар аурухана басшыларының төрағасы болған Дункан Макларенмен қолдау тапты. Макларен ауруханадағы балалар санын азайтуды және үнемделген қаражат есебінен Хериоттың сыртқы мектептерін кеңейтуді ұсынды. Дункан Макларен 1836 жылғы заңның бастамашысы болды, ол Хериот басшыларына «Heriot Trust» қорының артық ақшасын «сыртқы» (яғни ауруханадан тыс) мектептер ашуға пайдалануға рұқсат берді. 1838 мен 1885 жылдар аралығында қор Эдинбургте 13 жасөспірімдер және 8 нәрестелерге арналған сыртқы мектептер ашып, басқарды. 1880-жылдардың басында ақысыз білім берген бұл мектептер желісінде барлығы 5000-ге жуық оқушы оқыды. Сыртқы Хериот мектептерінің ғимараты 1885 жылдан кейін қорды реформалау және оның сыртқы қызметтерін мемлекеттік мектеп жүйесіне қосу аясында сатылды немесе жалға берілді (кейбіреулері Эдинбург мектеп кеңесіне). Бұл ғимараттардың бірнешеуі, соның ішінде Коугейт, Дэви-стрит, Холируд және Стокбридж мектептері, Лористон-плейс ауруханасының сәулеттік ерекшеліктерімен немесе Джордж Хериотқа сілтеме жасайтын тас элементтерімен салынған. Джордж Хериот ауруханасы 1860 жылдардың соңы мен 1880 жылдардың ортасы аралығында Шотландияның білім беру қорларына байланысты туған даулардың ортасында болды. Орта білім беруді жалпы қаржыландыру саяси жағынан мүмкін болмағандықтан, бұл қорларды реформалау бастауыш білімнен тыс білім алуға мүмкіндік берудің жолы ретінде қарастырылды. Сұрақ кімге қатысты: төлем жасауға шамасы барларға ма, әлде шамасы жоқтарға ма? Сондықтан «Хериот» дауы Эдинбург қалалық саясатының маңызды мәселесіне айналды. 1875 жылы 1872 жылы құрылған (Кольбрук) мектептер мен ауруханалар жөніндегі комиссияның ұсыныстарына қарсы «Хериот» қорын қорғау комитеті (HTDC) құрылды. Бұл ұсыныстар аурухананы орталық техникалық күндізгі мектепке айналдыруды, университет стипендияларын қаржыландыру үшін «Хериот» ақшасын пайдалануды, сыртқы мектептерге ақы енгізуді және Эдинбургтен тыс жерлерден негізін қалаушыларды қабылдауды қамтыды. HTDC мұны Эдинбургтің кедейлерін орта таптың игілігі үшін тонау деп есептеді. 1870 жылы, алдыңғы жылғы рұқсат етілген «Endowed Institutions (Scotland) Act» бойынша, 1879 жылы Шотландиядағы «Endowed Institutions» жөніндегі (Moncreiff) комиссиясына және соңында 1883 жылы «Educational Endowments» жөніндегі (Balfour) комиссиясына «Хериот» реформа жоспарларын ұсынды. Барлығы қабылданбады. Себептерінің бірі – «Хериоттың» тегін және ауруханалық білім беруге берілгендігі, сондай-ақ 1872 жылы қабылданған «Білім беру (Шотландия) заңынан» кейін «Хериот» сыртқы мектептерін сақтап қалғандығы, мемлекеттік қолдаумен міндетті бастауыш білім беруді енгізді. «Балфур» комиссиясы атқарушы билікке ие болды және 1885 жылы «Хериотты» реформалау үшін оны пайдаланды. Аурухана 10 және одан жоғары жастағы ұлдарға арналған, ақы төленетін күндізгі мектепке айналды. 7 жастан кіші емес 120-ға дейін негізін қалаушыларға артықшылықты қабылдау мүмкіндігі берілді. Грек тілі оқытылмады. Жаңа Джордж Хериот ауруханалық мектебі заманауи, техникалық бағытталған мекеме болуы керек еді. Сыртқы мектептер желісі жабылды және ресурстар түрлі стипендиялар мен шәкіртақыларға жұмсалды, соның ішінде Эдинбургтегі жоғары мектепке және университетке оқуға жұмсалатын қаражат та болды. Бұл жаңа «Хериот» күндізгі мектебі емес, қабілетті және қызығушылық танытқандарға университетке білім алуға жол ашуы керек еді. Бұл жоспарда қазіргі заманғы еуропалық білім беру реформаларына жауап беру элементтері болды, мысалы, неміс «Realschulen» мектептері. Бұл колледж «Хериот Ватт» колледжі деп аталды. Бұл тек қордың қаржылық қолдау көрсетуі ғана емес, сонымен қатар Эдинбургте техникалық білім беруді ынталандыру саясатының бір бөлігі болды. Жаңа «Хериот» күндізгі мектебінің жоғары сыныптарын аяқтаған оқушылардың оқуын жалғастыруы үшін ерекше жағдайлар жасалды. Мектеп және колледж екеуі де 1927 жылға дейін колледждің дамуы мен қаржылық қажеттіліктері жекеленуді талап еткенге дейін «Хериот» басқармасының бақылауында болды. Қор колледжге жыл сайын 8000 фунт стерлинг сомасында үлесін қоса берді. 1966 жылы колледжге «Хериот Ватт» университеті мәртебесі берілді. 1979 жылы «Хериот» қыздарды қабылдап, аралас білім беретін мектепке айналды. Осы жылы Лотиан аймақтық кеңесі мектепті жергілікті билік жүйесіне қосуға тырысты, бірақ Шотландия мемлекеттік хатшысы бұл әрекетке араласты.

Қазіргі заман

XXI ғасырдың басында Джордж Хериот мектебінде шамамен 1600 оқушы оқиды. Ол ата-анасынан айырылған балаларға тегін білім беру арқылы қайырымдылық мақсатын орындауды жалғастыруда, мұндай балалар "негіздемешілер" деп аталады. 2012 жылы мектеп жоғары деңгейдегі емтихан нәтижелері бойынша Эдинбургтың үздік мектебі деп саналды.

Спорт және сабақтан тыс іс-шаралар

Бұрынғы түлектер клубы, Хериот регби клубы және Хериот крикет клубы мектептің атын алып жүреді және мектептің Голденакер алаңын пайдаланады. Джордж Хериот мектептік гребсу клубы ұлттық деңгейде жарысады және Шотландия гребсу федерациясына мүше. Сонымен қатар, мектепте сыбызғы оркестрі бар, және шамамен 120 оқушы түрлі музыкалық сабақтар алады.